Кіріспе

Оңтүстік Үндістандағы археологиялық орын

Арықамеду – Оңтүстік Үндістанда, Какаянтопеде, Ариянкуппам коммунасында, Пудучерриде орналасқан археологиялық орын. Ол Үндістанның Пудучерри аумағының астанасы Пондичерриден қашықтықта жатыр. 1945 жылы сэр Мортимер Уилер және Жан-Мари Касал 1947–1950 жылдары археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Орын Эритрея теңізінің айналымында және Птолемейде "сауда орталығы" деп белгіленген Подуке порты ретінде танылды. Қазбалар барысында амфоралар, арретин ыдыстары, римдік шамдар, шыны бұйымдар, шыны және тас мұқабалар, әсем тастар табылды. Осы қазбалардың нәтижесінде Уилер Арықамедудың Риммен сауда жасаған грек (Явана) сауда бекеті болғанын тұжырымдады. Бұл Аугуст Цезарь тұсында басталып, шамамен екі жүз жылға созылды – б.з.б. I ғасырының соңынан б.з. I және II ғасырларына дейін. Вимала Беглидің 1989–1992 жылдардағы келесі зерттеулері бұл бағалауды өзгертіп, қазіргі уақытта қоныстану кезеңін б.з.б. II ғасырынан б.з. VIII ғасырына дейін белгілейді. Арықамедудағы маңызды табыстардың бірі – көптеген Үнді-Тынық мұхиты мұқабалары, олар оның пайда болу кезеңін анықтауға көмектесті. Қызыл және қара керамика – мегалит тастары немесе тамил тілінде "ескі тастар" деген мағына беретін Пандукалдар, қабірлерді белгілеу үшін қолданылған, сауда бекетінен бұрын да, кейінгі кезеңдерде де кездеседі.

Орналасқан жері

Арикамеду – Арианкуппам панчаятына қарасты, Үндістанның оңтүстік-шығыс жағалауындағы балық аулау ауылы, Пондичерриден, Пондичерри-Куддалор жолында орналасқан. Бұл бұрын француз колониялық қаласы болған. Ол Ариянкуппам өзенінің жағалауында орналасқан (жылдың көп бөлігінде өзен лагуна ретінде қарастырылады), сондай-ақ Вирампатиннам өзені деп те аталады, ол Гинги өзенінің солтүстікке құятын жерін құрайды және Бенгал шығанағына қосылады. Жер өзеннің иілісінде орналасқандықтан, онда тоқтаған теңіз кемелерін қорғайды. Бұл жерде кең ауқымды археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. Археологиялық ескерткіш ауданы және 1982 жылдан бері Үндістанның Археологиялық зерттеу басқармасының бақылауында.

Тарих

Арикамеду туралы алғашқы мәлімет 1734 жылы Пондичеридегі Индо-француз колониясының консулы жіберген хабарламада келтірілген. Онда француз Шығыс Үнді компаниясына ауыл тұрғындары Вирампаттинамнан ескі кірпіштерді қазып алып жатқаны туралы хабарланған. Арикамеду археологиялық ескерткіші туралы алғашқы айту Франция королінің әлемдегі маңызды астрономиялық құбылыстарды бақылау үшін тағайындаған Ле Жантильге тиесілі. Жантиль Арикамедуға сапар жасағаннан кейін Индо-француз колониясы консулының бұрынғы хабарламасын растады. 1765 жылы ол ескерткіштің қираған қалдықтарын аралап көргенде, ауыл тұрғындарының өзен жағалауында жатқан көне кірпіштерді жинап жатқанын көрді. Қазба жұмыстары нәтижесінде римдік кезеңге тән әртүрлі заттар табылды: моншақтар мен асыл тастар, амфоралар (шарап жасауге арналған ыдыстар) және шарап қалдықтары, римдік мөр, ескі қабырғадан табылған ірі кірпіштер, арретин керамикасы және т.б. Осы заттарға сүйене отырып Уилер бұл жердің Риммен сауда байланысы бар кезеңде пайда болғанын және оны алғаш рет император Август құрғанын болжады. Ол сондай-ақ бұл Индо-рим саудасының шамамен 200 жылға дейін, яғни 200 жылға дейін жалғасқанын атап өтті. Бірнеше онжылдықтардан кейін, 1980 жылдардың басында Вимала Бегли ескерткіштегі керамиканы зерттеді және оның тарихының алдын ала кестесін жасады. Ол сонымен қатар моншақтарды зерттеуді бастады, Пондичерри мұражайында ескерткіштен табылған заттарды рет-ретімен көрмеге қойды және ақпараттық буклет шығарды. Бегли Пенсильвания және Мадрас университеттерімен бірлесіп қазба жұмыстарын жүргізуге рұқсат алды; ол және К. В. Раман 1989 жылдан 1992 жылға дейін жұмыстарға жетекшілік етті. Бұл жердегі қазба жұмыстарына Делавэр университетінің профессоры Стивен Сидеботом басшылық етті. 1989-1992 жылдар аралығында алты жұмыс маусымында қосымша қазба жұмыстары жүргізілді, нәтижесінде Уилер зерттеген кірпіш құрылымдар мен ұңғымалардың сапасы нашар екені анықталды, себебі олар нашар құмды негізге салынған. Сондай-ақ, ағаштан жасалған үйлердің де сапасы нашар болғандығы және су өткізбейтін жабыны болмағандығы белгілі болды. Қазба жұмыстары Арикамедудың Риммен сауда байланысы туралы тұжырымдардың көбінесе болжамға негізделгенін көрсетті. Қазба жұмыстары Риммен сауданың Уилер бағалаған мерзімнен асып кеткенін анықтады; сауда біздің заманымыздан бұрынғы екінші ғасырдан біздің заманымыздың жетінші немесе сегізінші ғасырына дейін жалғасқан. Ескерткіште табылған шыны мен тас моншақтардың көптігі Беглиге Арикамеду тарихына қатысты маңызды мәліметтер берді. Ол моншақтардың Арикамедуда жасалған Үнді-Тынық мұхиты моншақтары екенін анықтады. Бұл жерде индуист құдайларының бірнеше мүсіндері де табылды. Х. Д. Санкалия Брахма бейнесі Вишнудың құрсағынан шыққан Брахмаға ұқсас лотос гүлдің үстінде отырғанын айтады. Ол Брахма мүсіні лотостың ортасында тесігі бар екенін, сондықтан мүсін Вишну құрсағынан шыққан сабақтың тірегіне бекітілуі мүмкін екенін де атап өтті.