Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1913 жылғы Килкис шайқасы
Battle
the Battle of Kilkis of 1913
1913 жылғы Килкис-Лаханас шайқасы Екінші Балқан соғысы барысында Греция мен Болгария арасында өтті. Екі ел 1913 жылдың 19-21 маусымы аралығында Орталық Македониядағы Килкис қаласы үшін күресті, нәтижесінде Греция жеңіске жетті.
The Battle of Kilkis–Lachanas took place between Greece and Bulgaria during the Second Balkan War. The two countries fought for the town of Kilkis in Central Macedonia from 19 to 21 June 1913 O. S. with Greece ultimately being victorious.
Өмірбаян
16-17 маусым түнінде болгарлар ресми түрде соғыс жарияламастан, бұрынғы грек және серб одақтастарына шабуыл жасап, сербтерді Гевгелиядан ығыстырып, олардың гректермен байланысын үзіп тастады. Дегенмен, болгарлар сербтерді Вардар/Аксиос өзені бойындағы шептен қуып шығара алмады. 17 маусымдағы болгарлардың алғашқы шабуылын тойтарыс бергеннен кейін, король Константин басқаратын грек әскері 8 дивизия және атты әскер бригадасымен ілгеріледі, ал генерал Иванов басқаратын болгар әскері Килькис-Лаханас желісіне, табиғи түрде берік қорғаныс позициясына шегінді.
During the night of 16–17 June, the Bulgarians, without an official declaration of war, attacked their former Greek and Serbian allies, and managed to evict the Serbs from Gevgelija, cutting off communication between them and the Greeks. However, the Bulgarians failed to drive the Serbs away from the Vardar/Axios river line. After repulsing the initial Bulgarian attack of 17 June, the Greek army, under King Constantine, advanced with 8 divisions and a cavalry brigade, while the Bulgarians under General Ivanov retreated to the naturally strong defensive position of the Kilkis–Lachanas line.
Қақтығыстар
Генерал Никола Иванов басқаратын болгар 2-ші армиясы Дойран көлінен оңтүстік-шығысқа қарай Килкиске, Лаханасқа, Серреске дейін, содан кейін Пангаон таулары арқылы Эгей теңізіне дейін позиция алды. Армия мамыр айынан бері орналасқан және Бірінші Балқан соғысында Адрианопольді қоршау кезінде шайқасқан тәжірибелі әскер тобы саналды. 16 маусымда болгар күштерінің құрамында 57 жаяу әскер батальоны, 10 атты әскер эскадрильясы және 37 батарея бар, жалпы саны шамамен 75 000 адам және 175 зеңбірек болды. Соғыстан кейін генерал Иванов армиясында бар болғаны 36 000 адам болғанын, оның ішінде 20 000-ы «жетілмеген» және көптеген бөлімшелері штаттан төмен екенін мәлімдеді. Грек Бас штабы болгар әскерінің санын шамадан тыс бағалап, олардың саны 80 000 мен 105 000 аралығында екенін есептеді. Генерал Иванов әскер санын азайтып көрсеткенімен, оған грек әскерінен әлдеқайда көп күш қарсы тұрды. Константин I басқаратын грек армиясы 8 дивизиядан және 176 артиллериялық зеңбірегі бар атты әскер бригадасынан (117 861 адам) тұрды және 80 шақырымдық қашықтықта Орфанос шығанағынан Гевгелия аймағына дейін созылды. Гректер болгарлар қай жерге шабуыл жасайтынын білмегендіктен, болгар армиясы шабуылға таңдалған жерде уақытша басымдыққа ие болады деп күтілді. Грек жоспарлары қорғаныс сипатында болды және олар Салоникині басып алу үшін болгарлар бірінші шабуыл жасайды деп күтті. Осы себепті Салоникиде жаңадан құрылған Салоники бекініс командованиесі орналасты. Алға орналастырылған грек дивизияларына болгарларға бірінші шабуыл жасауға рұхсат беру және өздерінің позицияларын мүмкіндігінше ұстап тұру туралы бұйрық берілді. Грек әскері қалған бөлімшелерін болгарлардың ең әлсіз фланкіна қарсы шабуыл үшін шоғырландыратын болды. Грек әскерінің орналасуы былай болды: Грек әскерінің сол жағында 10-шы жаяу әскер дивизиясы Аксиуполи маңындағы аумақты басып алды, армия бөлімі (соғыс басталғанда таратылды); 3-ші және 5-ші дивизиялар Аксиос және Галликос өзендері арасындағы аумақты басып алды; 4-ші дивизия Галликос өзені мен Салоники-Серрес тас жолы арасындағы аумақты басып алды; 1-ші дивизия Лангада және Вольви көлдері арасында орналасты; 7-ші дивизия Вольви көлі мен Орфанос шығанағы арасындағы аумақты басып алды. 2-ші және 6-шы дивизиялар Салоникиден солтүстікке қарай резервте тұрды, ал атты әскер бригадасы Салоникиден батысқа қарай Синдос қаласында орналасты. 15 маусымда болгар армиясы Салоникиге қарай жолға шығуға бұйрық алды. Гректер оларды тоқтатты және 18 маусымда жалпы қарсы шабуылға бұйрық берілді. Келесі күні 10-шы дивизия Арцян көлінің солтүстігіндегі Каллиново төбелеріне шабуыл жасады, ал 3-ші, 5-ші, 4-ші және 2-ші дивизиялар Килкис ауданына шабуыл жасады. 6-шы және 1-ші дивизиялар Лаханасқа, ал 7-ші дивизия Караколи атқылысы мен Нигритаға шабуыл жасады. Атты әскер бригадасы 10-шы және 3-ші дивизиялар арасында әрекет етті.
The Bulgarian 2nd Army commanded by General Nikola Ivanov held a line from Lake Dojran south east to Kilkis, Lachanas, Serres and then across the Pangaion Hills to the Aegean Sea. The army had been in place since May and was considered a veteran group having fought at the siege of Adrianople in the First Balkan War. On 16 June, the Bulgarian force included approximately 75,000 men and 175 guns in 57 infantry battalions, 10 cavalry squadrons and 37 batteries. General Ivanov claimed after the war that his Army consisted of only 36,000 men of whom 20,000 were "still untrained" and that many of his units were understrength. The Greek General Staff considerably overestimated the numbers of Bulgarians, reckoning their numbers to be between 80,000 and 105,000. Although General Ivanov probably underestimated the number of his soldiers, he still faced a much larger Greek enemy. The Greek army, commanded by King Constantine I, had 8 divisions and a cavalry brigade (117,861 men) with 176 artillery guns in an 80 km line extended from the Gulf of Orphanos to the Gevgelija area. Since it was not possible for the Greeks to know where the Bulgarians would attack, it was expected that the Bulgarian army would likely enjoy temporary superiority at a point chosen for the attack. The Greek plans were defensive in nature and they expected that the Bulgarians would strike first in a thrust to capture Thessaloniki. As such, Thessaloniki was garrisoned by the newly raised Thessaloniki Fortress Command. The Greek divisions deployed forward had orders to allow the Bulgarians to attack first while holding their positions as best as they could. The Greek army would concentrate the remainder of its units for a counterattack on the weakest Bulgarian flank. The Greek disposition was as such: On the Greek left the 10th Infantry Division occupied the area around Axioupoli, an Army Section (disbanded when the war started); the 3rd and 5th divisions occupied the area between the Axios and Gallikos rivers; the 4th Division occupied the territory between the Gallikos River and the Thessaloniki Serres highway; the 1st Division positioned themselves between lakes Langada and Volvi; and the 7th occupied the area between Lake Volvi and the Gulf of Orphanos. The 2nd and 6th divisions were held as reserve north of Thessaloniki, while the Cavalry Brigade was stationed in Sindos west of Thessaloniki. On 15 June, the Bulgarian Army took orders to advance towards Thessaloniki. The Greeks stopped them and by 18 June an order for general counterattack was issued. The next day, the 10th division attacked toward the heights of Kallinovo north of Lake Artzan while the 3rd, 5th, 4th and 2nd divisions attacked toward the area of Kilkis. The 6th and 1st divisions attacked toward Lachanas and the 7th division toward the Karakoli saddle and Nigrita. The Cavalry brigade operated between the 10th and 3rd divisions.
Кильки
Килкисте болгарлар мықты қорғаныс құрды, оның ішінде жаудан алынған Османдық зеңбіректер төменгі жазықты бақылап тұрды. Бұл аймақты болгардың 3-дивизиясы, 1-бригадасыз қорғады. Килкистің өзі полковник Рибаровтың басқаруындағы сегіз батальоннан тұратын 2-бригадасымен гарнизондық бекініс болды, олар бірнеше артиллериялық батареялармен қолдауға ие болды. Оларға қарсы гректердің 38 батальоны 100 зеңбірекпен шабуыл жасады. Полковник Каварналиев басқаратын 3-бригада Дойран және Арджан көлдері арасындағы учаскені қамтыды. Жаулық әрекеттер басталғаннан кейін болгар тарапынан күшейте түсу басталды, бастапқыда Килкис позициясының қанаттарын қорғаған 10-атқыштар полкі және 18 маусымда пойызға міне бастаған Серрес бригадасы келді. Грек дивизиялары болгар артиллериясының оты астында жазықты үстімен шабуылдады. 19 маусымда гректер болгардың барлық алдыңғы қатарларын басып алды, бірақ болгар артиллериясы Килкис төбелерінен байқау жүргізу арқылы жоғары дәлдікпен үздіксіз атып, ауыр шығынға ұшыратты. Сол күні 5-дивизия ғана шамамен 1275 адамнан зардап шекті. 20 маусымда барлық күштерін жұмсағанына және тұрақты түрде ілгерілегеніне қарамастан, гректер болгар қорғанысын бұза алмады. Грек кавалериялық бригадасы теміржолмен келе жатқан болгар күштерін анықтады. Соның салдарынан грек штабы шабуылды ертеңгі таңда жалғастыруға бұйрық берді. 10-дивизияға Калиноводан (екі дүниежүзілік соғыс арасында Сультогианнеика деп аталды) жаудан бөлініп, Килкис шайқасына қатысу үшін оңтүстікке күштер жіберу, ал 1-ші және 6-дивизияларға (сол кезде Лаханас бағытында болған) Килкиске шабуылдаушы күштерді нығайту үшін 6 батальондық отряд және тау артиллериясын құру тапсырылды. Грек штабының Килкисті 20 маусымға дейін басып алуды талап еткен бұйрығына сәйкес, 2-дивизия жеке алдыға жылжыды. 20 маусым күні түнде артиллериялық атыс алмасып болғаннан кейін, 2-дивизияның екі полкі Галликос өзенін кесіп өтіп, 21 маусым таңында Килкис қаласына кіретін болгардың 1-ші, 2-ші және 3-ші қорғаныс шебіне тікелей шабуыл жасады. Таңертең грек дивизияларының қалған бөлігі шабуылға қосылды, ал болгарлар солтүстікке қарай шегінді. Гректер шегінетін болгарларды қуды, бірақ шаршағандықтан жаумен байланысты жоғалтты. Килкис маңындағы үш күндік шайқаста гректер ауыр шығынға ұшырады, барлығы 5652 адам қаза тапты немесе жарақат алды. 10-дивизия тағы 276 адамнан зардап шекті, олар 20 маусымда Гевгелияны және 21 маусымның түстен кейін Калиново төбелерін басып алды. Шамамен 500 болгар сарбазы, 3 зеңбірек және көптеген мылтықтар жаудан алынды.
At Kilkis, the Bulgarians had constructed strong defenses including captured Ottoman guns which dominated the plain below. The area was defended by the Bulgarian 3rd division, minus its 1st brigade. Kilkis itself was garrisoned by the 2nd brigade (Colonel Ribarov) of eight battalions, supported by several artillery batteries. Against them 38 Greek battalions attacked with 100 guns. The 3rd brigade (Colonel Kavarnaliev) covered the sector between Lake Doiran and Lake Ardzan. Following the outbreak of hostilities, reinforcements started arriving on the Bulgarian side, initially in the form of the 10th cavalry regiment which covered the flanks of the Kilkis position, and the Serres brigade which started boarding trains on 18 June. The Greek divisions attacked across the plain in rushes under Bulgarian artillery fire. On 19 June, the Greeks overran the Bulgarian forward lines everywhere but suffered heavy losses as the Bulgarian artillery fired incessantly with great accuracy guided by their observation on the hills of Kilkis. The 5th division alone suffered some 1,275 losses on that day. On 20 June, despite having committed all forces and advancing steadily, the Greeks failed to break the Bulgarian defence. The Greek Cavalry brigade detected Bulgarian reinforcements arriving by rail. As a result, the Greek HQ ordered the offensive to continue the next morning. The 10th division was ordered to disengage from the enemy at Kalinovo (renamed Soultogianneika between both world wars) and send forces southward to participate in the fighting of Kilkis while the 1st and 6th divisions (at the time engaged in the direction of Lachanas) was ordered to create a 6 battalion strong detachment plus mountain artillery to reinforce the forces attacking Kilkis on the flank. Acting under the previous order of the Greek HQ which requested Kilkis be captured by the night of 20 June, the 2nd division went forward alone. During the night of 20 June, following an artillery fire exchange, two regiments of the 2nd division crossed the Gallikos River and successively attacked the 1st, 2nd and 3rd defensive lines of the Bulgarians entering the town of Kilkis by the morning of 21 June. In the morning the rest of the Greek divisions joined the attack and the Bulgarians retreated to the north. The Greeks pursued the retreating Bulgarians but lost contact with their enemy due to exhaustion. In the three days battle around Kilkis, the Greeks suffered heavy casualties totalling 5,652 killed and wounded. An additional 276 casualties were suffered by the 10th division which had captured (Gevgelija on 20 June and the hills of Kalinovo in the afternoon of 21 June. Approximately 500 Bulgarian soldiers, 3 guns and many rifles had been captured.
Лаханалар
Килкисті қорғауға ұқсас, болгарлар Лаханас тұсында да қорғаныс құрылыстарын дайындаған. Килкис сияқты, Лаханастағы төбелер болгарларға тиімді атыс позицияларын ұсынды. 19 маусымда гректердің 6-дивизиясы Ассиростан (Ювесна) Лаханасқа қарай жылжып, Дихало-Клеп желісін басып алуға қол жеткізді, бірақ 530 шамасында әскерін жоғалтты. 1-дивизия оңтүстіктен жылжып, Вертискосты сәтті басып алды. 20 маусымда екі грек дивизиясы одан әрі жылжып, болгар артиллериясының отына қарамастан, Лаханас – болгарлардың негізгі қорғаныс орталығымен байланыс жасады. 20 маусым күні түнде штабтан Килкиске шабуылдаған күштерді тоқтату үшін отряд құру туралы бұйрық келді. 21 маусым таңында болгарлар өздерінің артиллериялық атысын гректердің 5-полкіне шоғырландырды. 3-батальонның Килкиске қарайғы отрядқа қатысуға кетіп бара жатқанын байқаған болгарлар мүмкіндікті пайдаланып, 1-батальонға шабуыл жасап, оны ауыр шығынмен кері шегінуге мәжбүр етті. Полк командирі бастаған 2-батальонның қарсы шабуылы болгарларды тоқтатты. Таңертең Килкис түскеннен кейін отряд құру туралы бұйрық күшін жойды. 15:00-де екі грек дивизиясы артиллериямен үйлестіріліп, болгар позициясына шабуыл жасады және 16:00-ге қарай болгар қорғанысын бұзып өтті. Болгарлар 16 зеңбірек пен 500 тұтқынды гректерге қалдырып, тәртіпсіз түрде шегінді. Осы уақытта гректердің 7-дивизиясы алыс шығыс жақтағы флангта шайқасып жатты. 19 маусымда 7-дивизия Караколидің тұсауын басып алып, 20 маусымда Нигританы қарсылықсыз басып алды. Осы уақытта полк штабы мен бір батальоннан тұратын болгар күші Караколиге қарай агрессивті түрде жылжыды. Күш ақырында қоршауға алынып, 10 офицер мен 1500 әскерімен бірге тапсырды. 21 маусымда 7-дивизия баяу жылжуын жалғастырды. Болгарлардың жеңілгені және Орляко көпірі арқылы шегінгені туралы хабарланғанмен, 7-дивизияның колонналары болгарларды тоқтату үшін тым баяу жылды. Бөлімше болгарларды тоқтатуға жеткіліксіз болғаны үшін қатты сынға ұшырады. Екі грек дивизиясы Лаханаста 2701 адамды қаза қылды және жарақат алды, ал 7-дивизия тағы 199 жарақат алды.
Similar to the defense of Kilkis, the Bulgarians also had prepared defensive works at Lachanas. Like Kilkis, the hills at Lachanas provided the Bulgarians with excellent fields of fire. On 19 June, the Greek 6th division advance from Assiros (Yuvesna) toward Lachanas and succeeded in capturing the Dichalo Klepe line after losing some 530 men. The 1st division advanced from the south and successfully captured Vertiskos. On 20 June, the two Greek divisions advanced further and joined their flanks while they made contact with the main Bulgarian defensive location of Lachanas despite the fire from the Bulgarian artillery. During the night of 20 June, the order from HQ to create a detachment to hold the forces attacking Kilkis arrived. In the morning of 21 June, the Bulgarians concentrated their artillery fire on the Greek 5th regiment. Observing the 3rd battalion withdrawing to participate in the detachment for Kilkis, the Bulgarians saw an opportunity and attacked the 1st battalion forcing it to retreat with heavy losses. A counterattack with the 2nd battalion led by the regiment commander stopped the Bulgarians. Following the fall of Kilkis in the morning, the order for the formation of the detachment was cancelled. At 15:00, the two Greek divisions attacked the Bulgarian position in close coordination with artillery and by 16:00 broke through the Bulgarian defence. The Bulgarians retreated in disorder leaving 16 guns and 500 prisoners in the hands of the Greeks. Meanwhile, the Greek 7th division had been fighting on the far east flank. On 19 June, the 7th division successfully captured the saddle of Karakoli and then continued on to capture Nigrita without resistance on 20 June. Meanwhile, a Bulgarian force consisting of regimental staff and one battalion was advancing aggressively toward Karakoli. The force was ultimately encircled and surrendered with 10 officers and 1,500 men. On 21 June, the 7th division continued its slow advance. Even though it was informed of the Bulgarian defeat and retreat over Orliako bridge, the 7th's columns advanced too slowly to block the Bulgarians. The division was heavily criticized for what was considered an unacceptable failure. The two Greek divisions suffered 2,701 killed and wounded at Lachanas while the 7th division suffered a further 199 casualties.
Салдары
Болгарияның 2-ші армиясының гректерден жеңілуі болгарлардың 2-ші Балқан соғысындағы ең ауыр әскери апат болды. Болгар деректері бойынша, барлығы 6971 адам қаза тапты. Гректердің жоғалғандары 8828 адамды құрады. Болгарияның оң жағында Евзондар Гевгелияны және Мациково биіктіктерін басып алды. Осының салдарынан, болгарлардың Дойран арқылы шегінуі қауіп төңкеріліп, Иванов армиясы кейде толық жеңіліске ұшырауы мүмкін болған үмітсіз шегінуді бастады. Көмек күштері кешігіп келді және Струмица мен Болгария шекарасына қарай шегінуге қосылды. Гректер 5 шілдеде Дойранды басып алды, бірақ болгарлардың Струма өткелі арқылы шегінуін тоқтатуға қол жеткізбеді. 11 шілдеде гректер сербтермен кездесіп, 24 шілдеде Кресна шатқалына жеткенше Струма өзені бойымен жоғары қарай жылжыды. Бұл шайқастағы шығындар мен жоғалтулар қазіргі грек әскери тарихындағы ең көп көрсеткішті құрады. Алайда, бұл жеңіс гректер үшін маңызды болды және жаңа корольдің беделін арттырды. Гректер үшін маңыздылығын ескере отырып, Килкис шайқасы 1914 жылы грек соғыс кемесіне – «Килкис» деп ат қойылды. Бұл шайқас Килкис соғыс мұражайында және Лаханас шайқасы мұражайында да еске алынады.
The defeat of the Bulgarian 2nd Army by the Greeks was the greatest military disaster suffered by the Bulgarians in the 2nd Balkan war. Bulgarian sources estimated a total of 6,971 casualties. The Greeks reportedly suffered 8,828 casualties. On the Bulgarian right, the Evzones captured Gevgelija and the heights of Matsikovo. As a consequence, the Bulgarian line of retreat through Doiran was threatened and Ivanov's army began a desperate retreat which at times threatened to become a rout. Reinforcements came too late and joined the retreat toward Strumica and the Bulgarian border. The Greeks captured Dojran on 5 July but were unable to cut off the Bulgarian retreat through Struma Pass. On 11 July, the Greeks came in contact with the Serbs and then pushed on up the Struma River until they reached Kresna Gorge on 24 July. The casualties and losses of the battle were the heaviest in the modern Greek military history. However, the conclusion was a triumph for the Greeks and boosted the popularity of the new King. Due to its significance for the Greeks, the Battle of Kilkis gave its name to a Greek battleship, the Kilkis, in 1914. The battle is also commemorated at the Kilkis War Museum and the Battle of Lahanas Museum.