Кіріспе
Төменгі арқадағы бұлшық ет
Квадратный lumborum бұлшық еті, көбінесе QL деп аталатын, сол және оң жақ артқы іш қабырғасының жұп бұлшық еті болып табылады. Бұл ең терең іш бұлшық еті, және көбінесе арқа бұлшық еті деп есептеледі. Әрқайсысы бейбірдеуіш және төртбұрышты пішінге ие. Квадратный lumborum бұлшық еттерінің басталуы ilium қанаттарынан, ал бекітілуі жоғарғы төрт бел омыртқасының көлденең өскірлерінде және он екінші қабырғаның төменгі артқы жиегінде болады. Бұлшық еттер жұбының біреуінің қысқаруы бел омыртқасының бүйірге иілуіне, жамбастың көтерілуіне немесе екеуіне де бірдей әкеледі. Екі жақтың да қысқаруы бел омыртқасының созылуына себеп болады. Квадратный lumborum бұлшық еттерінің дисфункциясы – бұл бұлшық ет шаршауынан туындаған, ұзақ отырудан (мысалы, компьютер алдында немесе көлікте) туындаған тұрақты қысқарудан болатын ауырсыну. Кифоз және әлсіз жамбас бұлшықеттері де квадратный lumborum ауруының пайда болуына ықпал етуі мүмкін.
Құрылымы
Квадрат lumborum бұлшықеті апоневротикалық талшықтар арқылы iliolumbar байламнан және ілкік сүйектің ішкі жиегінен басталады. Ол соңғы қабырғаның төменгі шекарасынан шамамен жартысының ұзындығына дейін және жоғарғы төрт бел омыртқасының көлденең өсінділерінен төрт кішкентай tendon арқылы бекітіледі. Омыртқаға бекітілулер саны мен соңғы қабырғаға бекітілу аумағы өзгеріп отыруы мүмкін. Сонымен қатар, кейде осы бұлшықеттің екінші бөлігі алдыңғы бөлігінің алдында кездеседі. Ол төменгі үш немесе төрт бел омыртқасының көлденең өсінділерінің жоғарғы жиектерінен басталып, соңғы қабырғаның төменгі жиегіне бекітіледі.
Қарым-қатынастар
Квадрат lumborum бұлшық етінің алдында ішек, бүйрек, үлкен соасы бұлшық еті, (бар болса) кіші соасы бұлшық еті және диафрагма орналасқан; фасция мен бұлшықет арасында он екінші қабырғааралық, илиоингуиналь және илиогипогастраль жүйкелер жатыр. Квадрат lumborum бұлшық еті көлденең іш бұлшық етінің жалғасы болып табылады.
Жүйке жүйесі
T12-ден L4-ке дейінгі күрме тамырларының алдыңғы тармақтары.
Клиникалық маңызы
Квадрат lumborum бұлшықеттері шамадан тыс жұмыс істегенде, сколиозбен қатар немесе жамбас бұлшықеттері әлсіз болғанда арқадағы ауырсынудың себебі болуы мүмкін.
Механизм
Квадрат lumborum – бір жақты немесе екі жақты төменгі бел ауруының жиі кездесетін себебі, соның ішінде илиак қанатының үстіндегі жергілікті ауырсыну мен сезімталдық. Квадрат lumborum жамбасты омыртқамен байланыстырады және екі жақты жирылғанда төменгі белді созуға қабілетті болғандықтан, егер тік омыртқа бұлшықтарының төменгі талшықтары әлсіз немесе тежелген болса (әдетте ұзақ отырып компьютер пайдалану және/немесе креслода белді қолдау қолдану кезінде), екі квадрат lumborum бұлшық еті осы кемшілікті толтырып алады. Олардың салыстырмалы механикалық артықшылығын ескере отырып, отыру кезіндегі үнемі жирылу квадрат lumborum бұлшық етін шамадан тыс жүктеуге алып келуі мүмкін, нәтижесінде бұлшықет шаршауы пайда болады. Кез келген басқа бұлшықет сияқты, үнемі жирылған квадрат lumborum бұлшықетіне қан ағыны азаяды, соның салдарынан бұлшықет және фасцияда жабысулар пайда болуы мүмкін, бұл бұлшықет спазмына әкеледі.
Кифозмен байланысы
Бұл оқиғалар тізбегі цифозбен үдей түсуі мүмкін және көбінесе үдейді, ол әрдайым дөңгеленген иықтармен бірге жүреді. Екеуі де дене салмағын алға қарай жылжыту арқылы тік төртбұрышты жамбасты бұлшықтарына (quadratus lumborum) қосымша жүктеме түсіреді, соның салдарынан тік омыртқа бұлшықтарын (erector spinae), тік төртбұрышты жамбасты бұлшықтарын (quadratus lumborum), көпбұрышты бұлшықтарды (multifidi) және әсіресе көтеріңкі жапырақ бұлшықтарын (levator scapulae) отыру және тұру кезінде дене мен мойынды тік ұстау үшін күшпен жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Тік төртбұрышты жамбасты бұлшықтарына (quadratus lumborum) басып емдеген кезде науқастың "тиімді ауырсыну" немесе жағымды сезімі осындай жағдайдың белгісі болып табылады.
Ауыртпалық бұлшық еттермен байланысы
Бүйрек қақтыруды негізінен бүйрек қақтырушы бұлшықтар (gluteus medius және minimus) жасайды. Глютеус медиус/минимал бұлшықтары әлсіз немесе тежелген кезде, тензор фасция лата немесе квадрат қабырға бұлшықтары (quadratus lumborum) негізгі қозғаушы болып жұмыс істей бастайды. Бүйрек қақтыру қозғалысы ең бұзылған кезде, квадрат қабырға бұлшықтары (quadratus lumborum) қозғалысты бастайды, бұл жүріс кезінде аяқтың серпілу фазасында бүйрек көтерілуіне алып келеді. Бүйрек көтерілуі кезеңінде бел сегменттеріне артық бүгілу және қысым түседі. Осылайша, тар квадрат қабырға бұлшықтары (quadratus lumborum) бел ауруының тағы бір жасырын себебі болуы мүмкін (Janda 1987). Егер бүйрек жабысушы бұлшықтары (adductors) тар немесе гипертониялық болса, олардың қарсы бұлшықтары (gluteus medius) өзара тежелуді сезінуі мүмкін. Глютеус медиус әлсіз болып, тежеледі. Бұл өз кезегінде сол жақ квадрат қабырға бұлшықтарының (quadratus lumborum) гипертониясына әкелуі мүмкін. Квадрат қабырға бұлшықтарының (quadratus lumborum) созылмалы гипертониясы бел сегментінде қысым тудыру қабілетіне байланысты белдің төменгі бөлігінде ауырсынуға себеп болуы мүмкін.
Емдеу
Қосқан бұлшықын созу және нығайту бір жақты бел ауруына көрсетілгенімен, кез келген жан-жақты оңалту бағдарламасында жылу немесе мұз салу, сондай-ақ массаж жасау қарастырылуы тиіс. Қазіргі зерттеулер жылу немесе мұз салудың, массаж жасаудың және электростимуляцияның ұзақ мерзімді нәтиже бермейтінін көрсетеді. Аталған түбірдегі мәселелерді шешу үшін терапевттің бұлшықеттердің тепе-теңдігінен ауытқуларын және қозғалыс бұзылыстарын мұқият бағалауы ұсынылады.