Кіріспе

1972 жылғы американдық саяси драма фильмі – Джозеф Саржент режиссерлік еткен және Джеймс Эрл Джонс басты рөлде ойнаған 1972 жылғы американдық саяси драма фильмі. Джонс Дуглас Дилман рөлін сомдайды, ол АҚШ Сенатының уақытша төрағасы, ол бірқатар күтпеген оқиғалар салдарынан президенттікке ие болады, осылайша алғашқы афроамерикалық президент және сайлау арқылы тағайындалмаған алғашқы президент атанды. Род Серлинг жазған сценарийде, нақты өмірде болған оқиғадан отыз алты жылдан астам бұрын алғашқы қара нәсілді президент болумен қатар, бұл ойдан шығарылған Дилман президенттікке де, вице-президенттікке де сайланбаған алғашқы президент болды, бұл Джеральд Фордтың шамамен жиырма бес ай ішінде президенттікке тағайындалуын болжады.

Сюжет

АҚШ президенті мен Өкілдер палатасының спикері Франкфурттағы саммитте, оларды қабылдаған ғимарат құлағанда қаза тапқан кезде, өлім аузынан қалған вице-президент Ноа Кальвин президенттік лауазымды қабылдаудан бас тартады. Мемлекеттік хатшы Артур Итон, кезекті президент болады деген жалған пікірді түзетіп, шын мәнінде президенттік міндетті уақытша атқаруға тиіс Дуглас Дилман екенін мәлімдейді. Дилман, қара нәсілді адам, Ақ үйге келіп, президенттік салтанатты түрде қабылдайды. Итонның әйелі Кей күйеуіне президент болуға талпынбағаны үшін ашу айтады, бірақ Итон Дилман жұмыстың қамын таба алмайтынын дәлелдеген жағдайда президенттік лауазымды қабылдайтынын уәделейді. Итон мен оның кеңесшілері Дильманмен кездесу үшін Овалдық кеңселерге келіп, оған бұрынғы президенттің саясатын қолдайтын БАҚ сұрақтарына жазбаша жауаптар жинағын ұсынады. Дильман баспасөз мәслихатына қатысып, Итон дайындаған жауаптарды пайдалана отырып, журналистердің сұрақтарына жауап береді. Бірақ, бір журналист Дилманды марионетка деп айыптағанда, ол Итонның жинағын тастап, өз бастамасымен шешім қабылдауға бел буады. Орталық саясатты ұстанатын Дилман, нәсіліне байланысты саяси спектрдің екі шетінен келген радикалдардың қарсылығына тап болады. Оңтүстік Африка үкіметі жас қара нәсілді Роберт Уилерді елдің қорғаныс министріне қастандық жасау әрекетіне қатысқан деген айыппен іздейді. Дилман Уилердің қастандық жасалған кезде Бурундиде болғанын мәлімдегеннен кейін оған көмектесуге уәде береді. Уотсон есімді сенатор президенттің кабинет мүшелерін қызметтен босату үшін Конгрестің келісімін талап ететін заң жобасын ұсынады. Итон Дилманды заң жобасы туралы хабардар етпесе де, ол қара нәсілді конгрессмендер тобынан хабар алады, олар президентке өз алаңдаушылықтарын білдіру үшін кездеседі. Дилман кейіннен Итонды заң жобасын назарына жеткізбегені үшін сөкпелейді. Уотсон Вашингтондағы Оңтүстік Африка елшілігіне барады, онда Оңтүстік Африка елшісі Уилердің қастандық жасалған кезде Оңтүстік Африкада болғанын көрсететін жазбаны ұсынады. Жазбалар жарияланғаннан кейін туған дау-дамаң Дилманның президенттігіне қауіп төндіреді. Дилман кейіннен Уилердің мойындауын алады және оның экстрадициясын мақұлдайды, бұл оның қызы Ванданы ренжітеді. Уилер Дилманды "үй қарасы" деп атағанда, ол "қаралар шіркеулерді өртеп, төрт баланы өлтірмейді, олар телескопты көздеп Мартин Лютер Кингті іздемейді. Ашуың сізді көшеге шығып, кірпіш лақтыруға итермелеуі мүмкін, бірақ қару сатып алып, алиби құрып, 5000 миль сапар шегіп, адам өлтіру – бұл қандылық емес, Адольф Эйхманның таңдаулы мораліне лайық". Дилман өзінің партиясының президенттік үміткерлерді ұсыну жөніндегі съезінде журналистерге сөйлейді, онда Уотсонның қолдауымен Итон оған президенттікке үміткерлікке ашық түрде қарсы тұрады. Президент кейбір адамдар саяси зорлық-зомбылықты қазіргі мәселелерді шешудің жалғыз жолы деп есептесе де, ол бейбітшілікке үміттене беретінін түсіндіреді. Уилердің ісіне қатысты сұрақтардан жалтарып, Дилман номинацияны жеңу үшін Итонға қарсы "жан-жақтан күресетінін" мәлімдейді. "Басқа да сәлем!" әуенімен ол съездге қатысушыларға таныстырылады.

Шығару

"Адам" кинотеатрларда 1972 жылдың 19 шілдесінде көрсетілді. 2009 жылдың 16 қаңтарында Лос-Анджелес Таймс газетінің Грег Бракстонмен сұхбатында, Барак Обама президенттікке кіріспес бұрын төрт күн қалғанда, Джонсқа фильмде АҚШ-тың алғашқы афроамерикандық президентін сомдағаны туралы сұрақ қойылды. Ол былай деп жауап берді: "Мен осы рөлге қатысты алаңдаушылықтарым бар. Бұл телеарна үшін түсірілген еді. Егер бұл фильм болады деп білгенде, біз көбірек уақыт пен өндіріс қаражатын сұрар едік. Мен осыған өкінемін."