Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвиядағы этникалық топ Латвияда соңғы екі ғасыр бойы орыстар елдегі ең ірі этникалық азшылық болып табылады. Латвияның совет оккупациясы кезінде Латвиядағы орыстардың саны төрт еседен астамға өсті, 1935 жылы жалпы халықтың 8,8% құраған (206 499 адам) 1989 жылы 34,0% (905 515 адам) жетті. Латвия 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін олардың саны қайтадан азая бастады және 2023 жылдың басында 23,7% құрады.
Ethnic group in Latvia
In Latvia, Russians have been the largest ethnic minority in the country for the last two centuries. The number of Russians in Latvia more than quadrupled during the Soviet occupation of Latvia when the size of the community grew from 8.8% of the total population in 1935 (206,499) to 34.0% in 1989 (905,515). It started to decrease in size again after Latvia regained independence in 1991 falling to 23.7% at the beginning of 2023.
Ежелгі Латвия
Латвия тіліндегі "орыстар" дегенді білдіретін "криеви" және "Ресей" дегенді білдіретін "Кривия" (ал Рутения үшін "Криевземе") сөздерінің ерте шығыс славян тайпалық одақтарының бірі – Кривичтерден тарағаны айтылады. 11-12 ғасырларда Шығыс Латвиядағы Ерсика және Кокнесе княздықтары Полоцк княздығына салық төлеген.
The Latvian word krievi for "Russians" and Krievija for "Russia" (and Krievzeme for Ruthenia) is thought to have originated from Krivichs, one of the tribal unions of Early East Slavs. During the 11th–12th centuries, Jersika and Koknese, principalities in Eastern Latvia paid tribute to the Principality of Polatsk.
Ливония
Кокнес 1208 жылы Ливон қылышбастарлары, ал Джерсика 1209 жылы басып алынды, содан кейін екеуі де Терра Марианаға (Ливония) қосылды.
Koknese was taken by the Livonian Brothers of the Sword in 1208 and Jersika in 1209 and later both incorporated into Terra Mariana (Livonia).
Ерте сауда
Шығыс славян халқы қалаларда, негізінен саудагерлер ретінде сақталды; Мәскеумен және қазіргі Ресейдің басқа аймақтарымен сауда байланыстары жалғасты. Новгород Республикасының саудагерлері Ганза лигасымен, оның құрамында Рига қаласы болған, және Рига саудагерлер гильдиясы арқылы сауда қатынастарын орнатты. Дегенмен, Ресейдің Ганза лигасындағы, немістер басымдық құрған сауда одағындағы пайда табу мүмкіндіктері шектеулі болды, соның ішінде Новгородтың Ливониямен сауда жасауына тосқауыл келтіретін экономикалық блокадалар да болды. 1392 жылы жағдай өзгерді, «Нибор келісімі» бойынша неміс және орыс саудагерлеріне еркін қозғалыс құқығы берілді. Ресей саудасы келесі ғасыр ішінде Ливонияның дамуына маңызды үлес қосты.
East Slavic presence remained, primarily as merchants in cities; trading ties to Muscovy and other parts of what is now Russia were preserved as well. The merchants of Novgorod Republic established trade relations with the Hanseatic League, of which Riga was a member, and with merchants through the Riga Merchant Guild. Nevertheless, Russian prospects for profit remained limited in the German dominated trade league, including economic blockades preventing Novgorod from trading with Livonia. Circumstances changed in 1392, when under the "Nyborg agreement", it was agreed that German and Russian merchants would enjoy the freedom of movement. Russian trade contributed significantly to the development of Livonia over the following century.
Өңірлік билік күрес
1481 жылы Ресейдің Иван III Ливонияның оңтүстік-шығысындағы Дюнабург қамалын, Ливонияның Солтүстік-Батыс Ресейге жасаған шабуылына жауап ретінде қысқа мерзімге басып алды. Ливон соғысы кезінде орыс патшасы Иван Қатыгез Шығыс Латвиядағы бірнеше қамалдар мен қалаларды жаулап алды және олардың кейбіреулерін тіпті 4 жыл бойы өз бақылауында ұстады. XVII ғасырдың екінші жартысынан бастап, Ресейде діни қуғынға ұшыраған Ескі Нанымдылар (Старообрядцы) Польша-Литва одағының құрамындағы Латгалияға қоныстанды. XVII ғасырда, Ресейдің Алексей I бастаған орыс-швед соғысы барысында, ресейліктер Шығыс Латгалияның көп бөлігін басып алып, Дюнабургті Борисоглебск деп атады және 1656 мен 1667 жылдар аралығында 11 жылға дейін аймақты бақылады. Ресей Андрусово шартынан кейін бұл аймақты Польшаға қайтаруға мәжбүр болды.
In 1481, Ivan III of Russia briefly captured Dünaburg castle in southeastern Livonia in response to a Livonian attack on north west Russia. During the Livonian War Russian tsar Ivan the Terrible captured several castles and towns in Eastern Latvia and held some of them even for 4 years. From the second half of the seventeenth century religiously repressed Old Believers from Russia settled in Latgale which was part of Polish–Lithuanian Commonwealth. In the 17th century, during Russo Swedish War initiated by Alexis I of Russia, the Russians seized much of eastern Latgale, renamed Dünaburg into Borisoglebsk and controlled the region for 11 years between 1656 and 1667. Russia had to yield the area to Poland following the Treaty of Andrusovo.
Ресей билігі тұсында бірігу
1710 жылы Ұлы Солтүстік соғысында граф Шереметьевтің Риганы басып алуы Пётр I-нің швед Ливониясын толық жаулап алуын аяқтады. Латвия арқылы Ресей саудасы гүлдене бастады және Латвияда белсенді ресейлік саудагерлер қоныстанды. Ригадағы алғашқы орыс мектебі 1789 жылы ашылды. Латгалия 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін Ресей империясына қосылды, ал Курземе және Земгале (Курляндия және Семигалия герцогтігі) 1795 жылы қосылды. Ресей капиталы Балтық елдері арқылы, соның ішінде Латвия арқылы саудаға инвестицияланды. Осы пайданың бір бөлігі Ресейге тиесілі өнеркәсіпті құруға жұмсалды. 19 ғасырдың ортасына қарай дамып келе жатқан өнеркәсіп ресейлік жұмысшыларды тарта бастады. Ресей шаруалары да ағылып келіп, империяның қалған бөлігіне қарағанда Балтық провинцияларына берілген белгілі бір автономияға байланысты, империя ішінде әлеуметтік және діни жағынан кем қысым көрсететін жағдайларды іздеді. Ресей аристократиясы да өз орнын тапса да, әкімшілік басқару Балтық немістерінің қолында болды.
Count Sheremetev's capture of Riga in the Great Northern War in 1710 completed Peter I's conquest of Swedish Livonia. Russian trade through Latvia began to flourish and an active Russian merchant class began to settle in Latvia. The first Russian school in Riga was founded in 1789. Latgale was incorporated into the Russian Empire after the first Partition of Poland in 1772, Kurzeme and Zemgale were (Duchy of Courland and Semigallia) in 1795. The Russian capital was invested in trade through the Baltic countries, including Latvia. Some of those profits went toward establishing a Russian owned industry. By the middle of the 19th century, the developing industry began to attract Russian workers. The influx of Russian peasantry had also continued, seeking less socially and religiously oppressive conditions within the empire owing to the certain degree of autonomy accorded the Baltic provinces, which were not subject to all the same laws as the rest of the Russian Empire. While the Russian nobility also established a presence, administrative control remained in the hands of the Baltic Germans.
Латвияның ұлттық оянуы
Латвиядағы орыс қауымдастығы негізінен Ресейдің этникалық орыстарының жалғасы болғанмен, ол Ресейден өзгеше қауымдық сезімді дамыта бастады. Латвиялық орыстар өздерін Латвияның ұлттарының бірі деп санауға келді. Орыс қоғамдық ұйымдары 1860 жылдары, латыш ұлттық оянуымен бірдей уақытта пайда бола бастады. Александр II реформалары, соның ішінде 1861 жылы империяның қалған бөлігінде крепостнойлықтың жойылуы, ұлттық сананың артуын одан әрі күшейтті. Латвия бұл жағынан алда тұрды, себебі крепостнойлық 1819 жылы жойылған, тек Латгалия ғана 1802 жылы Витебск губерниясына қосылғандықтан ерекшелік танытты. Ригадағы алғашқы орыс газеті – «Российское еженедельное издание в Риге» (Ригадағы орыс апталығы) 1816 жылы құрылды. 1869 жылы Евграф Васильевич Чешихин (Евграф Васильевич Чешихин) құрған және 1888 жылы оның қайтысына дейін жарық көрген орыс күндізгі газеті «Рижский Вестник» («Рига Herald») «жергілікті орыс халқының қажеттіліктері мен тілектері» деген түсінікті қалыптастырды. Чешихин 1876 жылы Ригада орыс әдеби үйірмесін (Русский литературный кружок) құрды. Жергілікті орыстар қалалық кеңестерге, кейін Мемлекеттік Думаға сайлауға қатысты.
While the Russian community in Latvia was largely an extension of Russia's ethnic Russians, it nevertheless also began to develop a sense of community separate from Russia itself, Latvian Russians were beginning to consider themselves one of the nationalities of Latvia. Russian social organizations began to spring up in the 1860s, around the same time as that of the Latvian National Awakening. The reforms of Alexander II, including the abolition of serfdom in 1861 throughout the rest of the empire, further stimulated the rise of national consciousness. Latvia had, in fact, taken a lead in this regard, as serfdom had already been abolished in 1819 except for Latgale, which had been incorporated into the Vitebsk Guberniya in 1802. The first Russian newspaper in Riga –Rossiyskoe ezhenedelnoe izdanie v Rige (Российское еженедельное издание в Риге, Russian Weekly in Riga) – was founded in 1816. The Russian daily newspaper Rizhskij Vestnik (Рижский Вестник, "Riga Herald"), founded in 1869 by Evgraf Vasilyevich Cheshikhin (Евграф Васильевич Чешихин) and published until his death in 1888, established the notion of "the needs and wants of the local Russian population". Cheshikhin also formed the Russian literary circle (Русский литературный кружок) in Riga in 1876. Local Russians participated in elections to town councils and later to the State Duma.
Империяның құлдырауы мен аяқталуы
ХХ ғасырдың басында ең ірі өнеркәсіптік қалаларда жұмыс істейтін халықтың маңызды бөлігін орыстар құрады. Латвияда, Ресей империясының қалған бөліктері сияқты, фабрика жұмысшыларының жағдайы қиын болды. Олар күніне орташа 11 сағат, сенбі күні 10 сағат жұмыс істеді, оның үстіне жағдайлар ауыр және қауіпті болды. Бірнеше жыл бойы әлеуметтік наразылық күшейді; жұмысшылар Қысқы сарайға шеру ұйымдастырғанда, полиция мен казактар шерушілерге шабуыл жасап, жүздеген адамды өлтірді немесе жарақаттады. Осы оқиға 1905 жылғы революцияның басталуын белгіледі. Революция Латвияға тарағанда, қарсылас – ашу немесе таптық күрес емес, Балтық неміс элитасы болды: бөлек тілде сөйлейтін, бөлек этностың, бөлек әлеуметтік тобы. Осылайша, Латвиядағы 1905 жылғы революция Ресейдің қалған бөліктеріндегіден түбірлі түрде ерекшеленді. Орыс және латыш шаруалары шағын қалаларды басып алып, ондаған шіркеулерді өртеп жіберді. Алайда, Латвиядағы революция Ресейден бөлінуді мақсат етпеді, себебі ұлтшылдар Балтық немістерінің үстемдігіне қарсы тұру үшін Ресей империясының күшіне мұқтаж екендеріне сенді. 1905 жылғы революция аяқталғаннан кейін Николай II түрлі жеңілдіктер арқылы, оның ішінде өкілдік құратын Думаны құру арқылы билікті сақтап қалды. Ресейлендіру саясаты тоқтатылмаса да, Балтық неміс элитасы тағы да патшаның қызығушылығына ие болып, бақылауды сақтау үшін оның өкіліне айналды. Немістер, Ресей армиясының полктерінің көмегімен, ұлтшылдыққа қарсы латыштарды нысанаға алды. Ресей үкіметі биліктегі элитамен қайтадан одақтасып, Ресейдің саяси лидерлерін латыштарға қарсы немістермен одақтасуға шақыру арқылы осы қарым-қатынасты нығайтуға тырысты. Алайда, латыш орыс қауымдастығының көзқарасы екіұшты болды. Көпшілігі діни қуғын-сүргіннен қашып Балтық елдеріне көшіп келген Ескі Нанымдылардың ұрпақтары еді және патшаға күдікпен қарады, тіпті оны жамандық деп санады. Олар Балтық немістері мен ұлтшыл латыштар арасындағы қақтығыста бейтараптық сақтауға бейім болды; бірақ осылай істеу арқылы 1905 жылғы революцияға дейінгі латыш орыстары, латыштар және латыш ұлтшылдары арасындағы ортақ мақсат жойылды. Латвия ұлтшылдығы Балтық немістеріне қарсы бағытталды, бұл 1917 жылғы революцияға дейін өзгермеді. 1917 жылы таптық сана дамуын жалғастырды және әсіресе Ресейдегі екінші ірі порты – индустрияландырылған Ригада күшті болды. Латвиялық атқыштар өте белсенді және маңызды рөл атқарды, қалалық жұмысшылар мен ауыл шаруаларын ұйымдастыруға, иеліктерді тәркілеуге және бұрынғы жергілікті кеңестердің орнына кеңестер құруға көмектесті. Алайда, бұл латыш ұлтшылдары үшін жаңа мәселе тудырды. Пётр I кезінен бері Балтық елдерінің ерекше тарихи мәртебесіне сүйене отырып, олар көбірек автономияға үміттенеді, бірақ Ресейден бөлініп шықпауды қалады. Большевизм ұлтшылдықты жұтып жіберу қаупін тудырды және жаңа жауға айналды. Неміс және орыс ықпалынан құтылуды мақсат ететін жаңа, этникалық, күшті ұлтшылдық большевизмге қарсы күреске түрткі болды. Алайда, бұл латыш орыс халқына және 1917 жылдан кейін Совет Ресейінен қашып Латвияға келген ресейліктерге бағытталған жоқ.
At the dawn of the 20th century, Russians made up a notable part of the working population in the biggest industrial cities. In Latvia, as in the rest of the Russian empire, the situation of factory workers was grim. They worked on average 11 hours a day, 10 on Saturday, and this under harsh and unsafe conditions. Social agitation built up over the course of several years; when workers protested at the Winter Palace, police and Cossacks attacked the procession, killing or wounding hundreds. This event marked the start of the Revolution of 1905. When the revolution spread to Latvia, instead of frustration or class struggle, the adversary in Latvia was unambiguously the Baltic German elite: a separate social class of separate ethnicity speaking a separate language. Thus the 1905 revolution in Latvia was fundamentally different from that in the rest of Russia. Peasants of both Russian and Latvian ethnicity captured small towns and burned dozens of manors. The revolution in Latvia, however, did not agitate to separate from Russia, as nationalists continued to believe they needed the might of Imperial Russia to counter Baltic German dominance. At the conclusion of the 1905 Revolution, Nicholas II, through various concessions, including the establishment of the representative Duma, retained power. Although Russification as a policy was not withdrawn, the Baltic German elite once again found themselves in the Tsar's favor as his agent to maintain control. The Germans, assisted by regiments of the Russian Army, targeted Latvians in an attempt to counter nationalism. The Russian government, in re allying itself with the ruling elite, sought to cement that relationship by encouraging Russian political leaders to ally themselves with the Germans against the Latvians. The sentiment of the Latvian Russian community, however, remained ambivalent. The majority were descendants from Old Believers who had fled to the Baltics to escape religious persecution – and still regarded the tsar with deep suspicion, if not as outright evil. They now tended to remain neutral in the confrontation between Baltic Germans and nationalist Latvians; but in doing so the active commonality of purpose between Latvian Russians, Latvians, and Latvian nationalists prior to the 1905 Revolution was dissolved. Latvian nationalism continued to be focused against the Baltic Germans, a position unchanged until the Revolution of 1917. In 1917, class consciousness had continued to develop and was particularly strong in heavily industrialized Riga, the second largest port in Russia. The Latvian Riflemen were particularly active and instrumental, assisting in organizing urban workers and rural peasants, in confiscating estates, and in setting up soviets in place of former local councils. This, however, presented a new issue for the Latvian nationalists. Based on the historical special status the Baltics had enjoyed since Peter I, they had hoped for more autonomy, yet not seceding from Russia. Bolshevism now threatened to swallow up nationalism and thus became the new enemy. A new, more ethnic, strident, nationalism, defined as throwing off both German and Russian influences, accompanied the turn against Bolshevism. It did not, however, target the Latvian Russian population, nor did it target the influx of Russians who fled to Latvia after 1917 to escape the Soviet Russia.
Демография
XIX ғасырдың соңына қарай Латвиядағы орыс халқы едәуір көп болды. 1897 жылғы алғашқы жалқыресейлік халық санауына сәйкес, олардың саны 171 000 адамды құрады, олар былай бөлінді: 77 000 латгалиялық, 68 000 видземелік, 26 000 курземе және земгалиялық. Қала халқының саны ауыл халқынан шамамен екі есе көп болды, бірақ Латгалияда бұл көрсеткіш керісінше еді. Видземе, Курземе және Земгаледегі орыс халқының жартысы Ресейдің жақын маңдағы провинцияларынан келген. Мысалы, Латгалияның Резекне ауданындағы орыстардың 10% басқа облыстардан келген. Империяның көршілес провинцияларынан – Каунас, Витебск және Вильнюс облыстарынан ең көп жаңа келгендер келді. Орыстардың әлеуметтік құрылымы Латвиядағы көптеген басқа ұлттардан ерекшеленді. Олардың арасындағы ең ірі әлеуметтік топ – шаруалар (54%), және олар Латгалиядағы орыстардың басым бөлігін құрады. Орта тап 35% құрады, ал текті және жеке ақсүйектер (аристократия) 8% құрады. Топтық ерекшеліктері тұрғысынан орыстар латыш поляктарына ұқсас болды, бірақ негізінен шаруалар болған латыштардан және негізінен орта тапқа немесе ақсүйектерге жатқан немістерден ерекшеленді.
By the end of the 19th century, there was a considerably large Latvian Russian population. According to the first All Russia Census of 1897, it totaled 171,000, distributed as follows: 77,000 Latgale, 68,000 Vidzeme, and 26,000 in Kurzeme and Zemgale. The urban population was roughly twice that of the rural, with the exception of Latgale, where those proportions were reversed. Half of the Russian population of Vidzeme, Kurzeme and Zemgale came from the nearby provinces of Russia. In the Rēzekne district of Latgale, for example, 10% of Russians had come from other provinces. The largest number of newcomers came from the neighbouring provinces of the Empire – those of Kaunas, Vitebsk and Vilnius. In their social structure, Russians differed from most other nationalities in Latvia. The largest social group among them were peasants (54%), and they made up the majority of Russians in Latgale. The middle class made up 35% and hereditary and personal noblemen (aristocracy) made up 8%. As far as their group characteristics are concerned, Russians were much like the Latvian Poles but differed from the Latvians who were mainly peasants and from the Germans who belonged mainly to the middle class or nobility.
Тәуелсіз Латвияда (1918-1940 жж.)
1918 жылдың 18 қарашасында Латвия Республикасы тәуелсіз демократиялық мемлекет деп жарияланды. Латвия аумағында шетелдік үстемдік кезінде өмір сүрген барлық ұлттар елдің ұлттық азшылықтары ретінде даму мүмкіндігіне ие болды. Барлық орыстар империяға қатысты этникалық мәртебесін жоғалтты, бірақ Латвияда оларға демократиялық мемлекеттерде кепілденетін барлық құқықтар берілді. Тәуелсіз Латвия жылдары орыс ұлттық тобының өсуіне жағдай жасады. Бұл ұлттық азшылықтың саны тек Латвияның ғана емес, елдің барлық тарихи аймақтарында да тұрақты түрде өсті. 1920 жылғы алғашқы статистикалық мәліметтерге сәйкес, сол кезде орыс халқының саны 91 мың адамды құрады. 1935 жылы орыс азшылығының саны 206 мыңға жетті. Тәуелсіздік алғаннан бері орыстар елдің ең ірі ұлттық азшылығы болып қала берді. 1935 жылы Латвия халқының жалпы құрамында орыстардың үлесі 10,5% құрады (1920 жылы – 7,8%). Орыс халқының өсуіне бірнеше фактор ықпал етті. Азамат соғысы және Ресейде Кеңес билігінің орнауы көптеген елдерге, соның ішінде Латвияға босқындар мен эмигранттардың ағынын тудырды. 1920 жылы Даугавпилс шайқасынан кейін поляктар Двинскіні орыс халқының көпшілігімен бірге латыштарға өткізді. Латвия Республикасы мен Кеңес Ресейі арасындағы бейбіт келісімге сәйкес, орыстар көп тұратын Псков провинциясының бір бөлігі Латвияға қосылды. Бірақ орыс халқының өсуінің басты себебі – олардың жоғары табиғи туу деңгейі болды. Мысалы, 1929 жылы орыстардың табиғи өсімі 2800 адамды құраса, латыштардың табиғи өсімі 3700 адамды құрады, ал олардың жалпы саны сол жылы орыстардан тоғыз есе көп болды. Латвияның басқа ұлттық топтарымен салыстырғанда, орыстардың арасында көп балалы отбасылар көп кездесті. Царлық кезеңде болғандай, орыстар Латвияның «жас» этникалық топтарының бірі болып қала берді. Он төрт жасқа дейінгі орыс балалары Латвиядағы сол жастағы балалардың жалпы санының 14% құрады. Тәуелсіздік кезеңінде орыс отбасылары өте тұрақты болды. Орыс отбасыларында ажырасу көрсеткіші латыш отбасыларынан екі есе, ал неміс отбасыларынан бес есе төмен болды. Латвиядағы орыстардың аумақтық қоныстану құрылымында үлкен өзгерістер болды. Орыс халқының үштен екі бөлігі Латгаледе, 14% Ригада тұрды. Латвия тарихының царлық кезеңімен салыстырғанда, орыстар «ауыл шаруашылығына» көбірек бейімделді және «қала мен өнеркәсіпке» қатысты ерекшеліктерін жоғалтты. Орыстардың басым көпшілігі ауыл шаруашылығымен айналысты (80%). 7% өнеркәсіпте, 4,9% саудада жұмыс істеді. Орыс тұрғындарының шаруашылықтары негізінен Латгалияда, елдің экономикалық жағынан ең кем дамыған бөлігінде орналасқандықтан, оларды еңбек пен ауыл шаруашылығының беделді түрлеріне итермелемеді. Видземе, Курземе және Земгале қалаларында орыстардың әлеуметтік бейнесі латыштардың әлеуметтік бейнесіне жақындады. Бірақ осы жерлерде де орыстар экономикалық және әлеуметтік жағынан дамыған ұлттық топтарға жатпады. Орыстар латыштардан, немістерден және еврейлерден меншіктің аз бөлігімен және бала еңбегін кеңінен пайдаланумен ерекшеленді. Латвия Республикасының тарихының басында орыс халқының жалпы сауаттылық деңгейі империя кезіндегіден төмен болды. 1920 жылы Латвиядағы орыс еркектерінің 42% және орыс әйелдерінің 28% ғана оқи және жаза білді. Тәуелсіздік жылдары мектептердегі орыс оқушыларының саны күрт өсті (1925-1935 жылдар аралығындағы ең жоғары көрсеткіш 1,5 есеге артты). Нәтижесінде 6 жастан 20 жасқа дейінгі латыш және орыс студенттері арасындағы айырмашылық айтарлықтай төмендеді (54% және 47%). Орыстар жоғары білім беру орындарында аз өкілдік етті. 1920 жылы Латвия университетінде тек 65 орыс студенті болса, 1939 жылы 220 студент болды. Ұзақ жылдар бойы Латвия Республикасы орыс азшылығын кең ұлттық-мәдени автономия негізінде интеграциялауға тырысты. Латвияның ұлттық мектептері балаларды ана тілінде оқыту құқығын кеңінен пайдаланды. Орыс мектептері де осыдан тыс қалмады. Орыс тілі бастауыш білім беру кезеңінде ерекше маңызды рөл атқарды. 1920 жылдардың соңында орыс балаларының 92% орыс бастауыш мектептерінде білім алды. Орта мектептер желісін дамытуда ұлттық азшылықтардың өз тілдерінде білім алу талаптарын да ескеру қажет болды. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында азшылық топтарына жататын ата-аналардың балаларын латыш тіліндегі мектептерге жіберу тенденциясы күшейді. 1935 жылы орыс балаларының 60% ана тілінде білім алды. Латвияда орыс тілінің танымал болуы орыстардың латыш немесе басқа азшылық тілдерін үйренуге ұмтылмауымен байланысты болды. Латвия тілі орыс халқына тартымды болған жоқ. 1920-1930 жылдары орыстардың 15% ғана латыш тілінде сөйлей және жаза білді. Латвия қалаларының латыш тілдік ортасы орыстарға латыш тілін үйренуге ынталандырды. Елгіс, Бауска, Валмиера және Кулдига қалаларындағы орыс тұрғындарының 70% және 80% латыш тілінде сөйледі.
On November 18, 1918, the Republic of Latvia was proclaimed as an independent democratic state. All the nationalities who lived in the territory of Latvia in the period of foreign rule had the opportunity to develop as national minorities of the country. All Russians lost the status of their ethnic belonging to the Empire, but in Latvia, they were given all the rights normally secured by democratic states. The years of independent Latvia were favourable to the growth of the Russian national group. Not only in the whole of Latvia but in all the historical regions of the country the number of this national minority grew constantly. According to the first statistical data of 1920, the number of the Russian population at that time was 91,000. In 1935 the number of the Russian minority had increased up to 206,000. During the whole period of independence, Russians remained the biggest national minority of the country. In 1935, the part of Russians in the whole structure of the population of Latvia made up 10.5% (in 1920 – 7.8%). The growth of the Russian population was due to several factors. The Civil war and the establishment of Soviet power in Russia caused a flow of refugees and emigrants to many countries, Latvia included. After the Battle of Daugavpils in 1920 Poles relinquished control of Dvinsk with the majority of the Russian population to the Latvians. According to the Peace Treaty between the Latvian Republic and Soviet Russia, some lands of the Pskov province with a large number of Russians passed on to Latvia. But the main cause of the Russian population growth was their high natural birth rate. For example, in 1929 the natural increment of Russians was 2,800, while the natural increment of Latvians, whose total number in that same year was nine times as big as that of Russians, made up only 3,700. Russians used to have the biggest number of large families in comparison with other national groups of Latvia. As in the tsarist times, Russians still remained one of the "youngest" ethnic groups of Latvia. The Russian children aged under fourteen made up 14% of the total number of children of Latvia of the same age. Russian families during the period of independence were characterised by very high stability. The average number of divorces of Russian families was half that of Latvian families and one fifth that of German families. Big changes took place in the structure of the territorial settlement of Russians in Latvia. Three quarters of the Russian population lived in Latgale, 14% in Riga. In comparison with the tsarist period of the history of Latvia, Russians acquired more "country and agricultural" features and lost those of "town and industry". The overwhelming majority of Russians were engaged in agriculture (80%). 7% were engaged in industry, 4.9% – in trade. The fact that Russian inhabitants of the country had their farms mainly in Latgale, the least economically developed part of the country, did not stimulate them to social movement towards prestigious kinds of labour and agriculture. In the towns of Vidzeme, Kurzeme, and Zemgale the social picture of Russians approached the all Latvian one. But even there, Russians did not belong to economically and socially advanced national groups. Russians differed from Latvians, Germans and Jews by a smaller part of property owners and widespread use of child labour. The total level of literacy of the Russian population at the very beginning of the history of the Latvian Republic was lower than at the time of the Empire. Only 42% of Russian men and 28% of Russian women of Latvia could read and write in 1920. During the years of independence, the number of Russian pupils at schools increased greatly (1.5 times – the highest rate in the period of 1925–1935). As a result, the difference between the number of Latvian and Russian students aged 6–20 was reduced considerably (54% and 47% correspondingly). Russians were underrepresented in institutions of higher education. In 1920 there were only 65 Russian students at the University of Latvia, in 1939 – 220 students. For a long time, the Latvian Republic tried to integrate the Russian minority on the basis of a large national cultural autonomy. National schools of Latvia widely used their right to teach children in their mother tongue. Russian schools were not an exception. The Russian language played a particularly important role at the stage of primary education. By the end of the 1920s, 92% of Russian children were being educated at Russian primary schools. The development of the network of secondary schools also took into account the demands of national minorities to receive education in their own language. At the end of the 1920s and the beginning of the 1930s, there was an increasing tendency by parents from minority groups to send their children to Latvian language schools. In 1935 60% of Russian children were educated in their mother tongue. The popularity of the Russian language in Latvia resulted from the fact that Russians did not generally seek to learn the Latvian or other minority languages. The Latvian language was not attractive to the Russian population of Latvia. In 1920–1930 only a little more than 15% of Russians could speak and write Latvian. The Latvian milieu of many towns was a good incentive for Russians to learn the Latvian language. 70% of Russian residents of Jelgava and more than 80% of those of Bauska, Valmiera and Kuldīga spoke Latvian.
Саяси өмір және сана
1918 жылдың 18 қарашасында Латвия мемлекетінің құрылуы жергілікті орыстарды үкіметпен қарым-қатынаста жаңа принциптерді анықтауға мәжбүр етті. Жаңа жағдайларда Латвиядағы орыстар Латвия Халық Кеңесі қабылдаған Азшылықтардың мәдени-ұлттық автономиясы туралы заңмен реттелетін ерекше мәдени мүдделері бар ұлттық азшылыққа айналды. Орыстар Латвия азаматтары ретінде толық құқықтарға ие болды және осылайша елдің саяси өміріне қатысты. Орыстар ұлттық азшылық ретінде Латвияның Құрылтай жиналысына және барлық төрт Сеймге сайлауға қатысты. Латвиядағы сайлаушылардың 2-6 пайызы орыс партияларына дауыс берді. Орыстар көп тұратын аймақтарда (Рига және Латгалия) орыс сайлаушылары парламенттік мемлекеттің барлық кезеңінде орыс партияларына көбірек дауыс берді. Орыстардың ұлттық-мәдени автономия идеясына қатысты көзқарасын нақты тарихи жағдайлар анықтады. Олар орыс мәдениетінің латыш мәдениетімен салыстырғандағы ерекшелігін қабылдады, бірақ орыс мәдениеті мен жалпы орыс халқына қатысты нақты жергілікті автономия жоқ деп санады. Жергілікті орыс қоғамы жергілікті орыстарға тән ерекше белгілерді анықтаған жоқ, олар оларды Ресейдегі орыстардан ерекшелендіретіндей болды. Латвия Республикасы кезеңінде жергілікті орыс тұрғындары әлеуметтік сананың өз принциптерін қалыптастыруға тырысты. Республиканың басында, 1918–1919 жылдары Ұлттық демократиялық лиганың (НДЛ, Рига және кейіннен бүкіл Латвияның алғашқы орыс ұлттық бірлестігі) православиелік қанаты (Н. Бордонос) орыс әлеуметтік ұйымдарының этникалық тазалығын жақтады. НДЛ-ның либералдық қанаты, сондай-ақ кейіннен Латвияның орыс қоғамы (Н. Бережанский, С. Мансырев) бүкіл латыш қоғамымен тығыз ынтымақтастық орнатуға шақырды. Латвиядағы орыс халқының бір бөлігінде "демократиялық ұлтшылдық" деп аталатын ерекше идеологияның белгілі бір элементтері пайда болды. Оның өкілі – публицист Бережанский. Ол Латвиядағы орыстардың тағдыры оңай емес деп ойлады. Олардың тарихи отаны орыс ұлттық мәдениеті мен этикасының жауы – "большевиктік интернационализмнің" қолында болды. Орыстар өздерінің мәдениетін дамыту мүмкіндігі үшін демократиялық Латвияға алғыс айтты. Бірақ, Н. Бережанскийдің пікірінше, орыстардың өзі ұлттық құндылықтар туралы саналарында барынша нығайтуы керек еді. Бұл идеяның жақтастары ресейлік "Слово" ("Сөз") газетінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, ең танымал орыс газеті "Сегодня" орыс ұлттық идеяларын насихаттауға талпынбады, бірақ барлық жергілікті азшылықтардың мәдени-ұлттық автономиясын қорғау идеяларын жақтады. Орыс ұлттық принциптерінің жарқын өкілі – Н. Белоцвелов, ол орыстардың ұлтшылдыққа бет бұруы эмигранттардың өз мәдениетінің болашағы үшін қорқып, басынан өткендерінің табиғи салдары деп есептеді. "Демократиялық ұлтшылдық" идеясын оңшыл бағытты Ресей шаруалар одағының басшылары қолдады. РШО төртінші Сеймде үш депутаттан тұратын Ресей шаруалар фракциясының негізін құрады. Латвиядағы орыстардың бір бөлігі саяси спектрдің сол жақ қанатына жатты. Төртінші Сеймде бір орыс социал-демократтарды, ал екіншісі коммунистерді ұсынды. Бірақ Ресейдің солшыл партиялары Рига жұмысшыларының бір бөлігіне белгілі бір ықпал еткенімен, үлкен жетістікке жете алмады. Жалпы алғанда, орыс азшылығы еврей және балтық неміс азшылықтарына қарағанда саяси жағынан аз белсенді болды.
The establishment of the Latvian State, on November 18, 1918, made local Russians determine new principles in their relations with the government. Under the new conditions, the Russians of Latvia became a national minority whose special cultural interests were regulated by the Law on the Cultural National Autonomy of Minorities, adopted by the People's Council of Latvia. Russians enjoyed full rights as Latvian citizens and therefore, took part in the political life of the country. Russians, as a national minority, participated in the elections to the Constituent Assembly of Latvia and to all the four Saeimas. From two to six per cent of all Latvian electors voted for Russian parties. In those areas highly populated by Russians (Riga and Latgale) Russian electors increasingly voted for Russian parties during the whole period of the parliamentary state. Specific historical conditions determined the attitude of Russians towards the idea of national cultural autonomy. They accepted the autonomous character of Russian culture with respect to Latvian culture but believed there was no specific local autonomy with respect to Russian culture and Russian people in general. Local Russian society did not identify any special features characteristic of local Russians which would differentiate them from the Russians of Russia. During the period of the Latvian Republic, the local Russian inhabitants tried to work out their own principles of social consciousness. At the beginning of the Republic, 1918–1919, the orthodox wing (N. Bordonos) of the National Democratic League (NDL, the first Russian national union of Riga and then of the whole of Latvia) spoke in favour of the ethnic purity of Russian social organizations. The liberal wing of the NDL, and later the Russian Society of Latvia (N. Berejanski, S. Mansyrev), called for a close co operation with the whole of Latvian society. From the liberal consciousness of the NDL there emerged some elements of a specific ideology among part of the Russian population of Latvia – "democratic nationalism". Its mouthpiece was the publicist Berejanski. He thought that the fate of the Russians of Latvia was not easy. Their historical motherland was in the hands of "Bolshevik internationalism", the enemy of Russian national culture and ethics. Russians were grateful to democratic Latvia for granting the opportunity to develop their culture. But Russians themselves, N. Berejanski thought, had to strengthen to the utmost, within their consciousness, the notion of national values. The followers of this idea worked on the Russian newspaper "Slovo" ("Word"). At the same time the most famous Russian newspaper Segodnia did not pretend to propagate Russian national ideas, but advocated the ideas of a defence of the cultural national autonomy of all local minorities. A flamboyant exponent of Russian national principles was N. Belotsvelov, who considered that the conversion of Russians to nationalism was a natural result of the fate of emigrants fearing for the future of their culture. The ideas of "democratic nationalism" were supported by the leaders of the Russian Peasants Union which had a right wing orientation. The RPU became the basis of the Russian Peasant fraction of three deputies in the Fourth Saeima. A part of Latvia's Russians belonged to the ultra left of the political spectrum. In the Fourth Saeima, one Russian represented the social democrats and one Russian was a communist representative. But the Russian left wing parties did not achieve any big success though they had a certain influence among sections of the workers of Riga. In general, the Russian minority was less politically active than the Jewish and Baltic German minorities.
1941-1944 жылдар
1941 жылы нацистік Германия КСРО-ға басып кірді, содан кейін Латвия аумағын оккупациялады. Кеңес кезінде бұл кезең Ұлы Отан соғысы деп аталды, және бұл термин бүгінге дейін Латвиядағы орыс қауымдастығы үшін маңызды. Жергілікті орыс халқының бір бөлігі басқыншыларға қарсы тұруды таңдап, Қызыл Армияда және партизан қозғалысында қызмет етті, сондай-ақ астыртын коммунистік партияны қолдады. Бірақ, сонымен қатар, көптеген орыстар нацистік билікпен ынтымақтастық етті. Олар "большевиктер мен еврейлерден азат ұлттық Ресей" және Вермахттың "азат ету миссиясы" туралы мифтерді таратушы газеттерде жұмыс істеді. Орыстарды әскерилендірілген құрамаларға тартты. Нацистер большевиктерден зардап шеккен орыс халқына жағдай жасады. Сол кездегі газеттер орыс ұлттық мәдениеті туралы мәліметтерге толы болды. Даугавпилс қаласында орыс театры ашылды, ал Резекне педагогикалық институтында орыс тілі мұғалімдерін даярлауға арналған орыс тілі кабинеті құрылды. Латвияның генерал-аймағында орыс халқының мүдделерін қорғайтын мекеме, сондай-ақ Латвиядағы орыс халқының істері жөніндегі орыс комитеті құрылды. Бұл мекемелер орыстарға экономикалық, мәдени және құқықтық тұрғыда көмектесуге бағытталған.
In 1941, Nazi Germany invaded the USSR, and subsequently occupied the territory of Latvia. In Soviet times, this period was known as the Great Patriotic War, a term that retains resonance with the Russian community of Latvia today. A part of the local Russian population chose to resist the invaders by serving in the Red Army and in the partisan movement, and supporting the underground Communist Party. But, at the same time, there were quite a number of Russians collaborating with the Nazi authorities. They worked on the newspapers propagandising the myth of "a national Russia" free of Bolsheviks and Jews, and "the liberating mission" of the Wehrmacht. Russians were won over to militarised units. The Nazis made advances to those of the Russian population who had suffered from the Bolsheviks. The newspapers of that time were full of information about Russian national culture. In Daugavpils a Russian theatre was opened, at the Rēzekne Teachers' Institute, a Russian language class for teachers of Russian, was set up. An institution was created to represent the interests of the Russian population in the Generalgebiet of Latvia, as well as the Russian Committee for the Affairs of the Russian population of Latvia. These were designed to help Russians with some of their economic, cultural and legal needs.
Соғыстан кейінгі көші-қон
Латвияда латыштардан кейін ең көп халықты құрайтын ұлт – орыстар. 1989 жылы бұл ұлттық топ Латвия халқының 34,0% құрады, оның жалпы саны 905 500 адамды жеткізді. Соғысқа дейінгі демографиялық жағдаймен салыстырғанда, орыстардың саны 4,5 есеге артты. Латвияның ұлттық құрамында олардың салыстырмалы үлесі 3,5 есеге өсті. Бүгінде Латвиядағы орыс ұлттық тобының көп бөлігі КСРО-ның басқа республикаларынан, негізінен Ресей Федерациясынан көшіп келгендердің нәтижесі болып табылады. Орыстар көбінесе қалаларда қоныстанды, ауылдық жерлерге емес. Олар көбінесе Рига және Даугавпилс сияқты ірі қалаларды таңдады. Орыстар латыштардан кәсіби дағдыларымен ерекшеленді. Ресей халқының үштен бірінен астамы өнеркәсіпте жұмыс істеді (латыштардың төрттен бірі), орыстардың 7% (латыштардың 22%) ауыл шаруашылығында, орыстардың 1% (латыштардың 2,5%) мәдениет және өнер саласында еңбек етті. Орыстар КСРО-да саны және саяси ықпалы жағынан басты этникалық топ болды. Кеңес Латвиясының жағдайында орыс мәдениеті республикадағы латыш емес халықтың барлығына үстемдік етті. Орыс тілі сонымен қатар орыс тілінде сөйлейтін белорустар, украиндықтар, поляктар, еврейлер және Латвия немістерінің жаңа тобын қалыптастырды. 1959–1979 жылдар аралығында Латвиядағы орыс ұлтының саны 47%-ға, ал орыс тілін ана тілі деп санаған орыс емес халықтың саны 78%-ға өсті. Латвияда орыс тілі негізінде дамыған инфрақұрылым құрылды: орта және жоғары білім берудің, ғылымның және бұқаралық ақпарат құралдарының кең жүйесі.
After Latvians, the Russians are the largest ethnic group in today's Latvia. In 1989 this national group made up 34.0% of the population of Latvia, its total number 905,500 In comparison with the demographic situation of the pre war period, the number of Russians had increased 4.5 times. Their relative share in the national composition of Latvia had increased 3.5 times. The majority of the Russian national group in Latvia today are a result of migration from other republics of the USSR, mainly from the Russian Federation. Russians settled mostly in towns rather than in the country. They tended to choose larger cities such as Riga and Daugavpils. Russians differed from Latvians in their professional characteristics. Over one third of the Russian population were engaged in industry (one quarter of Latvians), 7% of Russians (22% of Latvians) were engaged in agriculture, 1% of Russians (2.5% of Latvians) in the sphere of culture and art. Russians were the main ethnic group in the USSR both in number and in political influence. Under the conditions of Soviet Latvia, Russian culture dominated the whole non Latvian population of the Republic. The Russian language also formed a new group of Russian speaking Belarusians, Ukrainians, Poles, Jews and Germans of Latvia. In the period of 1959–1979 the number of ethnic Russians in Latvia increased by 47%, but the number of non Russians considering Russian their mother tongue increased by 78%. A highly developed infrastructure was developed in Latvia on the basis of the Russian language: a broad system of secondary and higher education, science and mass media.
Ұлттық сана
Бүкіл советтік кезеңде Латвияның ресейлік (латыштары сияқты) бұқаралық ақпарат құралдары латыш ресейліктерінің санасына әсер етіп, коммунистік идеологияның белсенді таратушыларының рөлін атқарды. Кеңес кезеңінде осы үлкен тұрғындар тобының ұлттық-мәдени ерекшелігін білдіретін ресми формула қабылданбады. Коммунистік партия идеологиясы Латвия Республикасының дәстүрін қабылдамады, ол Латвиядағы ресейліктерді ұлттық азшылықтарының бірі ретінде қарастырды. КСРО-да ұлттардың ұлттық-аумақтық автономиясының бір түрі болды, бірақ ол барлық ұлттарға берілмеді, бұл мемлекеттік органдардағы олардың әлеуметтік өкілдігін теңсіз етті. Осының салдарынан, олардың әлеуметтік санаға да әсері тең болмады. Ұлт тек одақтық республика нысанында мемлекеттік жүйеге ие болған жағдайда ғана «толыққанды» деп есептелді. Сондықтан Латвияда мойындалған жалғыз ұлт – латыштар болды. Латвиядағы ресейліктер, онда тамырлары терең жатқандар да, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тұрақты тұруға таңдағандар да, аумақтық автономиясы болмағандықтан, Латвия Республикасында жеке мәдени және ұлттық қауымдастық ретінде емес, Совет Одағының ірі ресейлік қауымдастығының бір бөлігі ретінде қарастырылды. 1980-жылдардың соңында КСРО-дағы алғашқы демократиялық өзгерістер халықтардың ұлттық оянуына әкелді. Жаңа демократиялық тенденциялар латыштар мен ресейліктердің ұлттық қайта жандануына тең мүмкіндіктер берді. Кейбір ресейліктер, жеке және ұйымдасқан топтар ретінде, латыш ұлттық оянуын, «Atmoda» қозғалысын белсенді түрде қолдады. 1988 жылдың шілдесінде А. Мальцев Латвия мәдениетінің көрнекті қайраткерлерінің 17-сінің бірі болып, Латвия Жазушылар Одағының кеңейтілген Ассамблеясына демократиялық Халық фронтын құру туралы бастамамен ашық хатқа қол қойды. Латвия Халық фронтын құру идеясын республиканың ресейлік жазушылары Людмила Азарова [lv], Роальд Добровенский [lv; ru], Владлен Дозорцев [ru; lv] және Марина Костенетская [ru; lv], журналистер Алексей Григорьев [lv], А. Казаков, аудармашы және библиограф Юрий Абызов [ru; lv] және тағы да басқалар қолдады. 1989 жылы Л. Гладков, В. Дозорцев, В. Жданов, В. Кононов және Костенетская Латвия Халық фронты Кеңесіне сайланды. Дозорцев Латвия Халық фронты Кеңесінің басқарма мүшесі болды. Григорьев «Atmoda» газетінің редакторларының бірі болды. «Atmoda» газетінің орыс тіліндегі таралымы өте көп болды (15–100 мың дана). Ол Латвияның ресейлік тұрғындарымен ғана емес, Ресейдің батысқа бағытталған интеллигенциясымен де танымал болды. Халық фронты Латвияның Ресей мәдениет қоғамын (РМҚ) құрудың негізі болды. РМҚ құрылтай жиналысы 1989 жылдың 4 наурызында өтті. Қоғамның мақсаты – «орыс ұлттық мәдениетін барынша дамыту, дәстүрлі орыс-латыш қарым-қатынастарын күшейту және республиканың барлық ұлт өкілдерімен ынтымақтастық орнату» болды. Сонымен қатар, Латвияның көптеген ресейліктері латыш мемлекеттік жүйесінің қайта жандануына күдіспен қарады. Бұл туралы 1989 жылы жүргізілген қоғамдық пікір сауалнамасының нәтижелері көрсетіп тұр. Латвияның тәуелсіздігі идеясын латыш емес тұрғындардың 49% ғана қолдады (идеяны қолдаған латыштардың саны 93% құрады). 1989 жылы құрылған Латвияның Еңбекші Халықтарының Халықаралық Фронты немесе Интерфронт, Совет Одағында қалу және социалистік экономиканы сақтау үшін ашық түрде шықты. Интерфронт Латвияның ұлттық мемлекет идеясына қарсы болған ресейліктердің қолдауын жеңуге бағытталды.
During the whole Soviet period, the Russian (as did the Latvian) mass media of Latvia played the part of active bearers of the communist ideology, influencing the consciousness of the Russians of Latvia. For the whole Soviet period, there was no agreed upon formula at the official level to express the national cultural identity of this large group of Latvian residents. The ideology of the Communist Party rejected the tradition of the Latvian Republic which identified the Russians of Latvia as one of its national minorities. In the USSR there existed a form of national territorial autonomy of nations, though not for all nations, which made their social representation in the state bodies unequal. As a result, their influence on the social consciousness was unequal as well. A nation could only be considered "fully fledged" if it possessed a state system in the form of a union republic. Therefore, there was only one recognized nation in Latvia – Latvians. The Russians of Latvia, both those who had deep historical roots there and those who chose it as a place of permanent residence after World War II, having no territorial autonomy, were not considered as an individual cultural and national community in the Latvian Republic but rather as part of the larger Russian community of the Soviet Union. At the end of the 1980s, the first marked democratic changes in the USSR brought about a national awakening of peoples. New democratic tendencies gave equal chances to the national revival of both Latvians and Russians. Some Russians, both as individuals and organized groups, actively supported the Latvian national awakening, the "Atmoda". In July 1988, A. Maltsev was one of the 17 prominent figures of Latvian culture who signed an open letter to the Broadened Assembly of the Latvian Writers League with the initiative of establishing a democratic People's Front. The idea of establishing a Popular Front of Latvia was supported by Russian writers of the Republic such as Ludmila Azarova [lv], Roald Dobrovenski [lv; ru], Vladlen Dozortsev [ru; lv] and Marina Kostenetskaya [ru; lv], the journalists Alexei Grigoriev [lv], A. Kazakov, the translator and bibliographer Yuri Abyzov [ru; lv], and many others. In 1989 L. Gladkov, V. Dozortsev, V. Zhdanov, V. Kononov and Kostenetskaya were elected to the Council of the Popular Front of Latvia. Dozortsev became a member of the Board of the Council of the Popular Front of Latvia. Grigoriev was one of the editors of "Atmoda" – the newspaper of the PFL. The circulation of the Russian edition of "Atmoda" was quite large (15–100 thousand). It was popular not only with the Russian residents of Latvia but with the Western minded public of Russia as well. The PFL became the basis of consolidation of the Russian Culture Society of Latvia (RCSL). The Constituent Assembly of the RCSL was held on March 4, 1989. The aim of the Society was "to develop to the utmost the Russian national culture, to intensify traditional Russian–Latvian relations, and cooperate with the representatives of all nationalities of the Republic". At the same time, quite a number of the Russians of Latvia viewed the revival of the Latvian state system with mistrust. This is shown by the results of a public opinion poll in 1989. Only 49% of the non Latvian population supported the idea of the independence of Latvia (the number of Latvians supporting the idea made up 93%). The International Front of the Working People of Latvia or Interfront, established in 1989, came out openly for remaining in the Soviet Union and preserving a socialist economy. Interfront aimed to win the sympathies of those Russians who were opposed to the idea of Latvia as a national state.
Тарату
Латвиядағы орыстар көбінесе қалалық жерлерде тұрады. 2006 жылы елорда Рига тұрғындарының 42,3%-ы және екінші ірі қала Даугавпилс тұрғындарының 53,5%-ы орыстарды құрады (орыс тілін ана тілі деп санағандарды есептемегенде). Кеңес Одағы тұсында келген орыстар негізінен өнеркәсіптік орталықтарға, фабрикаларда жұмыс істеу үшін орналастырылған, ал ауылдық жерлерде негізінен латыштар тұрды. Шығыс Латвиядағы кейбір шағын аудандарда орыс-латыш аралас ауылдар болды, бірақ олар аз болды. 2022 жылдың басында этникалық орыстар халықтың 24,2%-ын құрады. Латвияның Орталық статистика бюросының мәліметінше, 2011 жылдан 2017 жылға дейін 19 932 орыс Латвияға көшіп келсе, 48 851 орыс басқа елдерге көшіп кеткен.
Russians in Latvia live mainly in urban areas. In 2006 Russians made up 42.3% of the population in the capital Riga and 53.5% in the second largest city, Daugavpils (not counting others with Russian as mother tongue). Under the Soviet Union, arriving Russians had been settled primarily in industrial centres to staff factory jobs while rural areas remained populated almost entirely by ethnic Latvians, except for some small areas in eastern Latvia with a longer history of Russian Latvian mixed villages. In the beginning of 2022, ethnic Russians made up 24.2% of the population. According to Central Statistical Bureau of Latvia 19,932 Russians migrated to Latvia from 2011 to 2017, while 48,851 Russians emigrated to other countries.
Азаматтық
1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Латвия 1940 жылдың маусым айынан кейін келгендердің тегі бойынша азаматтық бермеді, бұл саясат негізінен этникалық орыстарға әсер етті. Азаматтық алу үшін латыш тілі мен тарихын білу талабы қойылды; бұл алғашқы талаптар кейін жеңілдетілді. Дегенмен, Латвиядағы орыстардың көп бөлігі әлі де шетелдік мәртебесінде. 2022 жылдың қаңтарына қарай Латвияның этникалық орыстарының басым көпшілігі, яғни 66,5% немесе 302 230 адам азаматтыққа ие болды. Латвиялық орыс одағы, орыс мектептерін қорғау және ана тілі үшін штаб!) латыш тілі Конституция мен Мемлекеттік тіл туралы заңда Латвияның жалғыз ресми тілі ретінде белгіленгендіктен, орыс тілінің мәртебесін анықтайды. 2012 жылдың 18 ақпанында Латвияда орыс тілін екінші ресми тіл ретінде қабылдау туралы конституциялық референдум өтті. Дауыс берудің 74,8% қарсы, 24,9% қолдау көрсетті, ал сайлауға қатысу 71,1% құрады. 2019 жылдан бастап жеке колледждер мен университеттерде, сондай-ақ мемлекеттік орта мектептерде орыс тіліндегі оқыту, орыс азшылығының мәдениеті мен тарихына қатысты пәндерді – мысалы, орыс тілі мен әдебиеті сабақтарын қоспағанда – біртіндеп тоқтатылатын болады.
After re establishing independence in 1991, Latvia did not automatically grant citizenship to anyone whose forebears arrived after June 1940, a policy that mainly affected ethnic Russians. Knowledge of Latvian language and history was set as a condition for obtaining citizenship; these initial conditions have been relaxed thereafter. However, a significant number of Russians in Latvia still have alien status. As of January 2022, the vast majority of Latvia's ethnic Russians, 66.5% or 302,230 persons, had citizenship. Latvian Russian Union, Headquarters for the Protection of Russian Schools and For the Native Language!) is the status of the Russian language, as Latvian is defined by the Constitution and the Law on State Language as the only official language in Latvia. On February 18, 2012, Latvia held a constitutional referendum on whether to adopt Russian as a second official language. 74.8% voted against, 24.9% voted for and the voter turnout was 71.1%. Beginning in 2019, instruction in Russian language will be gradually discontinued in private colleges and universities, as well as general instruction in public high schools, except for subjects related to culture and history of the Russian minority, such as Russian language and literature classes.
Саяси өкілдік
Латвияда орыс тілді азшылықты өкілдік етуді алға тартатын бірнеше саясаткер мен саяси партия бар. Олардың ішінде Татьяна Жданоканың Еуропалық парламентте бір мандатқа ие болған Латвиялық Ресей одағы және Нильс Ушаков пен Андрис Америкстің екі мандатқа ие болған "Гармония" партиясы бар. Бұл саяси партиялар орыс тілінің құқықтарын, Латвияның азаматтары емес тұрғындарға автоматты түрде азаматтық беруді қолдайды және басқа мәселелерде солшыл көзқарастарды ұстанады. Сонымен қатар, Латвияда бірнеше орыс ұлтының саясаткерлері жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленді, мысалы, Владимиров Макаров [lv], ол Латвияның әл-ауқат министрі және қоршаған ортаны қорғау және аймақтық даму министрі болды, Вьячеславс Домбровскис Латвияның білім және ғылым министрі және экономика министрі қызметін атқарды, ал Нильс Ушаков 2009 жылдан 2019 жылға дейін Рига қаласының мэрі болды.
There are several politicians and political parties in Latvia who claim to represent the Russian speaking minority. These include the Latvian Russian Union which has one seat in the European parliament held by Tatjana Ždanoka, and the Harmony party with two seats held by Nils Ušakovs and Andris Ameriks. These political parties support Russian language rights, the granting of automatic citizenship to all non citizens of Latvia and tend to be left wing on other issues. Several politicians of Russian ethnicity also have held high ranking governmental positions in Latvia, such as Vladimirs Makarovs [lv] who was the Minister for Welfare of Latvia and the Minister of Environmental Protection and Regional Development, Vjačeslavs Dombrovskis who served as the Minister for Education and Science of Latvia and the Minister of Economics. and Nils Ušakovs who was the Mayor of Riga from 2009 to 2019.