Таоси: Қытайдың Шаньси провинциясындағы ежелгі қала. 2300-1900 ж.ж. аралығындағы Лонгшань мәдениетінің кезеңі, алып саз қоршауы, археологиялық жаңалықтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың Шаньси провинциясындағы Сянфэнь округіндегі археологиялық орын Таоси. Таоси Шаньсидің оңтүстігіндегі Лонгшан мәдениетінің соңғы кезеңінің бір бөлігі саналады, сонымен қатар Таоси кезеңі (б.з.д. 2300-1900 жылдар) деп те аталады.
Archaeological site in Xiangfen County, Shanxi, China
Taosi is an archaeological site in Xiangfen County, Shanxi, China. Taosi is considered to be part of the late phase of the Longshan culture in southern Shanxi, also known as the Taosi phase (2300 BC to 1900 BC).
Археология
Таосиді алып саз балшықтан жасалған қоршау қоршап тұрды. Бұл 1999-2001 жылдары Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясының Археология институтының археологтары тапқан. Олар бұл қабырғаны Орта Таоси кезеңіне (4100-4000 жыл бұрын) жатқызды. Қабырғаның пішіні тікбұрышты, ішкі ауданы 280 гектарды құрайды. Ішкі саз қабырға элитаның тұрғын және салтанатты аймақтарын қарапайым халықтың тұратын жерлерінен бөліп, қабатталған қоғамның қалыптасуын көрсетеді. Таосидің астрономиялық орнынан қазылған, б.з.б. 2300 жылға жататын суреттелген таяқ, Қытайдағы ең ежелгі гномон болып табылады. Гномон ежелгі Қытайда б.з.б. II ғасырдан бастап маусымдардың, бағыттың және географиялық ендіктің өзгеруін анықтау үшін кеңінен қолданылды. Ежелгі қытайлықтар көлеңке өлшеу арқылы бірнеше көне мәтіндерде айтылған күнтізбелер жасаған. Чжоу әулетінің поэзия жинағы «Классикалық поэзия» бойынша, Чжоу патшасы Вэннің шалқы аталарының бірі б.з.б. XIV ғасырда бағытты анықтау үшін гномон көлеңкесінің ұзындығын өлшеген. Хуася қонысы қабырғаның шегінен тысқары өсті. Бұл қоныс Сары өзеннің Линфен алқабындағы ең ірі Лонгшан ескерткіші болып табылады және аймақтық орталық болуы мүмкін. Бұл елді мекен сол кезде Орталық жазықтағы ең саяси ұйымдасқан жүйені білдіреді. Таосидегі билік жүйелері дамыған басшылықтар саналады, бірақ олар жоғары саяси ұйымға жетпеген болуы мүмкін. Осы аймақтағы алғашқы мемлекеттердің пайда болуына Таоси билігі емес, керісінше, әлеуметтік жағынан аз дамыған Орталық жазықтың Лонгшан ескерткіштері, шашыраңқы және көптеген жүйелердің бәсекелестігі себеп болды.
Taosi was surrounded by a gigantic rammed clay enclosure. This was discovered from 1999 to 2001 by the archaeologists from the Institute of Archaeology, Chinese Academy of Social Sciences; they attributed this wall to the Middle Taosi period (4,100 to 4,000 BP). Rectangular in form with an inner area of 280 ha. An internal rammed earth wall separated the residential and ceremonial areas of the elite from the areas inhabited by commoners, signifying the development of a stratified society. A painted stick discovered from a prehistoric dating from 2300 BCE excavated at the astronomical site of Taosi is the oldest gnomon known in China. The gnomon was widely used in ancient China from the second century BC onward in order determine the changes in seasons, orientation, and geographical latitude. The ancient Chinese used shadow measurements for creating calendars that are mentioned in several ancient texts. According to the collection of Zhou Chinese poetic anthologies Classic of Poetry, one of the distant ancestors of King Wen of the Zhou dynasty used to measure gnomon shadow lengths to determine the orientation around the 14th century BC. The Huaxia settlement outgrew the perimeter of the wall. The settlement is the largest Longshan site discovered in the Linfen basin of the Yellow River, and is possibly a regional center. The settlement represents the most politically organized system on the Central Plains at the time. The polities in the Taosi site are considered an advanced chiefdom, but may not have developed into a higher political organization. It was not the Taosi polities but the less socially complex Central Plains Longshan sites, the scattered, multi system competing systems that gave rise to early states in this region.
Ежелгі обсерватория
Таусиде Шығыс Азиядағы ең көне астрономиялық обсерватория да болған. Бұл 2003-2004 жылдары анықталды. Археологтар Орта Таоси қоршауының оңтүстік қабырғасының жанында Орта Таоси кезеңіне жататын жартылай дөңгелек іргетасты тапты, оны астрономиялық байқаулар үшін пайдалануға болады. Құрылыс сыртқы жартылай сақина тәрізді жолдан және диаметрі шамамен 60 метр болатын, төселген жерден жасалған жартылай дөңгелек платформадан тұрады. Платформаның диаметрі 42 метр, ал ауданы 1000 шаршы метрден астам, оны үш деңгейлі құрбандық алаңы ретінде қайта жаңартуға болады. Алаңның үстінде шығысқа қарай қараған, ені 0,15-тен 0,2 метрге дейін, арасы 1,4 метр болатын 12 ойық бар, төселген жер іргетасы табылды; Алаңның ортасында тұрып, ойықтар арқылы қарағанда, олардың көпшілігі шығысқа қарай Чонгфэн тауының белгілі бір нүктесіне бағытталғандығы байқалады. Ежелгі заманда белгілі бір кезеңде, қысқы күн тоқырауындағы күн шығысы екінші шығыс ойығының ортасында, ал жазғы күн тоқырауындағы күн шығысы батыстағы ойықтың ортасында болатын, ал маусымдар арасында күн батыстан шығысқа қарай әр ойықтан шығып, қысқы және жазғы күн тоқыраулары арасындағы уақыттың өтуін көрсететін. Бұл ойықтар Шанкилло обсерваториясының Он үш мұнарасы сияқты бірдей функцияға ие, және олар сол кездегі ауыл шаруашылығы үшін маңызды болған жергілікті күн күнтізбені құру мақсатымен, белгілі бір күні күннің шығуын астрономиялық бақылау үшін қасақана салынған болуы мүмкін.
Taosi also contained an astronomical observatory, the oldest in East Asia. This was discovered in 2003 2004. Archaeologists unearthed a Middle Taosi period semi round foundation just beside southern wall of the Middle Taosi enclosure, which could be used for astronomical observations. The structure consists of an outer semi ring shaped path, and a semi round rammed earth platform with a diameter of about 60 m. The platform is 42m in diameter and over 1000 sq m in area, and can be reconstructed as a three level altar. On the top of the altar, an arch shaped rammed earth foundation facing the east with 12 slots, each 0.15 to 0.2 m wide and 1.4 m between each other were discovered; standing in the center of the altar and watching through the slots, one can find that most of slots respectively orientate to a given point of the Chongfen Mountain to the east. In a given period in the ancient times, the midwinter sunrise of the winter solstice would have been in the middle of the second eastern slot, the midsummer sunrise of the summer solstice would have been in the middle of the westmost slot, and during the seasons the sun would rise within each of the slots from west to east, marking the passage of time between the winter solstice and the summer solstice. This means these slots shares a similar function of the Thirteen Towers of the Chankillo Observatory, and they might have been intentionally constructed in for astronomical observation of the sunrise on a particular point in a given day, in order to establish the local solar calendar, which is crucial for the practice of agriculture at that time.
Некрополь
Таусидің зираты өзінің кеңдігінде 30 000 шаршы метр (3 га) аумақты құрады. Зиратта 1500-ден астам жерлеу орындары болған. Таусидегі жерлеулер өте жіктеліп сараланған (Лонгшандағы ең жіктеліп сараланған жерлеу орындары), жерлеу байлығы бірнеше еркектердің (тоғыз үлкен қабір) қабірлерінде шоғырланған. Ең үлкен қабірлер бөлек бөлмелерде, қабырғадағы суреттермен бірге орналасқан, және қабірлік заттардың көптеген жиынтығы болған (кейбіреулерінде 200-ден астам зат, оның ішінде жаде, мыс қоңыраулар, ағаш және крокодил терісінен жасалған музыкалық аспаптар); орташа өлшемді қабірлерде боялған ағаш лақеттері мен сәнді заттар кездесетін, ал көптеген кіші қабірлерде қабірлік заттар болмаған. Таусидегі бір қабірден бір қола қоңырау да табылды.
The cemetery of Taosi covered an area of 30,000 square meters (3ha) at its height. The cemetery contained over 1,500 burials. The burials at Taosi were highly stratified (the most stratified of Longshan sites), with burial wealth concentrated in the graves of a few males (nine large graves). The largest graves were placed in separated rooms with murals, had a large cache of grave goods (some with over 200 objects, including jades, copper bells, wooden and crocodile skin musical instruments); middle size graves featured painted wooden coffins and luxury objects; most of the small graves did not have grave goods. A single bronze bell was also found at a Taosi grave.
Император Яомен байланысы
Бірнеше қытай археологтары Таусидің Тан мемлекеті (有唐) император Яо (дәстүрлі түрде б.з.д. 2356–2255 ж.) басып алған жері болғанын, ал кейіннен Яо Таусиді астана етіп белгілегенін жорамалдайды. Қытай классикалық еңбектерінде – «Шан Шу» («Ежелгі уақыт кітабы») ішіндегі «Яо Диан» («Яо құжаты») және «Шицзи» («Тарихи жазбалар») ішіндегі «Удибенджи» («Бес патша туралы жазбалар») – Яо патша астрономдарды күннің шығуы мен батуының уақыты мен орнын, сондай-ақ жұлдыздардың толық күйін бақылауға тағайындады, осылайша жылына 366 күндік, алқызыл айы бар күнтізбе жасауды жүйелендірді. Таусиде табылған обсерватория осы жазбалармен үндеседі. Қала билеуші топқа қарсы болған көтеріліс салдарынан құлаған деген теория бар.
Several Chinese archaeologists postulate that Taosi was the site where the state of Tang (有唐) was conquered by Emperor Yao (traditionally c. 2356–2255 BC), who later instituted Taosi as the capital. In Chinese classic documents Yao Dian (Document of Yao) in Shang Shu (Book of Ancient Time), and Wudibenji (Records for the Five Kings) in Shiji (Historic Records), King Yao assigned astronomic officers to observe celestial phenomena, including time and position of sunrise, sunset, and stars in culmination, in order to systematically establish a lunisolar calendar with 366 days a year with leap month. The observatory found at Taosi coincides with these records. It is theorized that the city collapsed with a rebellion against the ruling class.