Кіріспе

Тото тілі (бенгал: তোতো, тото: ) – Үндістан мен Бутан шекарасында, Батыс Бенгалия штатындағы Тотопарада тұратын тото тайпасының сөйлейтін сино-тибет тілі. Бұл тіл сондай-ақ Жалпайгури ауданындағы Үндістан-Бутан шекарасында орналасқан Субхапара, Дхунчипара және Панчаятпара төбелерінде де қолданылады (Ethnologue).

Мәртебе

Тото тілі ЮНЕСКО-ның тізіміндегі аса қауіпті тілдердің бірі саналады, және шамамен 1000 адам осы тілде сөйлейді. Дегенмен, қауымдағы көптеген отбасылар үйде тото тілінде қарым-қатынас жасайды. Көптеген балалар тото тілін үйде үйренеді, бірақ мектепте бенгал тілін қолданады. Үндістанның Антропологиялық зерттеу институты (ҮАЗИ) Тото тайпасының тілін зерттеуге кірісті, олардың саны 1536-ға дейін азайған. Бірақ, тілдің тайпаның өзінен де гөрі жойылу қаупі жоғары екенін олар байқаған жоқ. Зерттеушілер де, Тото қауымдастығының өкілдері де тілдің қауіп төменде екенін және непали және бенгал тілдері сияқты басқа тілдердің ықпалы күннен-күнге артып бара жатқанын мойындайды. Гималай тілдері жобасы Тото тілінің алғашқы грамматикалық сипаттамасын жасап жатыр.

Фоналогия

Тото тілі 25 сегменттік фонемадан тұрады, оның 19-ы дауыссыз, ал 6-ы дауысты. Осы тілдің фонемалары төмендегідей:

Жазу жүйесі

2015 жылы қауымның ақсақалы және жазушысы Данирам Тото әзірлеген әріптік жазу жарық көрді және әдебиетте, білім беруде және компьютерлік техникада шектеулі, бірақ артып келе жатқан қолданысқа ие болды. Ең маңыздысы, 2021 жылдың қыркүйегінде Тото әліпбиі Юникод стандартына енгізілді. Бұл жазудың жариялануына дейін Данирам Тото және қауымның басқа мүшелері (2003 жылы жүргізілген үлгілі сараптама бойынша олардың сауаттылық деңгейі 33,64 пайызды құраған) кітаптар мен өлеңдерді бенгал әліпбиін қолданып жазған.