Кіріспе

Иоганн Генрих, Франкенберг графы (18 қыркүйек 1726 – 11 маусым 1804) – Мехелен архиепископы, Төмен елдер приматы және кардинал. Ол де Франкенберг және ван Франкенберг аттарымен қол қойған.

Ерте өмір

Франкенберг Силезиядағы Грос-Глогау қаласында, Австрияның Габсбург монархиясына берілген ежелгі отбасында дүниеге келді. 1740 жылы Фридрих II Пруссияның Силезияны басып алғаннан кейін де осылай болды. Ол отбасының жалғыз ер баласы болғандықтан, Мария Терезаның қорғауына ие болатынына сенімді болғанмен, жас кезінде дін қызметкері болуға шешім қабылдады. Ол туған қаласындағы иезуит колледжінде оқыды, кейін Бреслау университетіне, содан кейін Римдегі неміс колледжіне барып, теология докторы және канондық құқық дәрежесін алды және 1749 жылдың 10 тамызында дін қызметкері болып тағайындалды. Австрияға оралғаннан кейін Карниоладағы Гёрц епископының көмекшісі (1750–54), Прагадағы Барлық Әулиелер шіркеуінің деканы (1754), кейін Богемиядағы Альт-Бунцлаудағы Косма мен Дамиан шіркеуінің деканы (1756) болды, соңында 1759 жылдың 27 мамырында Мехелен архиепископы және Төмен елдердің приматы атанды. Осы жоғары лауазымда, бұрынғы лауазымдарындағы сияқты, оның өмірі жеке және қоғамдық ізгіліктердің үлгісі болды. Ұзақ өтпей ол өзінің мәртебесі мен тәуелсіздігін Австрия үкіметінен қорғауға шақырылды, тіпті Мария Терезаның тұсында Иосиф II билігінің көрінісі болды. Мария Терезаға деген адалдығына қарамастан, ол оның министрлерінің дұрыс емес талаптарына бірнеше рет қарсылық көрсетті, олар одан өздерінің қалауынша Үлкен ораза кешірімдерін беруді талап етті және шіркеулік юрисдикцияға қатысты мәселелерге араласты. Алайда, ол Мария Терезаның жеке құрметіне ие болды, ол оны Вена архиепископы етіп тағайындауға тырысты және 1778 жылы оған кардинал шапқышын алу үшін бар күшін жұмсады. Иосиф II патшалық құрғаннан кейін жағдай өзгерді, ол «философтардың» шәкірті болды және «ағартылған деспотизм» қағидаларына бой алдырды. Бұл император Жозефинизм деп аталатын саяси-шіркеу жүйесін бастады, ол мемлекеттің абсолютті үстемдігін білдірді. Рим-католик шіркеуінің құқықтарына императордың әрбір қадамына Франкенберг мақтауға лайық табандылықпен қарсылық көрсетті, бірақ жұмсақ түрде және азаматтық билікке құрметпен қарады, сондықтан кардинал бұрынғы иезуиттер, Феллер және Дедояр сияқты бейсақты фанатиктердің ашулы сөздеріне тап болды. Алайда, оның наразылығы үкімет тарапынан жаман көңіл-күймен және кемсітумен қабылданды. Оларға көңіл бөлмеудің өзі сезілді. 1786 жылы император Лювенде құрған және епископтарға өз студенттерін жіберуге бұйрық берген, сонымен бірге олардың епархиялық семинарияларын жапқан Жалпы семинария бойынша жанжалдардың ең ауырсы болды. Бұл жаңа институттағы профессорлардың еретикалық ілімі және оны шіркеу реформасының құралы және «ултрамонтанизмге» қарсы қару ретінде пайдаланудың ашық мақсаты көп ұзамай студенттер арасында жалпы таралумен аяқталған агитация тудырды. Ашулы император кардиналды Венаға шақырып, оны қорқытуға тырысты, ол Кауницке жазған хатында: «Сіздің қолдана білетін күшті және жауапсыз дәлелдеріңізді» қолданды. Ауру, кеңесшісінен айырылған, өз епархиясынан алыс жерде белгісіз мерзімге қамауға алумен қорқытылған; сонымен қатар, біздің ойымызша, тым асыра сілтелген егемен билікті құрметтеу қағидаларында тәрбиеленген кардинал «Жалпы семинарияға қатысты» императорлық жарлықтарға сәйкес келу міндетіне сенетінін, бірақ жандардың мәңгілік құтқарылуы қауіпке ұшыраған жағдайларда императорға жүгіну құқығын сақтап тұрғанын мәлімдеген, бірақ екіұшты мәлімдемеге қол қоюға келісті. Австрияның Нидерландыға оралғаннан кейін Франкенберг бұрынғы күш-жігерін қайта алды. Ол өзін ұлттың қызу католик рухымен қолдау тапқанын сезінді және үкіметке өзінің ар-ожданы оған Жалпы семинарияны құруға келісуге мүмкіндік бермейтінін мәлімдеді. Барлық қауіп-қатерге қарамастан, ол одан әрі берік болды. Император оны Бас семинарияда оқытылатын ілімдер туралы өз пікірін білдіруге шақырды, содан кейін кардинал бұл ілімді өзінің «Айғағында» айыптап, бүкіл Австрия Нидерландында терең әсер қалдырған құжат жасады. Елде бүлікшіл қозғалыстар болып, үкімет жалпы семинарияны жабуға мәжбүр болды. Алайда, бүлікшіл агитацияны басу үшін тым кеш болды. Сондықтан үкімет кардиналға жауапкершілік жүктеуді және оны тұтқындауды көздеді. Кардинал жасырынған жерінен айыптауларға қарсылық білдіріп: «Мен аспан мен жерді куәгер етемін, - деді ол, - бұл көтеріліске ешқандай қатысым жоқ, оған ешқандай ықпалым жоқ. Бұл фактіге бүкіл Нидерланды куә болып, менің адалдығымды мойындап, әділдік жасайды». Үкімет кардиналға қарсы басталған қылмыстық істі тоқтатуға мәжбүр болды және келісімдікке ұмтылды. Алайда, Француз революциясы басталды. Жаңа әкімшілік онымен достық қарым-қатынас жасады және ол ресми түрде Генералдық штаттардың мүшесі болды. Сонымен бірге ол таза саяси талқылаулардан алшақтап, саяси біріккенді ұсынды. Ол Австрия үкіметінің қайта орнатылуын бағынып және құрметпен қабылдады, оған ол әрқашан берілген. Француздар келген кезде ол жаңа сынақтарға тап болды. Ол үкімет ұсынған зейнетақыны, кірісінің тоқтатылуы үшін өтемақы ретінде қабылдаудан бас тартты, дін қызметкерлерінен талап етілген серттерге қарсылығын білдірді және ақырында Оңтүстік Нидерландыдан қуылды (1797).

Зейнеткерлік

Ол Пруссиядағы Эммерих-ам-Райн қаласына зейнеткерлікке шықты, онда қарт, ауру және кедей күйде, ол өз қоғдамының қайырымдылығымен өмір сүрді және оларды ант берген дін қызметкерлеріне қарсы ескертуді жалғастырды. Оның апостолдық батылдығы мен осы сынақтардағы тұрақтылығы Папа Пий VI және Папа Пий VII-нің құрметті мақтауларына ие болды. Папаның тілегін орындап, конкордатты іске асыру үшін ол 1801 жылғы 20 қарашада Мехелен архиепископтығынан бас тартты. Франция үкіметінің талабымен, оны заговоршы деп есептеген Пруссия королі Фредерик Вильгельм III Эммерихтен қуды, ол Мюнстер князь-епископтығындағы Боркенге (1801) көшті, ал князьдік жойылғаннан кейін Бредаға барды, онда қайтыс болды. Оның батылдығы, өзінен бас тартуы және қуғын-сүргін мен қиындықтарға төзімділігі оны 18 ғасырдағы католик епископтарының ең құрметті тұлғаларының біріне айналдырды.