Кіріспе

Өкпе механикалық желдеткіш аппаратын ұзақ немесе дұрыс пайдаланбаған кезде пайда болатын пневмония.

Желдету аппаратына байланысты пневмония (ЖЖП) – ауруханаларда механикалық желдеткішпен тыныс алу аппаратына қосылған адамдарда дамитын өкпе инфекциясының бір түрі. Осылайша, ЖЖП көбінесе интенсивті күтім бөлімшесінде (ИКБ) жатқан және кем дегенде 48 сағаттан бері механикалық желдеткіште болған ауыр науқастарға әсер етеді. ЖЖП – аурудың күшеюіне және өлім-жітімге себеп болатын маңызды фактор. ЖЖП-мен ауыратын адамдар ИКБ-де жату мерзімін ұзартады және өлім-жітім көрсеткіші 20-30% дейін жетеді. ЖЖП диагностикасы әртүрлі ауруханаларда және дәрігерлер арасында әрқалай болуы мүмкін, бірақ көбінесе кеуде рентгенінде жаңа инфильтрат және кемінде екі басқа фактордың болуын қажет етеді. Бұл факторларға >38°C немесе <36°C температура, >12 × 109/мл ақ қан клеткаларының саны, өкпедегі тыныс жолдарынан шығатын іріңді секрециялар және/немесе газ алмасудың төмендеуі жатады. Механикалық желдеткіште жатқан адамдарда сирек кездесетін тағы бір инфекция – желдету аппаратына байланысты трахеобронхит (ЖБТ). ЖЖП сияқты, трахеобронхит инфекциясы да трахеяны қоныстандырып, бронхтарға таралуы мүмкін. ЖБТ ЖЖП дамуының тәуекел факторы болуы мүмкін. Жақындағы зерттеулер пациенттің ауыз қуысының жалпы денсаулығын ЖЖП дамуымен байланыстырды, соның салдарынан тіс эмаліндегі бактериялардың тыныс алу жүйесіне өтуі мүмкін екендігі болжайды. Соңғы зерттеулер ЖЖП-мен ауыратын пациенттердің бронхоальвеолярлық лаважда (БАЛ) үлгісінде Mycoplasma табылуын көрсетті, бұл көрсеткіш ЖЖП жоқ және сау адамдарда байқалмады. Ең көп кездесетін Mycoplasma salivarium түрі моноциттер мен макрофагтардың антибактериялық функцияларын нашарлатады. Бұл нашарлау C5a сияқты қабынуға ықпал ететін молекулалардың әсерінен туындайды. Иммундық функциядағы бұл бұзылыстар ЖЖП дамуымен себеп-салдар байланысында болып көрінеді, өйткені олар клиникалық инфекция пайда болғанға дейін анықталады. Бактериялық зақымдану мен иммундық жауаптың салдары газ алмасуын бұзып, осыған байланысты симптомдарға әкеледі.

Диагностика

Желдету аппаратына байланысты пневмонияны диагностикалау қиын және стандартталмаған. ВАП диагнозын қою үшін қолданылатын критерийлер мекеме бойынша әр түрлі, бірақ көбінесе төмендегі рентгенографиялық, клиникалық белгілер мен зертханалық деректердің комбинациясы болып табылады:

Температура 38°C-тен жоғары немесе 36°C-тан төмен. Бір инвазивті емес стратегия ВАП симптомдары бар адамдардың трахеясынан мұражай жинауды қамтиды. Екіншісі инвазивті болып табылады және ВАП симптомдары бар адамдарға бронхоскопияны және бронхоальвеолярлық лаваж (БАЛ) жасауды ұсынады. Екі стратегия да кеуде рентгенінде жаңа немесе кеңейіп жатқан инфильтратты, сондай-ақ қызба және тынысқырудың қиындығы сияқты клиникалық белгілер мен симптомдарды талап етеді. Инвазивті әдіспен мұражай жинаудың инвазивті емес әдіске қарағанда тиімдірек екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ. Сонымен қатар, бактерияларды молекулалық детекциялау жүргізілді, онда панбактериялық 16S генін күшейту бактериялық жүктемені өлшеуге мүмкіндік береді. Биомаркерге негізделген ВАП-ты алып тастау туралы сынақ (VAP RAPID2) сынақтың тиімділігін көрсетті, бірақ клиникалық антибиотиктерді тағайындау шешімдеріне әсер етпеді. Патогенге бағытталған молекулалық диагностика зерттеулері антимикробтық препараттарды тағайындауды жақсартуда үміт беретінін көрсетті, INHALE рандомизацияланған бақыланатын сынағының ресми нәтижелері күтілуде. Жоғары сезімтал молекулалық диагностикалар өлі немесе отарланған бактерияларды анықтағандықтан, антимикробтық препараттарды қолдануды арттыруы мүмкін. Хост иммундық профилі мен микробиологиялық детекцияның комбинациясы оптималды диагностикалық техниканы ұсынуы мүмкін. Қан мұражайы ВАП-ты тудыратын микроорганизмдерді анықтауы мүмкін, бірақ олар көбінесе көмектеспейді, өйткені клиникалық ВАП жағдайларының тек 25%-да ғана оң нәтиже береді. Тіпті қан мұражайы оң болған жағдайларда да бактериемия өкпе инфекциясынан басқа көзден болуы мүмкін. Хлоргексидин сияқты антисептикалық ауыз шаюлар (әсіресе тіс тазалаумен байланысты) ВАП қаупін азайтуы мүмкін, бірақ бұл негізінен жүрек хирургиясынан өткен адамдарға ғана қатысты. Американдық және канадтық нұсқаулықтарында subglottic секрециясын дренаждау (SSD) пайдалануды қатаң түрде ұсынады. Осы мақсатта Covidien / Mallinckrodt EVAC трахеялық түтігі сияқты сіңіру люмені бар арнайы трахеялық түтіктерді қолдануға болады. Полиуретан материалына негізделген жаңа манжет технологиясы және subglottic дренаж (Covidien / Mallinckrodt компаниясының SealGuard Evac трахеялық түтігі) ВАП-ның ерте және кеш басталуын елеулі түрде кешіктіретінін көрсетті. Күміспен қапталған эндотрахеялық түтіктерді қолдану желдетудің алғашқы он күнінде ВАП жиілігін азайтатыны туралы айғақтар аз. Пробиотиктерді қолдану ВАП-ты жұқтыру ықтималдығын азайтуы мүмкін екенін көрсететін алдын ала дәлелдер бар, алайда пробиотиктер жансақтау бөлімінде немесе ауруханадағы өлімге әсер ететіні әлі белгісіз.

Болжам

Интубациядан кейін ерте пайда болатын VAP көбінесе аз резистентті микроорганизмдерді қамтиды, сондықтан оның нәтижесі жақсырақ болады. Тыныс жетіспеуі салдарынан механикалық желдету қажеттілігі өлім-жітімнің жоғары деңгейімен байланысты болғандықтан, VAP-тың өлім-жітімге нақты үлесін анықтау қиын. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, VAP дамыған пациенттердің арасында өлім-жітім көрсеткіші 33%-дан 50%-ға дейін жетеді. VAP белгілі бір микроорганизмдермен (Pseudomonas, Acinetobacter), қан ағыны инфекцияларымен және тиімсіз бастапқы антибиотиктермен қатар болғанда өлім-жітім қаупі артады. VAP әсіресе жедел тыныс алу синдромы (ARDS) бар адамдарда жиі кездеседі.

Эпидемиология

Механикалық желдету жүйесімен емделетін науқастардың 8-28% VAP-қа шалдығады. VAP желдету кезінде кез келген уақытта дами алады, бірақ көбінесе механикалық желдетудің алғашқы аптасында пайда болады. Жақындағы хабарламалар 2019 жылғы коронавирус ауруымен ауырған және жансақтау бөлімінде механикалық желдетуді қажет ететін науқастардың, сол бөлімде COVID-19-сыз желдетуді қажет етпеген науқастармен және SARS-CoV-2 вирусынан басқа вирустарға байланысты вирустық пневмониямен ауырған науқастармен салыстырғанда, желдетуге байланысты пневмонияға шалдығу қаупі жоғары екенін көрсетеді. Мұндай сезімталдықтың жоғарылау себебі әлі анықталған жоқ, алайда бірнеше байқау зерттеулері глюкокортикоидтарды қолдануды VAP және басқа да ауруханада жұққан инфекциялардың қаупін арттыратын фактор ретінде анықтады.