Кіріспе
1910–1913 жылдардағы мексикалық карикатурашы Посада жасаған «Ла Калавера Катрина» («Әдемі [әйел] бас сүйегі») – мексикалық суретші және литограф Хосе Гуадалупе Посаданың (1852–1913) мырыштан ойып түсірген суреті. Бұл сурет көбінесе 1910 жылмен байланыстырылады. Оның алғашқы нақты жарияланған күні – 1913 жыл, ол сатирикалық парақшада (газет өлшемді қағаз) фоторельеф түрінде жарық көрді. 1946–1947 жылдары мексикалық монументалист Диего Ривера (1886–1957) Посаданың туындысын толыққанды бейнеге айналдырып, «Аламеда саябағындағы жексенбі күнгі түс арманы» фрескасына қосты (қазір Диего Ривера монументалды суреттер мұражайында сақталады). Посаданың гравюрасы Порфирионың жоғарғы сыныптағы әйелдерін сатиралауға бағытталған болса, Ривера түрлі иконографиялық элементтер арқылы, оны мексикалық ұлттық символ ретінде қайта жаңғыртты.
La Calavera Catrina ("The Dapper [female] Skull") had its origin as a zinc etching created by the Mexican printmaker and lithographer José Guadalupe Posada (1852–1913). The image is usually dated c. 1910 12. Its first certain publication date is 1913, when it appeared in a satiric broadside (a newspaper sized sheet of paper) as a photo relief etching. In 1946–47, the Mexican muralist Diego Rivera (1886–1957) elaborated Posada's creation into a full scale figure that he placed in his fresco "A Dream of a Sunday Afternoon in the Alameda Park" (now in the Museo Mural Diego Rivera). Whereas Posada's print intended to satirize upper class women of the Porfiriato, Rivera, through various iconographic attributes that referenced indigenous cultures, rehabilitated her into a Mexican national symbol.
Диего Ривераның жексенбі күнгі түні: Катринаның өзгеруі
Диего Ривераның 15 метрге созылатын "Орталық Аламедадағы жексенбі түстен кейінгі түс" ("Sueño de una Tarde Dominical en la Alameda Central") фрескасы испан жаулауынан бастап Мексика тарихының 400 жылын, соның ішінде революцияны бейнелейді. Ривера бұл фрескаға көптеген тарихи тұлғаларды енгізді, ол бастапқыда Мехико қаласының тарихи орталығындағы "Hotel del Prado" үшін салынған. 1985 жылғы жер сілкінісі салдарынан қонақ үйді бұзу қажет болғандықтан, фреска Аламида саябағының жанындағы Диего Ривера ескерткіш-мұражайына көшірілді. Мұражай Ривераның қалпына келтірілген фрескасын көрсету үшін арнайы салынған. Ривера Посаданы (қара костюм киген) және Катринаны фресканың орталық бөлігіне орналастырды. Ривера өзін Катринаның қолын ұстаған бала ретінде бейнелеген, ал Фрида Кало олардың арасында және артында тұр. Ривера Посаданың Катринаға сыйлаған үлкен буржуазиялық шляпасын сақтап қалды. Бірақ оған сәйкес буржуазиялық көйлек кигізудің орнына, Техуантепектің жергілікті әйелдері киген қарапайым Техуана көйлегін кигізді, бұл көйлектер Кало кигендеріне ұқсас болды. Катринаның қауырсынды жыланмен жасалған әшекейі оны Мезоамерика құдайы Кетцалькоатльмен (қауырсынды жылан) байланыстырады, ал оның тас әшекейі ацтек құдайы Коатликуемен ("Жыланның киімін киген әйел") байланыстырады. Жыландар мен Коатликуе сияқты, Ривераның Катринасы да тістері мен қанға боялған аузы бар. Алтын белбеу құрсауында оллин глифы бейнеленген, ол қозғалысты (және ацтектер өз дәуірінің соңы деп ойлаған жер сілкіністерін) символдайды. Күлтегінің маскасының артынан көздер көрінеді, бұл Ривераның Катринасын өмір мен өлімнің символы етеді. Кордова Ривераның Катринаны жергілікті мәдениеттер мен дуализм философиясын көрсететін ұлттық белгіге айналдырғанын айтады. Соңғы жылдары көптеген суретшілер әртүрлі Catrina суреттерін жасады, мысалы, Альбукеркиде тұратын Брэндон Малдонадо (1980 ж.т.). Оның Catrina туындыларының арасында: 2003 жылғы "La Catrina de la Noche" (оп-арт әсерімен қағазға салынған сурет), 2010 жылғы "The Carriage" (Catrina-ның Catrín басқаратын дәстүрлі каретада отырған майлы суреті) және 2012 жылғы "Gringo Souvenir" (сатиралық сурет) бар. 2018 жылғы "La Calavera Catrina" (панельдегі май және алтын жапырақтары) дәстүрлі Жаңа Мексика діни мүсіндері мен кубизмнің әсерін, сондай-ақ "papel picado" (кескен қағаз) өрнектерін біріктіреді. Малдонадоның "Донья Катринаның портреті" (2019) Гойяның танымал майлы суретінің қайта жаңартылған нұсқасы. Оның "Cake Lady" картинасы (20 жылдық "Muertos" мерейтойына арналған туындысы), 2021 жылы дәстүрлі киімді тортқа айналдырады. 2022 жылы Лос-Анджелестегі "Голливуд мәңгілік зиратында" орнатылған атаусыз "Катрина құрбандығында" Малдонадо Катринаны мектептегі оқиғаларда қаза болғандарды жоқтап, мүсіндік "өлім құдайына" айналдырады: Колумбайн (1999), Вирджиния Тех (2007), Сэнди Хук (2012), Паркленд (2018) және Увальде (2022).
Киім
"Катрин" және "Катрина" Мексикада және басқа да елдерде Өлістер күні тойлау кезінде танымал костюмдерге айналды. Олар көбінесе калавера (бас сүйек) макияжымен жасалады. Катринаның еркек нұсқасы да сол бас сүйек макияжымен және қара киіммен келеді, көбінесе жоғары цилиндрлі ресми костюм немесе мариачи костюмі киеді. Костюмге таяқ та қосылуы мүмкін. Катриналар қара, ақ немесе жарқын түстерде киіне алады.