Кіріспе
Жапония мен Филиппин арасындағы қарым-қатынас (日本とフィリピンの関係;) 16 ғасырға дейінгі кезеңнен бастап қазіргі уақытқа дейін жалғасып келеді. 2011 жылғы BBC World Service сауалнамасы бойынша филиппиндіктердің 84%-ы Жапонияның ықпалын оңды бағалайды, ал 12%-ы жағымсыз пікір білдіреді, бұл Филиппин елдерін Жапонияға ең жақсы қатынас танытатын елдердің біріне айналдырады. Азия/Тынық мұхиты аймағындағы елдердің Жапонияға деген көзқарасы (жағымды - жағымсыздық бойынша сұрыпталған)
!Country polled ! ! Positive ! ! Negative ! ! Neutral ! ! Pos − Neg
|
| People's Republic of China||||||6|| 86
|
| South Korea||||||1|| 55
|
| Pakistan||||||42||44
|
| Philippines||||||4||60
|
| Australia||||||6||62
|
| Indonesia||||||9||67
|
| Malaysia||||||14||74
|
|}</div>
Results of 2011 BBC World Service pollViews of Japan's influence by country(sorted by pos − neg)Country polled Positive Negative Neutral Pos − Neg People's Republic of China 11 53 Mexico 42 10 Pakistan 51 19 South Africa 42 24 India 48 26 France 16 26 Portugal 44 30 United Kingdom 16 32 Germany 17 33 Ghana 34 34 Australia 14 34 Spain 24 38 Egypt 34 38 Kenya 19 41 Turkey 15 43 South Korea 12 48 Italy 16 48 Brazil 18 50 Nigeria 21 51 Canada 17 51 United States 13 51 Chile 20 52 Peru 26 54 Russia 28 58 Philippines 4 72 Indonesia 8 78
| Ел | Жағымды | Жағымсыз | Бейтарап | Жағымды - Жағымсыз |
|---|---|---|---|---|
| Қытай Халық Республикасы | 86 | 6 | | |
| Оңтүстік Корея | 55 | 1 | | |
| Пәкістан | 44 | 42 | | |
| Филиппин | 60 | 4 | | |
| Австралия | 62 | 6 | | |
| Индонезия | 67 | 9 | | |
| Малайзия | 74 | 14 | | |
!Country polled ! ! Positive ! ! Negative ! ! Neutral ! ! Pos − Neg
|
| People's Republic of China||||||6|| 86
|
| South Korea||||||1|| 55
|
| Pakistan||||||42||44
|
| Philippines||||||4||60
|
| Australia||||||6||62
|
| Indonesia||||||9||67
|
| Malaysia||||||14||74
|
|}</div>
Results of 2011 BBC World Service pollViews of Japan's influence by country(sorted by pos − neg)Country polled Positive Negative Neutral Pos − Neg People's Republic of China 11 53 Mexico 42 10 Pakistan 51 19 South Africa 42 24 India 48 26 France 16 26 Portugal 44 30 United Kingdom 16 32 Germany 17 33 Ghana 34 34 Australia 14 34 Spain 24 38 Egypt 34 38 Kenya 19 41 Turkey 15 43 South Korea 12 48 Italy 16 48 Brazil 18 50 Nigeria 21 51 Canada 17 51 United States 13 51 Chile 20 52 Peru 26 54 Russia 28 58 Philippines 4 72 Indonesia 8 78
2011 жылғы BBC World Service сауалнамасының нәтижелері. Жапонияның ықпалына қатысты елдердің көзқарасы (жағымды - жағымсыздық бойынша сұрыпталған)
!Country polled ! ! Positive ! ! Negative ! ! Neutral ! ! Pos − Neg
|
| People's Republic of China||||||6|| 86
|
| South Korea||||||1|| 55
|
| Pakistan||||||42||44
|
| Philippines||||||4||60
|
| Australia||||||6||62
|
| Indonesia||||||9||67
|
| Malaysia||||||14||74
|
|}</div>
Results of 2011 BBC World Service pollViews of Japan's influence by country(sorted by pos − neg)Country polled Positive Negative Neutral Pos − Neg People's Republic of China 11 53 Mexico 42 10 Pakistan 51 19 South Africa 42 24 India 48 26 France 16 26 Portugal 44 30 United Kingdom 16 32 Germany 17 33 Ghana 34 34 Australia 14 34 Spain 24 38 Egypt 34 38 Kenya 19 41 Turkey 15 43 South Korea 12 48 Italy 16 48 Brazil 18 50 Nigeria 21 51 Canada 17 51 United States 13 51 Chile 20 52 Peru 26 54 Russia 28 58 Philippines 4 72 Indonesia 8 78
| Ел | Жағымды | Жағымсыз | Бейтарап | Жағымды - Жағымсыз |
|---|---|---|---|---|
| Қытай Халық Республикасы | 11 | 53 | | |
| Мексика | 42 | 10 | | |
| Пәкістан | 51 | 19 | | |
| Оңтүстік Африка | 42 | 24 | | |
| Үндістан | 48 | 26 | | |
| Франция | 16 | 26 | | |
| Португалия | 44 | 30 | | |
| Ұлыбритания | 16 | 32 | | |
| Германия | 17 | 33 | | |
| Гана | 34 | 34 | | |
| Австралия | 14 | 34 | | |
| Испания | 24 | 38 | | |
| Египет | 34 | 38 | | |
| Кения | 19 | 41 | | |
| Түркия | 15 | 43 | | |
| Оңтүстік Корея | 12 | 48 | | |
| Италия | 16 | 48 | | |
| Бразилия | 18 | 50 | | |
| Нигерия | 21 | 51 | | |
| Канада | 17 | 51 | | |
| АҚШ | 13 | 51 | | |
| Чили | 20 | 52 | | |
| Перу | 26 | 54 | | |
| Ресей | 28 | 58 | | |
| Филиппин | 4 | 72 | | |
| Индонезия | 8 | 78 | | |
!Country polled ! ! Positive ! ! Negative ! ! Neutral ! ! Pos − Neg
|
| People's Republic of China||||||6|| 86
|
| South Korea||||||1|| 55
|
| Pakistan||||||42||44
|
| Philippines||||||4||60
|
| Australia||||||6||62
|
| Indonesia||||||9||67
|
| Malaysia||||||14||74
|
|}</div>
Results of 2011 BBC World Service pollViews of Japan's influence by country(sorted by pos − neg)Country polled Positive Negative Neutral Pos − Neg People's Republic of China 11 53 Mexico 42 10 Pakistan 51 19 South Africa 42 24 India 48 26 France 16 26 Portugal 44 30 United Kingdom 16 32 Germany 17 33 Ghana 34 34 Australia 14 34 Spain 24 38 Egypt 34 38 Kenya 19 41 Turkey 15 43 South Korea 12 48 Italy 16 48 Brazil 18 50 Nigeria 21 51 Canada 17 51 United States 13 51 Chile 20 52 Peru 26 54 Russia 28 58 Philippines 4 72 Indonesia 8 78
Жапония мен Филиппин арасындағы алғашқы қарым-қатынастар
Жапония мен Филиппин корольдіктері арасындағы қарым-қатынас кем дегенде филиппин тарихының отарлау алдындағы кезеңіне немесе жапон тарихының Муромачи кезеңіне дейін жетеді. Аустронезия тілінде сөйлейтін, Хаято және Кумасо деп белгілі филиппиндіктер мен тайвандықтар Жапонияға көшіп келген, тіпті император сарайында қызмет еткен. Бұл аустронезиялықтардың Американың түпкі тұрғындарымен байланысы болуы мүмкін, өйткені испандықтар келгенге дейін олар өзара әрекеттесіп, тәтті картопты Тынық мұхиты аймағына таратуға көмектескен. Тәтті картоп испан отарлауынан бұрын, аустронезиялық-үндістер байланысы арқылы Жапонияға жеткен болуы мүмкін. Филиппиннің Лусон аралынан әкелінген Мисима ыдыстары Жапонияда саудаға шығарылды, олар негізінен Лусон аралындағы Тондо, Манила және Пангасинан корольдіктерінен алынды, себебі олар Жапониямен сауда жасады. Сонымен қатар, 1440 жылы филиппиндік жергілікті тұрғындар солтүстік Лусондағы жапон саудагерлеріне пана берді, ал 1517 жылға дейін Манилада 20 жапон саудагері тіркелген. 1580 жылы филиппиндіктер жапон теңізшілеріне көмектесіп жатқанда, Тайфуса есімді жапон қарақшысы солтүстік Лусондағы Кагаянның бір бөлігін басып алып, өз патшалығын құрды. 1582 жылы испандықтар Кагаянға келіп, оны өздерінің отарлық аймағына айналдырды. Бұл 1582 жылғы Кагаян шайқастарына әкеп соқты, нәтижесінде Тайфусаның күштері қуылды. 1600 жылға қарай Маниланың Дилао ауданында шамамен 3000 жапон немесе жапон тегіндегі филиппиндіктер тұратын Нихонмачи пайда болды. Бұл атау, мүмкін, тагалог тіліндегі «дилау» сөзінен шыққан, ол «сары» дегенді білдіреді және олардың жалпы сыртқы түрін сипаттайды. Жапондықтар 1593 жылы Дилаода анклав құрды, онда олардың саны 300-ден 400-ге дейін жетті. 1603 жылы Сангли көтерілісі кезінде олардың саны 1500-ге, ал 1606 жылы 3000-ға жетті. 16- және 17-ғасырларда мыңдаған жапон саудагерлері Филиппинге көшіп келіп, жергілікті халыққа сіңіп кетті. pp. 52–3
1593 жылы Маниладагы испан билігі францискан миссионерлерін Жапонияға жіберуге рұқсат берді. Францискан монахы Луис Сотело 1600 және 1608 жылдар аралығында Дилао анклавын қолдауға қатысты. 17-ғасырдың бірінші жартысында екі ел арасында «қызыл мөр кемелері» жүйесі арқылы қарқынды ресми сауда жүргізілді. 1604 және 1616 жылдар аралығында Жапония мен Филиппин арасында 30 ресми «қызыл мөр кемесі» паспорты берілді. Жапондықтар 1606–1607 жылдары Дилаода испан империясына қарсы бүлік ұйымдастырды, бірақ Токугава Иэясу христиан дінін тыйым салғанға дейін олардың саны қайтадан өсті, сол кезде 1614 жылы Такаяма Укон басшылығымен 300 жапон христиан қашқын Филиппинге қоныстанды. 1614 жылдың 8 қарашасында Такаяма Укон 300 жапон христианмен бірге Нагасакиден өз отанын тастап кетті. 21 желтоқсанда Манилаға келді және испан иезуиттері мен жергілікті филиппиндіктер жылы қарсы алды. Испандық Филиппин жапондық католиктерді қорғау үшін жапон үкіметін құлатуға көмектесуді ұсынды. Бірақ ол бұл ұсынысты қабылдамай, 40 күннен кейін қайтыс болды. Осы 17-ғасырғы иммигранттар бүгінгі Филиппиндегі 200 мың жапон халқының бастауы болды. Филиппиндіктердің Испанияға қарсы «Тондо» құйрықтары сияқты тағы да көтерілістерге жапон саудагерлері мен христиандар қатысты, бірақ құйрықтар таратылды. Тоётоми Хидэёси испандықтарды кетуге немесе жапондықтардың толыққанды басып кіруіне қарсы тұруға мәжбүрледі, бірақ бұл оның құлдырауы мен өліміне жақын болды. Токугава шогунаты сол кезде билікке келді. 17-ғасырда (1633 және 1635) Жапония оқшаулау саясатын (сакоку) орнатты, ал екі ел арасындағы байланыс 1854 жылы Жапонияның ашылуына дейін үзілді. 16- және 17-ғасырларда мыңдаған жапон саудагерлері Филиппинге көшіп келіп, жергілікті халыққа сіңіп кетті. 1888 жылы филиппиндік ұлттық батыр Хосе Ризал Жапонияға келді және самурайдың қызы Сейко Усуимен (Осей сан) қарым-қатынаста болды. 2009 жылы Сумитомо қорының жапондық және филиппиндік археологтары Сан-Карлос университеті мен Филиппин ұлттық мұражайы жүргізген Болжун археологиялық жобасын қаржыландырып, 1700 жылдардың басында пайда болған деп есептелетін ежелгі жапон керамикасын тапты. Бұл жерде табылған ежелгі жапон керамикасы 16 ғасырда Жапония мен Филиппиннің Себу аралы арасында сауда-саттық болғандығын дәлелдеді.
Филиппиндер мен Жапон империясы
1875 жылы император Мэйдзи Жапон империясы мен Филиппин арасындағы қалыпты сауданы қайта жаңғырту үшін экономикалық миссия жіберді. Одан кейін, он үш жыл өткен соң, ол Манила қаласында жапон консулдығын құруға бұйрық берді, ал Умекичи Ятабе – алғашқы жапон консулы болды. Испаниялық дипломат Ф.Э. Рейносоның мәлімдемесіне сәйкес, 1894 жылы жапондықтар Филиппин аралдарын Испаниядан 40 миллион фунт стерлингке сатып алуды ұсынған. Бірақ Рейносоның айтуынша, бұл ұсыныс қабылданбады. Ғалым К.Э. Расселдің сөзіне қарағанда, 1896 жылы Испания аралдарды 3 миллион доллар алтынмен сатуды ұсынды деген қауесет тарады, бірақ бұл да қабылданбады. 1896 жылы испан отаршылдығына қарсы төңкеріс кезінде кейбір филиппиндық көтерілісшілер (әсіресе Катипунан) жапон үкіметінен көмек сұрады. Катипунан 1896 жылдың мамыр айында Жапония императорына қаржы және әскери қару-жарақ алу үшін өкіл жіберуге тырысты. Көтерілістің басталуы жапондық "Конго" соғыс кемесінің Манилаға келгенімен бірге орын алды, көтерілісшілер кеме капитанына жапоннан қару сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. Дегенмен, жапон үкіметінен ресми қолдау болмаса да, Испанияға қарсы Филиппин революциясына және Филиппин-Америка соғысына жеке жапон азаматтары қосылды. Жапонияның Мэйдзи үкіметі ресми қолдау көрсетуге ниеті де, мүмкіндігі де болмады. Алайда, Паназиялық қозғалыстағы филиппин тәуелсіздігін қолдаушы жапондықтар қаржы жинап, жеке кемемен "Нунобики Мару" кемесімен қару-жарақ жіберді, бірақ кеме мақсатына жетпей батып кетті. Бірақ Жапония үкіметі 1905 жылғы Тафт-Катсура келісімімен бекітілгендей, американдықтардың Филиппинге отаршылдық билеуіне ресми түрде келісім берді. Америкалық кезеңде Жапонияның Филиппинмен экономикалық байланыстары күрт кеңейді, ал 1929 жылы Жапония АҚШ-тан кейін Филиппиннің ең ірі сауда серігіне айналды. Экономикалық инвестициялармен бірге жапондықтардың Филиппинге, негізінен саудагерлер, бау-бақшашылар және жезөкшелердің ("караюки сан") кең ауқымды көшіп келуі ілесіп келді. Сол кезде Давао қаласында 20 000-нан астам этникалық жапон тұрғындары болды. Багиода жапон жұмысшылары Бенгуэт жолының (кейіннен Кеннон жолы деп аталды) құрылысына қатысқан жұмыс күшінің шамамен 22% -ын құрады, сондықтан Багиода жапон халқының саны едәуір артты. 1935 жылы жапон иммигранттары филиппин саудасының 35% -ын бақылап отырған деп есептелді. Инвестицияларға кең ауқымды ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстарды игеру кірді. 1940 жылы Филиппиннің Жапонияға экспорттаған тауарынның 40% -ы темір, мыс, марганец және хром құрады. Электр машиналарын және құрылғыларды импорттау бойынша Жапония Қытаймен тең, АҚШ-тан кейінгі екінші орында тұрды. Комонвелл кезеңі басталғанда, Жапония Сыртқы істер министрлігі және Филиппиндегі өкілдері Комонвеллдің негізгі мақсаты – американдықтардан тәуелсіздікке қарай көшу кезеңін орнату болғандықтан, филиппиндіктердің көпшілігі оларға көмек сұрамайды деп ойлады. Оның үстіне, елдегі экономикалық қатысулары филиппиндіктермен адалдық пен достық қарым-қатынас орнатуға кедерілді, өйткені олар олардан күдіктене бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Перл-Харборға шабуылдан кейін жапондық әскерлер басып кірді және АҚШ пен Филиппин одақтастығының әскери күштерінің қарсылығын тез жеңді. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Жапонияға одақтас күштердің жапондық аралдарға қарсы операциялардың алдыңғы базасы ретінде пайдалануына және Оңтүстік-Шығыс Азияны одан әрі жаулап алу жоспарларына қарсы тұру үшін Филиппин қажет болды. 1943 жылы қуыршақ үкімет, Филиппиннің екінші республикасы құрылды, бірақ жапон императорлық армиясының филиппин азаматтарына қатысты қатыгездігіне байланысты халық тарапынан аз қолдау тапты. Жапондық оккупация кезінде және америкалықтар мен филиппиндіктердің қайта шабуылдары кезіндегі шайқастар барысында шамамен бір миллион филиппиндік қаза тапты, бұл жапонға қарсы сезімді күшейтті. Жапондық оккупация кезінде мыңнан астам филиппиндік "жайлылық әйелдері" (аналар, қыздар және геилер) күштеп жапондықтардың жыныстық құлдық лагерьлерінде жұмыс істеуге алынды. Жапондықтардың қасақана өрт сөндіруі, камикадзе шабуылдары және американдықтардың бомбалауы салдарынан елдегі жүздеген тарихи қалалар қирады. Тек бір ғана мұралық қала – Виган ғана аман қалды. Жапон империясының үкіметі филиппин мұралық қалаларын және қалаларын қалпына келтіру үшін ешқандай өтемақы төлемеді, ал АҚШ тек Манила және Багио қалаларына минималды қаржыландыру көмегін берді. Соғыстан кейінгі он жылдықтарда Филиппиннің мұралық ландшафты экономиканың қирауы, қаражаттың жетіспеуі және сол кездегі мәдени сарапшылардың болмауына байланысты қалпына келтірілмеді. Мұралық аймақтардың орнына ескі шатырлы үйлер мен арзан фанера немесе мырышпен жабылған шатырлары бар цементтік үйлер салынды. Соғыстан кейін жарияланған АҚШ талдауында АҚШ-тың қазасы 10 380 адам, 36 550 адам жараланған, ал жапондықтардың қазасы 255 795 адамды құрады. Ал филиппиндіктердің қазасы ресми түрде есептелмеген, бірақ бір миллионнан астам адамға жетеді деп есептелді, бұл сол кездегі ұлттық халықтың үлкен пайызын құрады. Филиппин халқы соғыстан кейінгі бес жыл ішінде аурулардың таралуы және қарапайым қажеттіліктердің жетіспеуі салдарынан азая берді, бұл соғысқа дейінгі филиппин өмірінен өте өзгеше болды, онда ел Азиядағы екінші ең бай ел болды, ирониялық түрде Жапониядан кейін. Жапония соғыстан кейінгі өтемақы үшін бірнеше елдермен келіссөздер жүргізді. АҚШ саясаты Жапонияның өтемақыны тауарлар немесе қолданыстағы капиталдық жабдықтар мен құрылыстар түрінде төлеуіне бағытталды. АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл Жапонияның әскерилену процесін жалғастыра бермейтініне кепілдік беру үшін жасалды, өйткені бұл оккупациялық күштерге де, бейбіт Жапония экономикасына да қажет емес еді. АҚШ өтемақы саясатына назар аударатын "Барлық одақтас өтемақы комитетін" құруға тырысты. Бірақ бұл Манчжурия, Сахалин және Курил аралдары сияқты даулы аумақтарды қамтығандықтан, бұрынғы Совет Одағы вето құқығын пайдаланды. 1947 жылы АҚШ бұл күш-жігерді "Алдын ала өтемақы беру бағдарламасымен" қайта жаңғыртты, ол төрт елге алдын ала өтемақы беруге бағытталды, олардың Жапон империясына қарсы тұрғаны және АҚШ-қа көмектескені үшін таңдалды. Атап айтқанда: Филиппин, Қытай, Голландия (Индонезияны білдіреді) және Ұлыбритания (Бирма мен Малайзияны білдіреді). Өтемақы талқылауы Суық соғыс кезінде Греция мен Түркияда коммунизмнің күшеюіне байланысты күрт өзгере бастады. Бұл АҚШ-ты коммунизмнің таралуын тоқтатуға бағытталған "Қоршау саясатын" жүргізуге итермеледі. "Қоршау саясатының" жақтастарының бірі Джордж Ф. Кеннан Азиядағы коммунизмге қарсы тұру үшін Жапонияның өнеркәсіптік және әскери қуатын дереу жаңғыртуды ұсынды. Бұл АҚШ-тың өтемақыға қатысты бастапқы ұстанымына қайшы келді, бірақ Мао Цзэдун Қытайды басып алғаннан кейін және Корей соғысы басталғаннан кейін Жапония тікелей қауіпке ұшырады. АҚШ Жапонияның өнеркәсіптік қуатын бағалау үшін сарапшылар миссиясын жіберді және Кеннанның ұсынысына келісті. АҚШ "Алдын ала өтемақы беру бағдарламасын" тоқтатты, бұл Филиппин тарапынан Ромуло мен Сыртқы істер министрінің орынбасары Фелино Нери арқылы қарсылық тудырды. Қатысушы елдер де бейбіт келісімге жету үшін жұмыс істеуді бастады. Ромуло мен Нери Филиппиннің коммунизм қаупін мойындайтынын, өйткені елдің өзі...
Бірінші Маркос әкімшілігі кезіндегі қарым-қатынастар
Хирохито 1966 жылы президент Фердинанд Маркостың Жапонияға жасаған мемлекеттік сапары кезінде кездесті, бұл Маркостың сайлануынан бір жыл өткен соң және Маркостың әскери жағдай жариялауынан шамамен алты жыл бұрын болды. 1972 жылы Маркос әскери жағдай режимі аясында Филиппин заң шығару органының қызметін тоқтатты және оның заң шығару өкілеттіктерін өзінің авторитарлық билігінің бір бөлігі ретінде қабылдады. Жапония премьер-министрі Какуэй Танака сапарға келгеніне он күн бұрын ол Достық, сауда және теңіз қатынасы туралы шартты бекітті. 1975 жылға қарай Жапония елдегі негізгі инвестиция көзі ретінде АҚШ-ты ығыстырды. Осы кезеңде Маркос әкімшілігі жүзеге асырған жобалардың ішінде Филиппин-Жапония достық тас жолы, оның құрамында Сан-Хуанико көпірінің салынуы және Тропикалық медицина ғылыми-зерттеу институты бар. Алайда, осы жобалардың көптегені кейіннен Маркос әкімшілігінің жемқорлық тәжірибелерін күшейткені үшін сынға ұшырады, нәтижесінде 1986 жылы «Маркос скандалы» деп аталған Маркусу гиваку (マルコス疑惑) пайда болды.
Жапонияның Филиппинге ресми даму көмегі (ОДҚ)
Жапония 2001 жылдан бері Филиппиннің екіжақты ресми даму көмегінің ең ірі көзі болып табылады, және 2021 жылғы мәліметтерге сәйкес, Филиппинге берген ресми даму көмегі несиелері Филиппиннің жалпы екіжақты несие портфелінің 72 пайызын құрайды. Жапония ресми даму көмегін жобалар арқылы Жапонияның халықаралық ынтымақтастық агенттігі (JICA) арқылы, ал жобалық емес гранттық көмек түрінде – тікелей Филиппиндегі Жапония елшілігі арқылы ұсынады.