Кіріспе
Таиланд будда ғибадатханасы, Дхаммакая қозғалысының бастауы және Жоғарғы Санга Кеңесіндегі өкілдік. Ват Пакнам Бхасичарон (วัดปากน้ำภาษีเจริญ, ) – Бангкок қаласының Фаси Чарон ауданында, Чао Пхрая өзенінің жағасында орналасқан патшалық ват («ғибадатхана»). Бұл Маха-Никая қауымдастығының бір бөлігі және Дхаммакая дәстүрінің бастауы. Ват Пакнам – ірі әрі танымал ғибадатхана, оны өркендеген қоғам мүшелері қолдап тұрады. Ғибадатхана 1610 жылы Аюттая кезеңінде құрылып, он тоғызыншы ғасырдың соңына дейін тай патшаларының қамқорлығында болды. ХХ ғасырдың басында ғибадатхана дерлік тасталып, күйреуге бет алды. Медитация шебері Луанг Пу Содх Кандасаро басшылығымен ғибадатхана қайта жаңғырды және кеңінен танымал болды, ол ХХ ғасырдың бірінші жартысында мұндағы абат болған. Луанг Пу қайтыс болғаннан кейін жеті жыл өткен соң, สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) 2021 жылы қайтыс болғанға дейін жаңа абат атанды. Сомдет Чуанг 2015 жылдан бастап халықаралық жаңалықтарда жиі кездесті, оның Таиландтың Жоғарғы патриархы (тай монахтар қауымының басшысы) лауазымына тағайындалуы саяси себептермен тоқтап, ақырында кері қайтарылды. Бұл Таиландта қызу пікірталас пен наразылықтарға әкелді. Осы процестің бір бөлігі ретінде Сомдет Чуанг пен оның көмекшісі салық алаяқтығына қатысқан деп айыпталды. Алайда, Сомдет Чуангқа қарсы айыптау үшін жеткілікті дәлел табылмады. Оның көмекшісіне тағылған айыптар бойынша, Сомдет Чуангтың Патриарх лауазымына тағайындалуынан екі күн өткен соң, дәлелдердің жетіспеуіне байланысты ол ақталды. Ват Пакнам қайырымдылық қызметімен және Таиланд қоғамында бес қағиданы тарату жөніндегі жалпыұлттық жобасымен танымал. Бұл ғибадатхана маэ чи (әйел монахтар) арасында ерекше құрметке ие. Оның маэ чилерінің бірі, Маэ чи Чандра Хоннокюнг, кейіннен кеңінен танымал болған Ват Пхра Дхаммакая ғибадатханасын құрды. Ват Пакнам халықаралық байланыстарды күшейтіп, шетелдік буддистермен ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 2012 жылы Сомдет Чуанг ғибадатхана аумағында «Махаратчамонгхон» деп аталатын алып ступаның құрылысын аяқтады, оның ішкі кеңістігінде буддалық өнер туындылары орналасқан. 2021 жылы ступаның алдына үлкен қола Будда мүсіні орнатылды. Ступа мен мүсін ғибадатхананы халықаралық туристердің таңдаулы орнына айналдырды.
Wat Paknam Bhasicharoen (วัดปากน้ำภาษีเจริญ, ) is a royal wat ('temple') located in Phasi Charoen district, Bangkok, at the Chao Phraya River. It is part of the Maha Nikaya fraternity and is the origin of the Dhammakaya tradition. It is a large and popular temple, supported by prosperous community members. Wat Paknam was established in 1610, during the Ayutthaya period, and received support from Thai kings until the late nineteenth century. By the beginning of the twentieth century, the temple had become nearly abandoned and had fallen into disrepair. The temple underwent a major revival and became widely known under the leadership of the meditation master Luang Pu Sodh Candasaro, who was abbot there in the first half of the twentieth century. Seven years after Luang Pu's death, สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) became the new abbot until his death in 2021. Somdet Chuang made international headlines from 2015 onward, when his appointment as Supreme Patriarch (acting head of the Thai monastic community) was stalled and finally withdrawn, due to reasons generally interpreted as political. This has led to heated debate and protests in Thailand. As part of this process, Somdet Chuang and his assistant were accused of tax fraud. It turned out that there was not sufficient reason to charge Somdet Chuang, however. As for the charges remaining against his assistant, the latter was later acquitted due to lack of evidence, two days after Somdet Chuang's nomination as Patriarch was withdrawn. Wat Paknam is known for its charity and a nationwide project to propagate the five precepts in Thai society. The temple is popular among mae chi (nuns). One of its mae chi, Mae chi Chandra Khonnokyoong, went on to establish another temple which later became widely known: Wat Phra Dhammakaya. Wat Paknam has an international presence and has a long history of activities and contact with Buddhists from other countries. In 2012, Somdet Chuang finished building a huge stupa at the temple, named "Maharatchamongkhon", complete with interior Buddhist art. In 2021, construction was completed of a large bronze Buddha image, placed in front of the stupa. The stupa and the statue has made the temple a popular attraction for international tourists.
Қазіргі заманға дейінгі кезең (16101915)
Ват Пакнам Бхасихарун – Бангкок қаласының Фаси Чарон ауданында, Чао Пхрая өзені жағасында орналасқан патшалық ват ("ғибадатхана"). Ват Пакнам 1610 жылы Аюттхая дәуірінде құрылған. Тарихи жазбаларда патша Суриентратибоди (1703–1709) бұл ғибадатхананы "Ват Прасат Суан Саван" (วัดปราสาทสวนสวรรค์; сөздермен аударғанда: "көктей бақтың сарай ғибадатханасы") деп атағандығы көрсетілген. Дегенмен, "Ват Пакнам" және "Банг Луанг өзені бойындағы Ват Пакнам" (วัดปากน้ำในคลองบางหลวง) атаулары 1780 жылдан бастап сарай басқармасының тарихи құжаттарында кездеседі.
Луанг Пу Содхтың қайта жаңғыруы (191659)
1916 жылы аға монах Сомдет Пуэ Луанг Пу Содх Кандасароны (1884–1959) абат етіп тағайындады. Бұл оқиғаның нақты уақыты туралы әртүрлі мәліметтер бар. Көптеген дереккөздер бұл оқиғаның 1915 және 1917 жылдар аралығында болғанын көрсетеді. Луанг Пу Содхтың медитация әдісі арқасында бұл ғибадатхана кеңінен танымал болды. Медитацияны үйретуден бөлек, Луанг Пу Содх 1950 жылы пали тілін оқыту мектебін ашты, ол елдегі жетекші білім ошағына айналды. Луанг Пу Содхтың ғибадатханаға елеулі әсері болды, өйткені оның үйреткендері мен жетекші медитациялары бүгінгі күнге дейін ғибадатханада сатылуда, ал буддалық білімді насихаттау ісі жалғасуда. Луанг Пу Содхтың тұсында ғибадатхана Бангкок аймағынан шыққан, жоғары әлеуметтік статусы бар, жақсы жағдайлы қауымның ықыласына бөенді және олардың қолдауын алды. Жергілікті демеушілердің жетіспеушілігін толықтыру және ғибадатханаға зиян келтіріп, тәртіпсіздік тудырған жергілікті балалардың мәселесін шешу үшін Луанг Пу Содх тегін бастауыш мектеп ашты. Кейіннен, Тай үкіметі ел бойынша мектептер ашқанда, Луанг Пу Содх мектепті үкіметке беруге келісті. Луанг Пу Содх 1959 жылы қайтыс болды, оның денесі табутқа қойылды. Табут әлі күнге дейін ғибадатхананың ең басты қызығушылық тудыратын нысаны болып табылады. Оның мәйіті әлі күйдірілген жоқ, себебі ғибадатханаға құрмет көрсету үшін көптеген адамдар келіп тұрады. Ғибадатханадағы монахтар оның есімін арнап, үнемі еске алу шараларын өткізеді. Луанг Пу Содхтың ең маңызды мұрасы – монахтық тәжірибеде де, қарапайым адамдарға үйретуде де білім мен медитацияның үйлесімі болып табылады.
Сомдет Чуанг Варапунььо - абат (1960-2012)
1959 жылы Луанг Пу Содх қайтыс болғаннан кейін, оны алмастырушылар тағайындалмады, бұл келесі абат кім болуы керек деген талқылауға әкелді. Жеті жыл бойы Луанг Пу Содхтың немере інісі және бұрынғы көмекшісі болған Сомдет Пун Пуннасири тұрақты кандидатты күтіп, уақытша абат болып қызмет етті. Оның орнына 1925 жылы туған Сомдет Чуанг Варапуньё тағайындалды. Сомдет Чуанг, шын аты Чуанг Сутпрасерт, 1939 жылы он төрт жасында Самутпракан қаласында саманера (жаңа кіріп келген) болып дінге кірді. Ол Луанг Пу Содхтың беделі туралы естіп, Ват Пакнамға көшіп келуге ниеттенді. Екі жылдан кейін мұғалімі оған рұқсат берді, ол 1945 жылы Луанг Пу Содхтың қол астында толыққанды монах болып тағайындалғанға дейін Ват Пакнамда жаңа кіріп келген ретінде өмір сүрді. Сомдет Чуанг монахқа тағайындалғаннан кейін, Луанг Пу Содх оның әлеуетін көріп, пали тілін оқуын жалғастыруға және қатаң тәртіпке ие болған สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปลด กิตฺติโสภโณ) Wat Benchamabophit-те хатшы болып жұмыс істеуге жіберді. Сомдет Чуанг одан ғибадатханаларды басқаруды үйренді. Осы кезең туралы ой бөлісіп, Сомдет Чуанг: «Ғибадатхана да бір жағынан ұстаз болады, сондықтан түрлі ғибадатханалардан үйрендім» деді. Пали тілінде оқып бітіргеннен кейін Луанг Пу Содх Сомдет Чуангты Ват Пакнамға шақырды, ол Ват Пакнамдағы жұмыс туралы білуі керек еді. Сомдет Чуанг журналистерге сирек сұхбат береді немесе олардың сұрақтарына жауап береді. Алайда ол тай қоғамымен тығыз байланыста екенін көрсетті. 2014 жылы ол тай үкіметінен оңтүстіктегі монахтарды қолдауды сұрады, олар сол жердегі бүлікшіліктен зардап шегуде. Ол сондай-ақ тай қоғамында адалдықты насихаттап, телеарналардан хабарларын тарату кезінде көрермендерге будданың бес ережесін еске түсіруді және 2016 жылы Магха Пуджа фестивалінің кезінде көрермендерге өзі еске түсіруді сұрады. Кейіннен ол Солтүстік аймақтың басшысы болды және шетелдегі миссионерлік жұмысты (ธรรมทูต, thammatut, ), сондай-ақ пали тілін зерттеуді басқарды. Өзінің еңбегі үшін ол Таиландтың Махачулалонгкорнраджавидьялая университетінен (MCU), Тхаммасарт университетінен және Шрипатум университетінен құрметті атақтар алды. Ол 1956 жылы Пхрасривисуддхимоли, 1962 жылы Пхратчавети, 1967 жылы Пхратхеваравети, 1973 жылы Пхра Тхамтираратмахамуни, 1987 жылы Пхратхампаниябоди және 1995 жылы Пхра Маха Ратчамангалачарн деген патшалық құрметті атақтар алды. Алайда, ол толық лауазымға ие бола алмады, өйткені тайлық хунта кандидатураны патшаның бекітуі үшін жіберуден бас тартты. Төңкерістен кейін хунта тай қоғамына тұрақтылық әкелу үшін Ұлттық реформалар кеңесін құрды, сайлаулар өткізілгенге дейін бұл қажет деп мәлімдеді. Кеңестің бір бөлігі ретінде тайлық дінді реформалау үшін комиссия құрылды. Бұл комиссияны төңкеріс кезінде маңызды рөл атқарған бұрынғы сенатор Пайбун Нититаван басқарды. Бюрократия, әскери және Корольдік сарайдың қолдауымен Пайбун тайлық Сангасының жетекшілеріндегі кемшіліктерді заңнамалық жолдармен шешуге тырысты. Оған төңкеріс жетекшісі Фра Сувит Дирадхаммо (активист аты Фра Футта Иссара), сол кездегі монах және бұрынғы әскери қызметкер қосылды. 2016 жылдың 5 қаңтарында Жоғарғы Сангха Кеңесі Сомдет Чуангты Жоғарғы Патриарх лауазымына ресми түрде ұсынды. Фра Сувит бұл ұсынысқа қарсылық көрсетіп, оны тоқтату үшін петиция ұсынды, ол сәтті аяқталды. Сомдет Чуанг пен Сангха Кеңесінің қалған мүшелері де осыған қатысты, өйткені олар Луанг Пор Дхаммаджайоны діннен шеттетуде немқұрайлылық танытты деп айыпталды. Бұдан кейін Фра Сувит Дирадхаммо екі жүз сарбаз бен азаматты алып, Ват Пакнамға барды. Ол Сомдет Чуангқа құрбандық шалып, Луанг Пор Дхаммаджайоның кінәсіздігі туралы үкімге қатысты бірнеше маңызды сұрақтар қойды. Сұрақтарға Сангха Кеңесінің хатшысы Фра Сучат Дхаммаратано Сомдет Чуанг атынан жауап берді. Сыншылар Фра Сувиттің әлеуметтік желілер арқылы жасаған пиар-арнауын агрессивті, құрметсіз және монахқа лайық емес деп түсіндірді. Осы кезде реформалау комиссиясына қарсы сын көтерілді. Бірнеше тай зиялылары мен жаңалықтар сарапшылары Пайбун мен Фра Сувит Винаяны (монастырлық тәртіпті) саяси мақсаттар үшін пайдаланып отырғанын және шын мәнінде буддизмді реформалауды көздемегенін мәлімдеді. Бірқатар буддалық ұйымдар, сондай-ақ Буддизмнің ұлттық кеңсесі Сомдет Чуангтың тұлғасына қатысты жала жабу және үрей туғызу үшін онлайн-хабарларды айыптауды бастады, бірақ Сомдет Чуангтың өзі тоқтатты. Ол: «Шын мәнінде ешқандай проблема жоқ, оларға қарсы ештеңе істеудің қажеті жоқ», - деді. 2016 жылдың ақпанында MCU (Махачулалонгкорнраджавидьялая университеті) вице-ректоры, Ват Махадуның көмекші абаты және Сомдет Чуангтың тағайындалуын қолдаушы Чао Кун Прасарн Пхутхамонтон паркінде мыңнан астам тай монахтарының наразылық акциясын ұйымдастырды, бұл тағайындаудың кейінге қалдырылуына жауап ретінде болды. Ол тай хунтасы Сангханың істеріне араласпауын, әсіресе келесі Жоғарғы Патриархты тағайындауды талап етті. Хунта жағдайды бақылау үшін сарбаздарды жіберді, соның салдарынан ұсақ жанжалдар болды. Сағат 21:00-де наразылық акциясы монахтар өз талаптары орындалмаса, наразылықтарын қайталайтындарында аяқталды. Алайда хунта наразылықты тағайындауды одан әрі кешіктірудің тағы бір себебі деп қарады. Жаңалықтар сарапшылары мен ғалымдар Сомдет Чуангтың тағайындалуына қатысты қақтығыстарды түсіндіру үшін бірнеше себептерді ұсынды. Егер Сомдет Чуанг Жоғарғы Патриарх болса, бұл Таиланд үкіметі мен монархиясы тарихи түрде қалайтын Дхаммаюттика бауырластығынан емес, Маха Никая бауырластығынан келген басшыны білдіретіні айтылды. Сонымен қатар, Сомдет Чуангтың Ват Пхра Даммакаяның абаты Луанг Пор Дхаммаджайоны дінге кіргізгені және Ват Пхра Даммакаяның хунтаға қарсы Ред Шерт қозғалысымен байланысты болғаны да кешіктірудің маңызды себебі екені айтылды. Сомдет Чуанг бұл есептен наразы болып, Фра Адисакты Ват Пакнамнан кетуге мәжбүр етті, бірақ соңғысы Сомдет Чуангтан кешірім сұрап, қайта қарауды өтінді. Фра Адисактың айыптаулары Жоғарғы Сангха Кеңесінің Ват Пхра Даммакаяға тергеу жүргізуіне әкелді, соның салдарынан Луанг Пор Дхаммаджайоны қудалау қажеттігі жоқ деп шешім қабылданды, бірақ аббатқа төрт нұсқау берілді. Сомдет Чуангтың рөлі даулы болды, өйткені ол Кеңестің мүшесі де, Луанг Пор Дхаммаджайоның дінге кіргізушісі де еді. Осы жылы Thai Rath жаңалықтар агенттігімен сұхбаттасқанда Сомдет Чуанг Луанг Пор Дхаммаджайоны жақтамайтынын және барлық айыптауларды Виная тұрғысынан қарастырғанын, ата-ана балаларына әділдейтіндей болғанын айтты. 2015 жылы, Луанг Пор Дхаммаджайоға қатысты 1999 жылғы айыптаулар алынып тасталғаннан кейін тоғыз жыл өткен соң, Пайбун Сомдет Чуангтың Ват Пхра Даммакаямен қарым-қатынасына қайта оралды. Пайбун Сомдет Чуангтың Пхрамахаратчмонгомхон ступасын салу үшін Ват Пхра Даммакаядан ірі көлемде сыйлық алғанын айтты, бұл Пайбунның қамқорлық қарым-қатынасын көрсетеді деп сендірді. Алайда Чао Кун Прасарн Сомдет Чуангтың Луанг Пор Дхаммаджайомен қарым-қатынасы дінге кіргізуші-оқушы қарым-қатынасы үшін әдеттегідей екенін және Сомдет Чуангтың Сангха басшысы ретінде ешқандай жақпастығы жоқ екенін қорғады.
Тағайындаудан бас тарту (2015-2017 жж.)
2015 жылдың маусым айында Пайбун және қалған Ұлттық реформалар кеңесі Тай Сангхасын реформалау бойынша бірқатар ұсыныстар ұсынды, соның ішінде тай ғибадатханаларының банк шоттарын бақылауды күшейту, монахтар тәртібін сақтаушыларды бақылауды күшейту, барлық тай ғибадатханаларының абаттарын бес жылда бір рет ауыстыру және салықтан босатылған монахтарға салық салу. Сангха Кеңесінің өкілі Фра Сучат қаржылық бақылаудың қажеттілігін түсінсе де, есептілікті жақсарту үшін буддизмнің ұлттық кеңсесі ұйымдастыратын бүкіл ел бойынша абаттарды оқыту қажет болды. Бұдан басқа, Сангха Кеңесі реформалар кеңесінің (сол кезде әлі де болған) олармен саясатты жасау кезінде көбірек кеңесу керектігіне наразылық білдірді және бұл шараларды "бұддизмді жанама жолмен құрту мүмкін" деп сипаттады. Осы арада Пайбун мен Фра Сувит кейде Американың ФБР-іне теңестірілетін Тайландтың арнайы тергеу департаментіне (DSI) Сангха Кеңесінің мүшелерінің, соның ішінде Сомдет Чуанның мүлкін тергеп қарауды тапсырды. 2016 жылы DSI ресми түрде Сомдет Чуанды шақырды, себебі ол қазір қолданылмайтын, Ват Пакнамдағы мұражайда сақталған көне автомобиль болды. Ват Пакнам адамдардан ступадағы мұражайға білім беру маңызы бар, қолданылған заттарды сыйлауын өтінді. Алайда, көлік дұрыс тіркелмеген, бұл DSI салықтан қашу мақсатында жасалған деп санайды. Бірақ, 2014 жылғы төңкерістен кейін Тарит жұмыстан босатылып, оның орнына басқа адам тағайындалды, ал тергеу Ұлттық реформалар кеңесі DSI-ді осыны істеуге итерген кезде қайта ашылды. Салықтан қашу айыптамасы Хунтаның Сомдет Чуанның тағайындалуын кейінге қалдыруының тағы бір себебі болды. Сонымен қатар Пайбун Сангха Кеңесінің Сомдет Чуанды тағайындауы бастапқыда дұрыс процедура сақталмағандықтан күшін жойды деп мәлімдеді. Омбудсмен бұл пікірмен келісті, бірақ істі қараудан бас тартып, дұрыс жүргізілгенін айтты. 2016 жылдың шілдесінде хунтаның Жоғарғы Патриархты тағайындау туралы ұсынысын әлі де ұсынбағаны белгілі болғанда, Чао Кхун Прасарн хунтаға жеті күндік ультиматум берді, содан кейін ол "өз командасымен келесі не істеу керектігін ақылдасады". Хунта бұған жауап ретінде әскери жағдай режимінде бұрыннан тыйым салынған кез келген жиналыстарға тыйым салды. Егер Чао Кхун Прасарн жалғастырса, оған сот ісі қозғалып, биліктен шеттетіледі деп ескертті. Қараша айында прокурорлар Сомдет Чуанға айып тақпауға шешім қабылдады, өйткені ол сатып алуға қатысы болмады. Олар Луанг Фи Пэге және көне машинаны импорттауға қатысқан тағы алты адамға айып тақты. Пайбун Сомдет Чуанға қарсы дәлелдердің жоқтығына қарамастан, Сомдет Чуанның Жоғарғы Патриарх болуға лайық емес екенін айтты. Ол Сомдет Чуанның тым бай екенін және Луанг Пор Дхаммайоны биліктен шеттетуден бас тартқандығын көрсеткенін мәлімдеді. Сонымен қатар, буддалық зерттеулер жөніндегі ғалым Банжоб Банручи, [шешіммен] келіспейтін адамдар тоқтамайтынын айтты. Бірақ заң мен ережелерді білетін адамдар сот шешім шығарды деп естігенде, соны қабылдай ала ма? Сомдет Пхра Махаратчамалангачарн [Сомдет Чуанг] кінәсіз деп танылғандықтан, әркім оның жасаған игіліктерін және оған тиесілі сыйлықты ескеруі керек. Алғашқы айыпсыздық үкімінен кейін DSI апелляциялық шағым түсірді. Бірақ 2017 жылдың маусым айында тағы да дәлелдер табылмай, шағым қабылданбады. Ват Пакнам DSI-ден Сомдет Чуанды және Луанг Пи Пэді айыптаудағы кінәларын ашық мойындауын сұрады, өйткені екі сот олардың кінәлі екендігіне ешқандай дәлел таппады. Егер DSI жауап бермесе, олар азаматтық (phaen) және қылмыстық (aya) сот ісі бойынша DSI-ге жауап ретінде шағымданады. Ғибадатхананың заңгері Сомдет Чуанг пен Луанг Фи Пэ оларды айыптаған қызметкерлерді кешіргенімен, ғибадатхана комитеті ғибадатхананың беделіне көп зиян келгенін және департаменттің қателіктері үшін жауапкершілік алуын талап еткенін мәлімдеді. DSI Луанг Фи Пэге "әрине, айып тақпайды" деп жауап берді, содан кейін Ват Пакнам шағымын кері қайтарды.
Монастырь туралы заңға өзгертулер (201618)
2016 жылдың 29 желтоқсанында Ұлттық заң шығарушы жиналыс 2005 жылғы Монастырлық заңға өзгертулер енгізіп, Сомдет Чуангтан басқа монахтардың да Жоғарғы Патриарх болып тағайындалуына мүмкіндік берді. Бұрын мұндай мүмкіндік болмаған, себебі заңда Сангха Кеңесінің ең жоғары дәрежелі патриархының (พระราชาคณะ, phra racha khana) тағайындалуы міндетті болған. Жаңа түзету Монастырлық заңды 1992 жылғы нұсқасына қайтаруды көздеді, соның нәтижесінде Сангха Кеңесінің кез келген сегіз патриархы тағайындала алатын болды. Заң бір күн ішінде өзгертілді, бұл өте сирек кездесетін жағдай еді. Тағайындау процесіне енгізілген өзгерістермен қатар, корольге көбірек билік берілді, ал Сангха Кеңесінің ықпалы азайтылды. Заң шығарушы жиналыс корольдің рөлінен бөлек, Сангхадағы келелі дау-жанжалдарды шешуді мақсат еткенін мәлімдеді. Осы себепті Сангха Кеңесін Жоғарғы Патриархты тағайындау процесінен шығару туралы шешім қабылданды. Бұл қарсылықтарға қарамастан, 2017 жылдың 10 қаңтарында Жоғарғы Сангха Кеңесі жаңа түзету олардың ұсынған кандидатурасын күшсіз еткенін мәлімдеп, Сомдет Чуангтың кандидатурасын ресми түрде кері қайтарып алды. Дегенмен, Сомдет Чуанг сол кезде Жоғарғы Патриарх міндетін уақытша атқаруын жалғастырды. Сомдет Чуанг өзінің басқа істерімен айналысып жатқанын айтып, кеңес отырысына қатыспады. Ақырында, ақпан айында король Ваджиралонгкорн Сомдет Амборнды келесі Жоғарғы Патриарх ретінде тағайындады. 2015 жылы, кандидатураны кері қайтарып алуға дейін, Сомдет Чуанг шетелдегі (พระธรรมทูต) және Таиландтағы (พระธรรมจาริก, phra thammacharik) миссионерлік жұмысты бақылаудан, сондай-ақ Солтүстік аймақтың басшысы лауазымынан зейнеткерлікке шықты. Ол өзінің жасы ұлғайғанын себеп көрсетіп, саяси мүдделерді жоққа шығарды. Оның орнына Уат Пакнамның иесі Луанг Пор Вичиан Аномагуно аймақ басшысы болып тағайындалды. 2019 жылы Тайланд Корольдік үкімет газетінде Сомдет Чуангтың Сангха Кеңесіндегі лауазымынан кеткені және Луанг Пор Вичиан мен Фра Сучаттың Уат Пакнамнан құрамадағы өкілдер ретінде қалғаны жарияланды.
AMLO-ның тергеу жұмыстары (2017-2018 жж.)
2017 жылдың 5 шілдесінде 2017–2020 жылдар аралығындағы тай ғибадатханаларындағы алаяқтыққа қатысты жүргізіліп жатқан тергеулер аясында Сомдет Чуанг, Phra Prommolee абысының көмекшісі және Wat Paknam ғибадатханасының бухгалтері Ақшаны жылыстатуға қарсы кеңсе (AMLO) қызметкерлерімен сұраққа тартылды. Еліздік деңгейде жүргізілген тергеулердің мақсаты – Ұлттық буддизм басқармасы мен қаржы сұраған немесе алған буддистік ғибадатханалар арасында заңсыз мәмілелердің болуын тексеру болды. Wat Paknam ғибадатханасының адвокаты Сомсак Торакса ғибадатхананың ғимараттарды жөндеуге бес миллион бат мемлекеттік қаржы алғанын, сондай-ақ басқа да іс-шараларға да қаржы қаражаты түскенін растады. AMLO екінші соманы да бес миллион батқа бағалады. Алайда, Сомсак Wat Paknam ғибадатханасының сыбайлас жемқор үкімет шенеуніктерімен заңсыз келісім жасап, оларға ақша қайтармағанын мәлімдеді. Ұлттық буддизм басқармасы 2004–2005 жылдары қаржыны өз еркімен бөлген, ал Wat Paknam мұндай қаржыландыруды сұрамаған. Адвокат барлық қаржылық операциялар тиісінше тіркелгенін куәландырды. Келесі күні AMLO Wat Paknam ғибадатханасындағы тергеу әлі де жалғасып жатқанын, бірақ олардың аяқталуға жақын екенін хабарлады. Ұлттық буддизм басқармасының әскери тағайындалған директоры Понгпорн Прамсанех кейіннен AMLO-ның Wat Paknam ғибадатханасындағы тергеулері стандартты процедураға сәйкес жүргізілгенін және Wat Paknam ғибадатханасына қатысты ешқандай күдік болмағанын мәлімдеді. Wat Paknam ғибадатханасынан басқа Бангкоктегі тағы төрт ірі ғибадатхана да тергеуге алынды. 2021 жылдың желтоқсан айында Сомдет Чуанг 96 жасында қайтыс болды. Сомдет Чуангтың көмекшісі Фра Пхром Моли уақытша абат болып тағайындалды.
Әдiстер мен таралу
Ғибадатхана Таиландта буддалық білім беруді бірнеше жолмен дамытты. Ғибадатханада белгілі Пали және буддалық зерттеулер институты бар, оны Сангха ұлттық монахтар емтихандарына арналған құжаттарды басып шығару үшін пайдаланады. Бұл Пали институтын 1939 жылы Луанг Пу Содх салған, және оның кезінде онда мың монах пен саманералар оқыған білім беру орталығы болған. 2011 жылы Ват Пакнам Пали тіліндегі зерттеулерде жетекші орынды иеленді. Монастырь әкімшісі ретінде Сомдет Чуанг Таиландта, әсіресе провинцияларда Пали тіліндегі білім беру деңгейін арттыруға тырысты. Ол Пали тілінің буддизм ағашының тамыры екенін және оны жақсы күтіп-ұстау қажет екенін айтты. Ват Пакнам Тайланд Сангасының тай тіліндегі сауатсыздықпен күресу үшін білім беруді арттыру арқылы бастамаларын да құрды. Сомдет Чуанг буддизм орталығы ретінде пайдаланылатын Футтамонтон ұлттық паркіне үлес қосты. 2000 жылы ол мармардан ойылған Типитака фрагменттерімен павильон салдырды, сондай-ақ реликвиялары бар ступа мен кітапхана салды. Жаңа бейне биік тұруға тиіс. Жапониядағы Будда мүсіндері құрылыс үшін үлгі ретінде зерттелді, ал қаржы жинауға Тайланд полиция қоғамының көмегі шақырылды. Жоба 2012 жылы Будданың ағартуының 2560 жылдығын (Будда Джаянти, буддалық дәуір бойынша) атап өту үшін басталды. Жоба сонымен қатар Таиландты буддизмнің әлемдік орталығы болуға көмектесудің жолы ретінде ілгеріледі. Ват Пакнам Луанг Пу Содтың мүмкіндіктер мен икемділікті қамтамасыз ететін саясатының арқасында маэ чиді тартады. Ғибадатхананың тартымдылығы – медитацияға баса назар аударуы, маэ чи үшін тегін жатақханалар ұсынуы, буддалық және әлемдік білім берудің тегін болуы және айына сегіз жүз бат стипендия беруі. Сондықтан ғибадатхана Бангкоктағы ең ірі маэ чи қауымдастығына ие, ал 1993 жылдан бастап Таиландтағы ең ірі қауымдастық болып табылады. Ғибадатхана әйелдердің буддалық практикасына елеулі әсер етті: Ұлттық тай монахтар институтын Ват Пакнамнан келген Мэй чи Пук құрды, ол ұзақ жылдар бойы институтты басқарды. Маэ чи Чандра Хоннокюонг Луанг Пор Дхаммаджайоның ұстазы болды және онымен бірге Ват Пхра Дхаммакаяны құрды. Сонымен қатар, Тайландтағы алғашқы бхикхуни (толықтай қабылданған монах) Ворамай Кабилсингх әлі де үй шаруасымен айналысқан кезде ғибадатханада тәлімгер болған, ал оның қызы, бхикхуни Дхамманнанда, оның медитациялық оқытуы Дхаммакая медитациясынан шабыттанғанын айтты. Кабилсинг ғибадатхана маэ чидің медитация арқылы емші ретінде қоғамда рөл дамытуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Ғибадатханада үш түрлі жауапкершілікке ие маэ чи бар: медитация ( "Дхаммакая маэ чи" деп аталады), оқу немесе күнделікті шаруаларға көмектесу, мысалы, асханада. Әйелдер маэ чи болу үшін бірдей процестен өтеді, мысалы, олардың есімдерін жаңа рухани өміріне сәйкес өзгертеді, бірақ маэ чиге берілген жауапкершілік олардың күнделікті тәртібіне әсер етеді. Осылайша, маэ чидің қоғамдағы түсініксіз рөлінің жиі кездесетін мәселесі маэ чиге нақты міндеттерді беріп, оларға белгілі бір рөл мен мәртебе беру арқылы шешіледі. Дегенмен, маэ чи күнделікті өмірде қиындықтарға тап болады, бұл көптеген тай ғибадатханаларында орынды. Ғибадатхананың саясаты – өзін "қолайлы" ету, яғни тамақ, баспана және оқыту жағынан тартымды болуға тырысу. Ват Пакнам Луанг Пу Содх кезінен бастап Бангкок тұрғындары арасында танымал болды. 2013 жылы ғибадатханада жыл сайынғы Катина рәсімінің төрағасы болу үшін 540 жылдық кезек болды, бұл үшін қайырымдылық жасау қажет. Бұл өте сирек кездесетін ұзақ кезек. Сондықтан, олардың қолдаушылары болашақ отбасы мүшелеріне рәсімді өткізуге мүмкіндік беру үшін қайырымдылық жасайды. Абаттан басқа, ғибадатхананы екі орынбасар абат басқарады: Луанг Пор Вичиан Аномагуно және Луанг Пор Вира Ганутомо, олар сәйкесінше діни білім мен медитацияға мамандандырылған. Әрбір тұрғын үй мен қоғамдық ғимараттың өз басшысы бар, ал бір басшы жиырма монахты немесе жаңашылды бақылайды. Маэ чидің өз басшысы бар, ол абатқа және Тайлық монахтар институтына есеп береді. Әкімшілік мәселелерде Сомдет Чуангқа Жоғарғы Сангха Кеңесінің хатшылығын басқаратын Фра Сучат Дхаммаратано көмектеседі.
Ұстазы
[[Файл:Ват Пакнам Бхасихарундағы ступа.jpg|thumb|Ват Пакнам – 32 000 шаршы метрді (7,9 акр) құрайтын ғибадатхана кешені, онда көптеген ғимараттар бар. Ғибадатханадағы монахтар көп уақытын медитацияға арнайды. Сонымен қатар, ғибадатхана Луанг Пу Содхтың дәстүрін сақтап қалуға тырысады. Луанг Пу Содхтың заманында болғандай, қазір де кешкі медитация өтеді, онда жаттығушылар Луанг Пу Содхтың жазбаларын тыңдайды. Луанг Пу Содхтың «медитациялық білім фабрикасын» (โรงงานทำวิชชา, rong ngan tham witcha) басқарған кезіндегідей, кезегімен медитация жасау да жалғасуда. Луанг Пу Содхты еске алу үшін ғибадатханада «Луанг Пу Содхтың шәкірттері» қоғамы жұмыс істейді, олардың негізгі ұстанымдары – алғысшылық, және саналылық. Монахтарға берген нұсқауларында Сомдет Чуанг тәртіпті сақтауды, будда ғибадатханасын жұртшылық үшін тартымды етуді, ал дағдарыс кезінде қайырымдылық жасауды және жұртшылыққа демеу беруді қадағалайды. Сангха басшысы ретінде ол Сангхадағы бірлік мәселелерін шешуге үлес қосты. Ол сондай-ақ монахтардың мотоциклдерді пайдалануы, темекі шегуі және басқа да тәртіптік бұзушылықтарына қарсы сөйлеп, оларды жоюға тырысты, сонымен қатар монахтар қауымындағы дұрыс емес ілімдер, діни рәсімдердегі мұқияттықтың жетіспеуі және заманауи заңдар туралы білімнің болмауы сияқты мәселелерді түзетуге ұмтылды. 2014 жылы төңкерістен кейін хунта басшысы Прают жаңа премьер-министрлерге дәстүр бойынша, Жоғарғы Патриарх ретінде Сомдет Чуангпен кеңесті. Сомдет Чуанг бес қағиданы сақтау арқылы қоршаған ортаны жақсарту мен басқаруға, қоғамдағы бірлік пен адалдықты нығайтуға баса назар аударды. Үш айдан кейін, биліктен алынған бұрынғы премьер-министр Инглюк Сомдет Чуангқа келді, ол оған шыдамдылық пен төзімділік танытуды, сыртқы жағдайларға тым көп мән бермеуді кеңес берді. 2014 жылы Сомдет Чуанг бес қағиданы насихаттау үшін «Бес қағиданы сақтайтын ауылдар» (หมู่บ้านรักษาศีล ๕, muban raksa sin ha) атты жалпыұлттық бағдарламаны бастады. Бұл бағдарламада Буддизмнің ұлттық кеңсесімен бірлесіп, ауылдар бес қағиданы бірауыздан сақтауға келіседі. Тұрғындарының жартысынан астамы қатысатын ауылдар сыртқы әлемге өз ниеттерін жариялау үшін арнайы белгі орнатады. Бағалаулар монастырь әкімшілік аймақтары бойынша жүргізіледі және ауыл тұрғындарының сексен пайызы қатысатын үлгілі ауылдар марапатталады. Мектептер, колледждер, жергілікті әкімшілік, Сангха және жеке компаниялар осы бағдарламаны насихаттауға және іске асыруға қатысады. Осындай бағдарламалар Таиландта 1978 жылдан бері өткізіліп келеді, бірақ бұрынғыдай кең ауқымда емес. Бағдарлама түрлі бастамаларға жол ашты, мысалы, тұтқындар арасында бес қағиданы насихаттау және вегетариандық өмір салтын қолдау. Бағдарлама ұйымдастырушыларының мәлімдемесіне сәйкес, бағдарламаға қатысқан аймақтарда қылмыс деңгейі төмендеген. «Матичон» газетіне берген сұхбатында Сомдет Чуангтың көмекшісі Луанг Фи Пэ буддалық ілімдердің ішінде Сомдет Чуангтың бес қағида ілімін насихаттауға ең көп көңіл бөлгенін айтты. 2017 жылы Буддизмнің ұлттық кеңсесі Таиланд халқының 60% астамының бағдарламаға қатысқанын, яғни 39 миллионнан астам адамды құрағанын мәлімдеді. 2019 жылға дейін бағдарлама Сангха кеңесімен жүргізіліп, үлгілі ауылдар мен қалалар марапатталды.
Қайырымдылық
Сангаға (монахтар қауымына) қажетті заттарды ұсыну рәсімін дайындау. Сомдет Чуанның басшылығымен Ват Пакнам Луанг Пор Ват Пакнам қорын құрды, оның мақсаты – білім беру жобаларына, құрылысқа және қайырымдылыққа көмек көрсету. Сонымен қатар, 2011 жылы Таиландтағы су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсетті, ал Сомдет Чуан 2015 жылы Непалда болған жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмек көрсету үшін Hands 4 Nepal ұйымымен бірлесіп сапарға шықты. Ват Пакнам халық денсаулығын нығайту және қолдау мақсатында бірқатар іс-шаралар ұйымдастырды. 1973 жылдан бері Ват Пакнам ғибадатханада үш ай сайын қан тапсыру шараларын өткізіп келеді. 2005 жылдан бастап адамдар мүшелер, тіндер, сүйектер мен көздерін тапсыруға тіркеле алады. Прахру Чай бұл донорлықты жақсылық жасаудың жоғары деңгейі деп сипаттады. 2014 жылы қан тапсыру шаралары әлі де жиі өткізіліп тұрды. Ват Пакнам сондай-ақ жергілікті тұрғындарға тегін медициналық тексеру ұйымдастырады. 2013 жылы жергілікті саясаткерлер Бангкоктың Дон Муанг ауданында "Луанг Пор Ват Пакнам ауруханасы" деп аталатын аурухана салу жоспарын жасады. Бұл аурухана Ват Пакнамның жеріне салынды. 2015 жылы бұл жер әлі де жалға берілген және жалға алушылармен келіссөздер жүргізіліп жатыр.
Халықаралық қатысу
| бас бармақ | Ват Пакнам Жапония, Убосот залы. | бас бармақ | Ват Пакнам Жапония, Убосот залының іші. Халықаралық қызметтерге қатысты, Сомдет Чуангтың айтуынша, ол "бұрынғы игуменнің жұмысын жалғастырды, ( ) Луанг Пу Содх Ват Пакнам". Сомдет Чуанг басшылығымен ғибадатхана тайлықтардан басқа ұлт өкілдерін – монахтар мен маэ чилерді қабылдады. Сонымен қатар, Ват Пакнам Таиландта және Таиландтан тыс, АҚШ-та (Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Мичиган және Филадельфия), сондай-ақ Жаңа Зеландияда, Үндістанда және Жапонияда жеті филиалдық орталық құрды. Халықаралық орталықтар негізінен медитация практикасына баса назар аударады. Басты ғибадатханадағыдай, жыл сайынғы Катина рәсімін өткізгісі келетіндер орынды көп жыл бұрын резервтейді. Дәстүрлі буддалық рәсімдер мен медитациядан басқа, ғибадатхана тай мәдениеті, өнері және тілін үйретеді. Жапониядағы ғибадатхана бірнеше қайырымдылық жобаларына қатысты. 2011 жылғы Жапониядағы цунами және 2016 жылғы Кумамото жер сілкінісі кезінде ғибадатхана баспана және көмек көрсетті, ал ғибадатхана аумағында Таиландтан келген медициналық қызметкерлермен жабдықталған медициналық орталық құрылды. Сонымен қатар, Таиландтағы Ват Пакнам ғибадатханасы бүкіл Таиланд Сангасынан Ват Пакнам Жапония арқылы Жапонияға көмек көрсетуді сұрады. Орталық "Шиньо эн" қозғалысымен жақсы қарым-қатынаста және Оңтүстік Таиландтағы су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету сияқты қайырымдылық жобаларын бірлесіп жүргізді. Тайланд газеттері хабарлағандай, ғибадатхананың маңыздылығын ескере отырып, Ват Пакнам Жапония Чиба префектурасының баруға тұрарлық жеті ғибадатханасының бірі деп таңдалды. Ват Пакнам шетелдегі тай ғибадатханаларына мол қаржылай көмек көрсетті және 2015 жылдан бастап АҚШ-та пали тілін оқу емтихандарын өткізеді. Сомдет Чуанг Шри-Ланка ғибадатханаларымен ынтымақтастық жобаларын да ұйымдастырды, оның ішінде Таиландта шри-ланкалықтарды қабылдау рәсімі және Шри-Ланкадағы тарихи маңызы бар бірнеше жерлерде ескерткіштер салу.
Жасалуы мен құрылысы
Ват Пакнам – көптеген ғимараттары бар ғибадатхана кешені, сондай-ақ Чанмайдағы Ват Лок Моли ступасының бір бөлігінде орналасқан, Раттанакосин және Ланна стильдерінің ықпалын көрсетеді. Махаратчамонгхон ступасының жоғарғы бөлігінде ақыл-ойына, шама-шарқына және бес қағиданы сақтауға мадақтау ретінде алтынға қашалған пали тіліндегі сөздер бар. Ступаның ішкі залдары Пхра-Малай жырлары мен Трайбумикатаға негізделген буддалық космологияны бейнелейтін суреттермен әсемделген. Луанг Пу Содх және Сомдет Чуангтың өмірі де суреттелген. Ступа 2012 жылы аяқталды, құны 500 миллион батқа жетті. Оны сол кездегі ханшайым Шрирасми ресми түрде ашты. Ступа аяқталғаннан кейін Ват Пакнам халықаралық туристер арасында танымал орынға айналды. 2017 жылдың 4 наурызында Ват Пакнам Луанг Пу Содх пен Тай корольдік отбасының құрметіне Будда мүсінін салуға кірісті. "Пхра Будда Дхаммакая Тепмонгхон" деп аталған мүсін биік және кең, ступаның алдында орналасқан. Мүсін медитация позында жасалған және Луанг Пу Содхтың медитация әдісінде қолданылған Будда бейнесіне негізделген. Ғибадатхана өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, мүсін таза қоладан жасалған, бұл оны әлемдегі алғашқы осындай мүсін етеді. Құрылыс тай және қытай құрылыс мамандарының бірлескен еңбегімен жүзеге асырылды. Жұмыс Будданың басына лотос гүлшоғына реликвия мен алтынды, ал кеудесінің сол жағына "жүрек" пішіндес алтын құрылымды орнатумен аяқталды. Мүсін 2020 жылдың ортасында аяқталуы күтілді, бірақ Таиландтағы COVID-19 пандемиясы салдарынан кейінге шегерілді. Мүсін 2021 жылы аяқталды және қаланың үстінде биік тұр, оны BTS-тен анық көруге болады.