Кіріспе

Боливияның 22-ші президенті (1824–1906)

Анисето Арсе Руис де Мендоса (15 сәуір 1824, Тариха – 14 тамыз 1906) – боливиялық заңгер және саясаткер, 1888 жылдан 1892 жылға дейін Боливияның 22-ші президенті қызметін атқарған. Сондай-ақ, ол 1880 жылдан 1881 жылға дейін Нарсисо Камперо басшылығымен Боливияның төртінші вице-президенті болды. Анисето Арсе провинциясы оның құрметіне аталған.

Ерте өмір

Ол Диего Антонио Арсе мен Жозефа Руис де Мендосаның ұлы болып дүниеге келді, екеуі де Рио-де-ла-Плата вице-корольдігіндегі отарлық элитаның мүшелері еді. Арсе Тарихада туған, бірақ заңгерлік білім алып, өмірінің көп бөлігін Сукреде өткізді, онда ол елдегі ең ірі күміс кен байлықтарының иесі болды.

Саяси өмір

Арсе Хосе Мария Линарес пен оның конституциялық үкіметінің қолдаушысы болды, тіпті президент өзін диктатор деп жариялағанда да оны қолдады. Линарес режимі кезінде Арсе Конгресте мансапты бастады, ол 1870 жылдарға дейін, Хилларион Даза билікті басып алғанға дейін атқарып келді. Замандас қабілетті басшылардан өзгеше, Арсе 1879 жылы Тынық мұхиты соғысы басталғанда әскери қызметке жазылған жоқ. Шындығында, ол саяси спектрдегі ең ыңғайлы дауыстардың біріне айналды, мүмкін Чилимен кең бизнес байланыстарының нәтижесінде, ол күмісінің көп бөлігін сатып, кірісін инвестициялады және жобаларын қаржыландыруға тырысты. Арсе Литоралдың түрлі өкінішті себептермен қорғауға келмейтініне сенді. Сондықтан ел шығындарын азайтып, Перумен емес, Чилимен одақтасуға ұмтылуы керек. Бұл азшылық позиция болғанымен, көптеген боливиялықтар үшін Арсенің консервативті демократиялық тәртіп орнату, заң үстемдігін, үнемі сайлауларды және өзі сияқты кәсіпкер элитаның билігін қадағалау туралы талабы анық естілді. Осы мақсатта ол Консервативтік партияны құрды, 1880 жылы генерал Дазаны құлатқан Конгреске кандидат ретінде қатысты және елдің жаңа Конституциясын жасауға қатысты. Бұдан өзге, ол 1880-84 жылдардағы маңызды мемлекет құру кезеңінде Нарсисо Кампероның вице-президенті болуға келісті.

Жеке өмір

Арсе Франсиско Аргандонья Ревилланың әпкесі Амалия Аргандонья Ревиллаға үйленген. Ол Боливияның ең бай адамдарының бірі болды және Арсенің іскер серігіне айналды. Арсе шындығында Аргандоньяның Клотильда де Уриосте Веласкоға үйленуіне ынталандырды, ол Сукредегі ықпалды отбасының мүшесі және Арсенің ең жақтастарының бірі Атанасио де Уриосте Веласконың қарындасы еді. Қайшылыққа толы жағдай, Уриосте Арсенің өмірін сақтап қалды, өйткені наразылық толқыны Сукре соборын қоршап алып, президентті дарға асуға ниеттенді. Уриосте Арсені дін қызметкері кейпінде жасырып, өз үйіне алып кетті. Бұның бәрі олардың саяси көзқарастары мүлдем қарама-қарсы болғанына қарамастан болды.

Чили жақтасы және жер аударылуы

Арсенің Чилиді қолдау тұрғысы, патриоттық көзқарастағы президент пен зейнеткер генералдың пікірлерімен келіспеді. Олар Чилиге қарсы қайта қарулануды және тұрақты дипломатиялық шабуылды жақтады, бұл қақтығыстың делдалдық шешіміне немесе Перуға көмек ретінде Боливия әскерлерінің қайтадан кіргізілуіне әкелуі мүмкін еді. Ағылшын дәстүріндегі дербес кәсіпкерлікке және шетелдік инвестициялармен халықаралық экономикаға қатысуға адал капиталист ретінде, ол көптеген либералдық бүліктерге тап болды, бірақ өзінің беделді мінезінің күшімен билікті ұстап тұруға қол жеткізді. Өкілетті мерзімін аяқтағаннан кейін 1892 жылы эстафетаны өзінің шәкірті және вице-президенті Мариано Баптистаға, тағы бір консерваторға тапсырды.

Зейнетақы және 1904 жылғы сайлау

Арсе өкілеттігі бітісімен саясаттан шеттеді, бірақ консервативті президенттер Баптистаның (1892–1896) және Северо Фернандестің (1896–99) ресми емес, бірақ өте маңызды кеңесшісі қызметін атқарды. Ол ғасыр басында Либералдық партияның саяси қуғын-қудалауына ұшырағанда қайтадан саяси аренаға оралды, олар 1899 жылғы Азамат соғысында соңғы рет билікті басып алды. Күтпегендей, егде Арсе 1904 жылғы жалпы сайлауда президенттікке үміткер ретінде қатысуға рұқсат алды. Бұл, оның 80 жаста, беделсіз және жеңуге оңай болғандықтарынан болды деуге болады. Ол құрған партияның рухсыз, қаралаған және басшысыз екенін көрген Арсе, мемлекеттік қолдауға ие, беделді либералдық үміткер Исмаэль Монтеске қарсы қиын сынға келісті. Ол үлкен айырмамен жеңіліске ұшырады – бұл Боливия сайлау тарихындағы ең ірі жеңіліс болды.

Өлім

Бұрынғы президент соңында саясаттан толығымен қол үзді, өзінің кең шалғынды мүлкіне көшіп кетті, екі жыл өткен соң 1906 жылы 82 жасында дүние салды. Ол қатыгез мінезімен және азаматтық, демократиялық (бірақ олигархиялық) үкіметті қолдаған бекем тұрысымен, сондай-ақ елде заманауи партиялық жүйенің қалыптасуына негіз салғаны үшін жақсы есте қалады.