Кіріспе
Әдеби сын термині
Аударма бағдарламалық жасақтамасы
Әдеби интерпретацияда паратекст – жарияланған негізгі мәтінді (мысалы, әңгіме, ғылыми емес сипаттама, өлеңдер сияқты) авторлар, редакторлар, баспагерлер және баспа үйлері ұсынатын материалдар. Бұл қосымша элементтер негізгі мәтінге шеңбер құрайды және мәтіннің қабылдануын немесе оны жұртшылықтың түсінуін өзгерте алады. Паратекст көбінесе кітаптармен байланысты, себебі оларға әдетте мұқаба (мұқаба суретімен бірге), тақырып, кіріспе бөлімдер (арнау, ашылу туралы ақпарат, алғы сөз, эпиграф), түйіндеме бөлімдер (соңғы беттер, колофон), автордың жасаған емес көптеген материалдар кіреді. Пішімдеу немесе типография сияқты басқа редакциялық шешімдер де паратекст санатына жатуы мүмкін. Мәтінмен тығыз байланысты болғандықтан, авторлар паратекстік материалдарға қатысты соңғы сөзді айтуға тиіс сияқты көрінеді, бірақ көбінесе олай болмайды. Баспагерлер енгізген материалдың әсерінің айқын мысалы – 2009 жылғы жасөсперімдер романы «Жалғаншы», ол бастапқыда мұқабасында ақ қыздың суретімен жарияланған, бірақ әңгіменің баяндаушысы мәтінде қара нәсілді деп көрсетілген. Паратекст тұжырымы гипотекс тұжырымымен тығыз байланысты, ол – ағымдағы мәтіннің бастауына қызмет ететін бұрынғы мәтін.
the translation software
In literary interpretation, paratext is material that surrounds a published main text (e. g., the story, non fiction description, poems, etc.) supplied by the authors, editors, printers, and publishers. These added elements form a frame for the main text, and can change the reception of a text or its interpretation by the public. Paratext is most often associated with books, as they typically include a cover (with associated cover art), title, front matter (dedication, opening information, foreword, epigraph), back matter (endpapers, colophon) footnotes, and many other materials not crafted by the author. Other editorial decisions can also fall into the category of paratext, such as the formatting or typography. Because of their close association with the text, it may seem that authors should be given the final say about paratextual materials, but often that is not the case. Major examples of the impacts of publisher inserted material include the case of the 2009 young adult novel Liar, which was initially published with an image of a white girl on the cover, although the narrator of the story was identified in the text as black. The concept of paratext is closely related to the concept of hypotext, which is the earlier text that serves as a source for the current text.
Теория
Әдебиет теориясының маманы Жерар Женетт паратекстті жарияланған туындыда мәтінмен бірге келетін нәрселер деп анықтайды, мысалы, автордың аты, тақырыбы, алғы сөз немесе кіріспе, немесе иллюстрациялар. Ол былай дейді: "Паратекст – шекара немесе мөрленген шекара емес, оның орнына, табалдырық". Бұл – "мәтін мен мәтіннен тыс кеңістік, ғана емес ауысу, сонымен қатар амал-қимыл аймағы: прагматика мен стратегияның ерекше орны, халыққа ықпал ету, мәтінді жақсы қабылдауға және оны тиімді оқуға көмектесетін ықпал". Содан кейін Женетт Филипп Лежуннің сөздерін келтіріп, паратексті "басылған мәтіннің шеті, шын мәнінде, мәтінді толық оқуды бақылайтын" деп сипаттайды. Бұл табалдырық мәтіндік элементтерден – атаулар, тарау атаулары, алғы сөздер мен түсіндірмелерден тұрады. Оған сонымен қатар эпитекст те кіреді, ол – сұхбаттар, жарнама хабарламалары, сыншылардың пікірлері мен оларға жолданған хаттар, жеке хаттар және басқа авторлық және редакторлық пікірталастар – яғни, қарастырылып отырған мәтіннің «сыртындағы» элементтерден тұрады. Паратекст – перитекст пен эпитекстің қосындысы.