Торбэй: Тарихы мен мәдени мұрасы

Кіріспе

Торбай деп аталатын шығанақ Вайаке қалашығының оңтүстігінде орналасқан. Бұл шығанақта демалыс жағажайы – Вайаке жағажайы бар, онда Тор деп аталатын шағын жағалаудағы тас тіреуіш орналасқан. Лонг Бэй Окура теңіз қорығы – Торбейдің солтүстік-шығыс жағалауын шектесетін теңіз қорығы. Торбей жері негізінен Вайтемата тобына жататын құмтастан тұрады, ол миоцен дәуірінде, шамамен 16-22 миллион жыл бұрын теңіз түбінде қалыптасқан. Тектоникалық күштердің әсерінен теңіз түбі біртіндеп көтерілді. Аваруку бұта қорығы – кахикатеа орманының қалдығы, қорықтағы ең көне ағаштардың жасы 650 жылдан асып кетуі мүмкін деп есептеледі. Солтүстік жағалауға Тамаки маорилері қоныстанған, оның ішінде Тайнуи көшіп келген каноэсінен тараған адамдар және Тайкеху мен Перету сияқты тұлғалардың ата-бабалары. Жаңа Зеландияға келген кезде Тайнуи кемесінің капитаны Хотуроа ваканы Вайаке лагунасына (Deep Creek) бағыттады, ол каноэ үшін қауіпсіз бекініс болды. Солтүстік жағалаудағы Тамаки маорилерінің көпшілігі өздерін Ngā Oho деп атады. Торбайдың кедей топырағы тығыз қоныстануға кедергі келтірсе, аймақтағы дәстүрлі ресурстарға балық, моллюскалар және теңіз құстары кірді. Торбайдың оңтүстігіндегі Тор маңындағы төбешік белгілі бір па-ның орны болып табылады. Торбей аймағының дәстүрлі атауы – Вайаке, яғни "Мәңгілік көктем" деген мағынаны білдіреді, ол Дип-Крик өзенінің ағысында орналасқан, кахавайды ұстауға қолайлы тоғанға сілтеме жасайды. Атаудың басқа түсіндірмесі – атау "Акеаке сулары" дегенді білдіреді, Dodonaea viscosa (акеаке / кең жапырақты сорпа) өсімдігіне қатысты. Торбайдың шығыс төбешігі Те Тороа қорғаныс па-ның орны болды, ал Дип-Крик сағасы – қаина (kāinga) орны. Өзен сағасынан тас кескіштер табылды, ал Дип-Криктен вака мен ескектердің қалдықтары табылған. Маки қайтыс болғаннан кейін оның ұлдары оның жерінің әртүрлі аймақтарына қоныстанды, жаңа хапуларды құрды. Оның кіші ұлы Мареарики Солтүстік жағалау мен Гибискус жағалауын қоныстанды, ол Орева өзенінің басында орналасқан. Мараэарикидің қызы Каху оны алмастырды, ол Солтүстік жағалаудың тегі, Те Whenua Roa o Kahu ("Кахудың үлкен жерлері") аталды. Солтүстік жағалаудың көптеген iwi-лары, соның ішінде Ngāti Manuhiri, Ngāti Maraeariki, Ngāti Kahu, Ngāti Poataniwha, Ngāi Tai Ki Tāmaki және Ngāti Whātua, өз тегін Кахуға дейін жегізе алады. 18 ғасырда Марутуаху iwi-сы Ngāti Paoa өз ықпалын Хаураки шығанағы мен Солтүстік жағалаудағы аралдарға дейін кеңейтті. 1790 жылдарға қарай, қақтығыстардан кейін бейбітшілік орнатылды. Еуропалықтармен алғашқы байланыс 18 ғасырдың аяғында басталды, бұл көптеген Тамаки маорилерінің тыныс алу жолдары ауруларынан қайтыс болуына себеп болды. 1820 жылдардың басында Солтүстік жағалаудағы маорилердің көпшілігі мушкеттік соғыс кезінде соғыс қатеріне байланысты Вайкато немесе Нортлендке қашты. Көпшілігі 1820-1830 жылдары қайтып келді. Торбайға қатысты дәстүрлі әңгімеде жергілікті басшының әдемі қызы Моэроа туралы айтылады. Моэроа Тордың жартастарында отырып, туи мен коримакопен бірге ән шырқады және кілемдер тоқыды. Бір күні жартастар құлап, ол қаза тапты, содан кейін арал тапуға айналды. Бұл оқиғалар XIX ғасырдың басында болған болуы мүмкін. 1873 жылға дейін Король осы сатуды түзету үшін мүдделі тараптармен келісімдер жасады. 1930 жылдардың басында бұл аймақ негізінен Deep Creek деп аталды. Басқа аймақтарға, мысалы, Вайхеке аралындағы Онероаға немесе Оңтүстік аралдағы Deep Creek-ке пошта жіберудегі дағдылы проблемаларға байланысты, пошта кеңсесінің атауы 1933 жылы Торбай деп өзгертілді. Атаудың шығу тегі белгісіз болса да, бұл Англияның Девон қаласындағы Торбейге сілтеме болуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Торбайда, Гилберд Плейсте және Бич Роуд пен Лонг Бэй Драйв бұрышында пиллбокстар салынды.

The bay also called Torbay is to the south of the suburb in Waiake. The bay has a recreational beach, Waiake Beach, which has a small coastal stack presque isle known as the Tor. Long Bay Okura Marine Reserve is a marine reserve that borders the north east coast of Torbay. The land at Torbay is primarily made up of Waitemata Group sandstone, which formed during the Miocene approximately 16 to 22 million years ago on the seafloor. Gradually, the seafloor was uplifted due to tectonic forces. The Awaruku Bush Reserve is a remnant kahikatea forest, with the oldest trees in the reserve estimated to be over 650 years old. The North Shore was settled by Tāmaki Māori, including people descended from the Tainui migratory canoe and ancestors of figures such as Taikehu and Peretū. During his arrival in New Zealand, Hoturoa, captain of the Tainui, guided the waka to the Waiake Lagoon (Deep Creek), which was a safe anchorage for the canoe. Many of the early Tāmaki Māori people of the North Shore identified as Ngā Oho. While the poor soils of Torbay hindered dense settlement, traditional resources in the area included fish, shellfish and marine birds. The headland near the Tor at the south of Torbay is a known pā site. The traditional name for the Torbay area is Waiake, meaning "Eternal Spring", referring to a pool upstream of Deep Creek known as a good location to catch kahawai. An alternative explanation of the name is that the name means "Waters of Akeake", referring to Dodonaea viscosa (akeake / broadleaf hopbush). The eastern headland of Torbay, Te Toroa, was the site of a defensive pā, and the mouth of Deep Creek is a kāinga site. Stone adzes have been found at the river mouth, and remains of waka and paddles have been found in Deep Creek. After Maki's death, his sons settled different areas of his lands, creating new hapū. His younger son Maraeariki settled the North Shore and Hibiscus Coast, who based himself at the head of the Ōrewa River. Maraeariki's daughter Kahu succeeded him, and she is the namesake of the North Shore, Te Whenua Roa o Kahu ("The Greater Lands of Kahu"), Many of the iwi of the North Shore, including Ngāti Manuhiri, Ngāti Maraeariki, Ngāti Kahu, Ngāti Poataniwha, Ngāi Tai Ki Tāmaki and Ngāti Whātua, can trace their lineage to Kahu. By the 18th century, the Marutūāhu iwi Ngāti Paoa had expanded their influence to include the islands of the Hauraki Gulf and the North Shore. After periods of conflict, peace had been reached by the 1790s. The earliest contact with Europeans began in the late 18th century, which caused many Tāmaki Māori to die of rewharewha, respiratory diseases. During the early 1820s, most Māori of the North Shore fled for the Waikato or Northland due to the threat of war paries during the Musket Wars. Most people had returned by the late 1820s and 1830s. A traditional story involving Torbay involves Moeroa, the beautiful daughter of a local chief. Moeroa used to sit on the cliffs of the Tor, where she sung with tūī and korimako, and wove mats. One day, the cliffs gave way and she fell to her death, after which the island became tapu. The events likely occurred in the early 19th century. The Crown spent until 1873 rectifying this sale, by making further deals with stakeholders. By the early 1930s, the area was primarily known as Deep Creek. Due to habitual problems with mail being sent to other areas of New Zealand called Oneroa, such as Oneroa on Waiheke Island or places in the South Island called Deep Creek, the post office's name was changed to Torbay in 1933. While it is unknown what the origin of the name is, it may be a reference to Torbay in Devon, England. During World War II, pillboxes were constructed in Torbay, at Gilberd Place and at the corner of Beach Road and Long Bay Drive.

Жергілікті билік

1876 жылдан 1954 жылға дейін аймақ Уайтемата округінің басқаруында болды, ол Окленд қаласының солтүстігі мен батысындағы ірі ауылдық округ еді. 1954 жылы аймақ округтен бөлініп, Шығыс жағалауының шығанақтары қалалық кеңесін құрды. 1989 жылы қала Солтүстік жағалау қаласына қосылды. Окленд кеңесінің құрамында Торбай Гибискус және Бейс жергілікті басқару аймағының бір бөлігі болып табылады, оны Гибискус және Бейс жергілікті кеңесі басқарады. Ол Олбэни округінің құрамына кіреді, ол Окленд кеңесіне екі кеңесші сайлайды.

Ыңғайлылықтар

Торбейде Аваруку Буш қорығы мен Стредвик қорығы орналасқан. Аваруку бұта қорығы – 1960 жылдары аудан кеңейген кезде сақталған кахикатеа бұталарының аймағы. Қорықтағы ең көне кахикатеа ағашының жасы 650 жылдан астам деп есептеледі. Қорық ішінде 1900 жылдардың басында тасталып кеткен ескі карьер орналасқан. Торбей жыл сайын миллионнан астам келушіні қызықтыратын Лонг-Бей аймақтық саябағына жақын. Сондай-ақ, бірнеше кішкентай қоғамдық жағажайлар (Уайак, Торбей жағажайы, Уинстон шығанағы, Лэддер шығанағы) бар, оларға қол жеткізу оңай және жүзуге, сондай-ақ шағын яхталарды тоқтатуға пайдаланылады.

Білім

Торбай бастауыш мектебі – 1954 жылы құрылған, барлық балаларға білім беретін, 1-6 сыныптарды қамтитын бастауыш мектеп. Мектепте оқушы саны бар. 2019 жылы Торбай мектебінің оқушылары "Те Уики о те Рео Маори" (Маори тілі апталығы) кезінде кіші балаларды те рео және қол тіліне үйретті.