Кіріспе

Ирандық Курдистанның Хабат ұйымы (سازمان خبات انقلابی کردستان ایران), көбінесе Хабат деп аталады (күрд тілінде "күрес" мағынасын білдіреді), қазіргі уақытта Солтүстік Иракта эмиграцияда жүрген Ирандағы күрдтердің қарулы этникалық партиясы. Топ қазіргі таңда Иран әскерлеріне қарсы шекара арқылы шабуылдар жасап жатыр.

Құрылтайдан бұрын

1979 жылы Иранда монархияға қарсы наразылық акциялары өтті, кейін Иран халық революциясы немесе Ислам революциясы деп аталды, себебі оған Иранның барлық этникалық топтары қатысты. Осы революцияның нәтижесі – Ислам республикасы құрылуы болды. Курдистандағы революция Махабадтан, содан кейін Банеден басталды. Адамдар шейх Жалал Хоссейнидің басшылығымен, әсіресе Хан Ахмад Ханидің жерлеу рәсімінен кейін, түрлі ұрандармен шахқа қарсы шерулер мен демонстрациялар ұйымдастырды. Шейх Жалал Иран шахының билігін сынап, оларды тирандықпен айыптады және халыққа осы үкіметтің сыбайласқандығы мен зұлымдықтары туралы айтты. Олар шахтың билігін жеңіп, бірнеше өзін-өзі басқару кеңестерін құрды. Революция жеңісімен және монархия құлауымен Хомейни Парижден Тегеранға оралды, сондай-ақ бизнесмен басқарған уақытша үкімет құрылды. Шейх Езадин Хоссейни бастаған Шығыс Курдистан күштері Иран революциясының Жоғарғы көшбасшысы, аятолла Әли Хаменеиге күрдтердің құқықтарын талқылау үшін барды. Бірақ бұл сапар сәтсіз аяқталды, өйткені жаңа билік бұл Иранның бөлінуіне алып келеді деп ойлады, сондықтан шейх Жалалдың талаптарын қабылдамады. Олар революция басталғанда Күрдістанның құқықтарын қолдағанмен, революция жеңгеннен кейін оған қарсы болды. Иран революциясының көшбасшылары жаңа басқару жүйесін таңдау үшін референдум өткізуге шешім қабылдады. Халықтан тек бір ғана сұрақ қойылды: монархия ма, Ислам республикасы ма? Иранда көптеген адамдар қатысты, бірақ күрдтердің саны аз болды, себебі олар референдум күрдтердің құқықтарын, әсіресе шейх Ездадиннің құқықтарын қамтамасыз ету туралы ешқандай нұсқау бермейді деп санайтын. Шейх Ездадин ирандық газетте референдумға қатыспайтынын жариялады. Содан кейін Демократиялық партия және Комала сияқты басқа күштер де халықты қатысудан бас тартуға шақырып, үгіт жүргізді. Алайда референдум сәтті өтіп, Ислам республикасы құрылды. Көптеген күрдтер сүннит мұсылмандары болғандықтан, шиит теократиясының құрылуына қарсы болды. Хомейнидің күштері күрдтерді сенімсіздік пен сепаратизмде айыптап, оларға шабуыл жасады. Күрдтер мен Хомейнидің күштері арасында 3 айлық қақтығыс болды. Хомейни Садық Халхалиді Курдистанның заңды билеушісі етіп тағайындады және оған толық өкілеттік берді. Содан кейін Халхали Курдистанға барып, күрд қайраткерлерінен көмек және қолдау сұрады, бірақ олар бас тартты. Халхали Банеде шейх Жалалдың отбасына шабуыл жасап, оларды өлтірді. Ол сондай-ақ үкіметке қарсы әрекеттер жасағандарды өлтіруге және жазалауға бұйрық берді. Бұл Қарне қырғынына, Қалатан қырғынына және тағы да көптеген оқиғаларға әкеп соқты.

Құру

Хаббат ұйымы 1980 жылғы 27 тамызда шейх Жалал күрд ислам ұлтшылдығын қолдайтын бірнеше басқа діни ұстаздардың көмегімен құрылды. Бұл Курдистанның Иран бөлігінде жаңа үрдіске әкелді, себебі бұрын мұндай идеологиясы бар ұйым болған емес. Хабадтан бұрынғы барлық күрд партиялары қатаң солшыл болды, ал діндар күрдтер оларды қолдамады. 1980 жылы Хаббат Бане қаласында өзінің алғашқы құрылтай съезін өткізді. Шейх Жалал Хусейни бірінші тұлға және хатшы болып сайланды. Хаббат ұйымының құрылуына жауап ретінде Бане мен Сардашттан көптеген адамдар ұйымға мүше болды. Шығыс Курдистанның екі басты партиясы – Демократиялық партия және Комала Ка бұл ұйымның құрылуын ерекше деп санайды және оларға қарсы тұрып, жұмыстарын қиындату үшін құрылған деп ойлады. Хабад ұйымы бұл партияларға қарсы құрылмағанын мәлімдегенімен, олардың басты мақсаты – режим күштерімен күресу және күрд халқының құқықтарын қорғау болды. Кейін Иранның күрд ұйымдарына жасалған күшейтілген қысымнан кейін олар Ирак Курдистанына қашып кетті. Хаббат уақыт-уақытпен Иран шекарасына шабуылдар жасап, шекарашыларға қарсы әрекет етеді.

Идеология

Хабад ұйымының құрылуы сол кезде жаңа құбылыс болды және оны басқа ұйымдардан ерекшелендірді. Өйткені, Иран революциясына дейін және оның барысында Иран Күрдістанындағы саяси және қарулы күреске қатысқандардың көпшілігі ұлттық, солшыл және социалистік саяси және идеологиялық көзқараста болды, яғни коммунистік ойлар мен солшыл сенімдердің ықпалында болды. Ал Иран Ислам Республикасында он екі шиит имамы болды, бұл суннит күрд мұсылмандары үшін қабылдауға келмейтін нәрсе еді. Сондықтан, ислами және ұлттық ұйымның болуы қажет деп есептелді. Олар осылайша құқықтарына жете алады деп сенді, секуляризм ешқандай нәтиже бермейді деді. 2003 жылы өткен үшінші съезде, құрылғаннан кейін 24 жыл өткен соң, Иран Күрдістанының Ұлттық және Исламдық Күресі Ұйымы Иран Күрдістаны Күресі Ұйымы деп өзгертілді. Ұйымның исламилануы тоқтатылып, ұлттық негізде саясаты мен бағдарламалары қайта қарастырылды.