Кіріспе

Темір ұстатқышы – темірді өңдеу пешінің немесе домна пешінің басқарушысы және әдетте оның иесі. Бұл термин көбінесе өнеркәсіптік революция кезеңімен, әсіресе Ұлыбританияда байланысты қолданылады. Темір ұстатқышы әдетте ірі кәсіпкер болғандықтан, қоғамның маңызды мүшесі саналған. Ол өзінің қарастығында үлкен ауылдық үйі немесе сарайы болған. Темірді балқыту, тазарту және құю процестерін ұйымдастыру еңбекке көп күш жұмсауды талап еткен, сондықтан пештерде көптеген жұмысшылар жұмыс істеген. 17 ғасырдан бері темір ұстатқыштары болған (атауы басқа болуы мүмкін), бірақ олар өнеркәсіптік революция кезінде британдық темір өнеркәсібінің қарқынды дамуымен бірге кеңінен танымал болды.

17 ғасырдағы темір ұсталары (мысалдар)

Ертедегі темір өндіруші Джон Винтер (шамамен 1600–1676 жж.) Дина орманында маңызды жерлерге ие болған. Англия азамат соғысы кезінде ол I Чарльз үшін зеңбіректер құйды. Реставрациядан кейін Винтер темір өнеркәсібіне деген қызығушылығын арттырып, жаңа типтегі кокс пешімен тәжірибе жасады. Бұл Ибраһим Дарби I-нің кейіннен темірді балқыту үшін коксты табысты қолдануына негіз болды.

Абрахам Дарби

Бір отбасының үш буыны, барлығы Абрахам Дарби деген есімді алып жүрген, ағылшын темір өнеркәсібінің дамуына қосқан үлесімен әйгілі. Шропширдегі Коулбрукдейлдегі олардың жұмыстары металлургиядағы жақсартулардың бастауын қалады, бұл темірді ірі көлемде өндіруге және бу машиналарын және теміржолдарды дамытуға жағдай жасады, алайда олардың ең маңызды жаңалықтары – Темір көпір болды.

Джон Уилкинсон

Өнеркәсіптік революцияның басындағы ең белгілі темір өндірушілердің бірі Джон Уилкинсон (1728–1808) болды, оған "темірге деген құштарлық" таныс еді, тіпті құйма темірден табыт жасауға дейін созылды. Уилкинсонның темір цилиндрлерді тесіп жасауға арналған патенттелген әдісі алғаш рет зеңбіректер жасау үшін қолданылды, бірақ кейіннен Джеймс Уатттың алғашқы бу машиналарының жасалуына қажетті дәлдікті қамтамасыз етті.

Сэмюэл Ван Лир

Сэмюэл Ван Лир – Америка революциялық соғысы кезінде АҚШ армиясының офицері және танымал темір өндіруші. Ол 1775 жылы көршісі генерал Энтони Уэйнмен бірге әскери қызметке құлшыныспен кірісті. Оның Пенсильвания штатындағы "Рединг" домендік пеші Континенталдық армияны зеңбіректермен және зеңбірек доптарымен қамтамасыз етті. Ван Лирдің домендік пеші отарлық темір өндірісінің орталығы болды, сонымен қатар Франклин пешінің енгізілуімен және Джордж Вашингтон армиясының Брэндивайн шайқасында жеңілгеннен кейін олардың мылтықтарын жөндеу үшін келгенімен байланысты. Бұл орын Джордж Вашингтонның уақытша бас штабы ретінде тіркелген. В. Ван Лирдің барлық балалары да темір бизнесіне қатысты.

Лоутиандық қоңырау

Лоутиан Белл (1816–1904) Ибраһим Дарби сияқты, темір өндіруші әулеттің беделді патриархы болды. Оның ұлы Хью Белл және немересі Морис Белл екеуі де Белл темір және болат компаниясының директорлары болды. Оның әкесі Томас Белл, Losh, Wilson and Bell темір және сілті компаниясын құрушылардың бірі еді. Фирманың Ньюкасл-апон-Тайн қаласының жанындағы Уокерде және Миддлсбро қаласындағы Порт-Кларенсте өндіріс орындары болды, бұл аталған қалалардың және Англияның солтүстік-шығыс аймағының экономикалық өсуіне зор үлес қосты. Белл көп байлық жинады, оның ішінде Вашингтон Нью-Холл сарайы, Нортэллертон маңындағы Роунтон Грандж және Осмотерли жанындағы орта ғасырлық Маунт Грейс монастырі болды.

Генри Болков пен Джон Вон

Генри Болков (1806–1878) және Джон Вон (1799–1868) өмір бойындағы іскерлік серіктестер, достар және қайын туыстар болды. Олар Виктория дәуіріндегі темір және болат компанияларының арасындағы ең ірісі – «Болков Вон» компаниясын Миддлсбро қаласында құрды. Болков қаржылық сауаттылығымен, ал Вон темір өндіру және инженерлік білімімен үлес қосты. Екеуі бір-біріне толық сенім артып, "бір-бірінің жұмысына ешқандай араласпады. Болков мырза қаржылық бөлімнің толық басқаруын жүзеге асырды, ал Вон мырза мекеменің практикалық жұмысын лайықты түрде бақылады". Өркендеген шағында бұл фирма Ұлыбританиядағы, және мүмкін әлемдегі ең ірі болат өндірушісі болды.

Эндрю Хэндиссайд

Эндрю Хэндисайд (1805–1887) Эдинбургте дүниеге келді және Дербиде өндіріс орнатты, онда ол әсемдік заттар, көпірлер және пошта жәшіктерін жасады, олардың көптегені бүгінге дейін сақталған.