Кіріспе

Матай 6:1 – Жаңа Өсиеттегі Матай Ізгі хабарының алтыншы тарауының бірінші аяты. Бұл аят, жақсы амалдардың да қате ниетпен жасалуы мүмкін екенін талқылай бастайды.

δικαιοσυνην немесе ἐλεημοσύνην

Киелі кітапта "қайырымдылық жасау" деп аударылған сөздің мағынасы туралы пікірталас бар. Ежелгі қолжазбаларда осы аяттың екі түрлі нұсқасы кездеседі. Бірінде "Вулгатада" "тен дикаисусенен" деген "юстустиам" сөзі бар. Бұл сөзді қайырымдылық деп аударуға болады, бірақ оны "әділдік" немесе кез келген ізгі амал деп кеңінен аударуға да болады. Осы аударма бойынша, бұл аяттың барлық сыртқы дінилікке айыптау болып түсіндірілуі мүмкін. Басқа қолжазбаларда "тен елеемосунен" деген сөз бар, ол тікелей садақа беруді білдіреді. Бұл жағдайда аятта айтылған айыптама ашық жомарттыққа ғана қатысты болады. Jamieson Fausset Brown Bible Commentary-ге сәйкес, "Екі нұсқаның сыртқы құқықтық мәні шамалы ғана ерекшеленеді; бірақ ішкі дәлелдер "әділдік" нұсқасын қолдайды". Бұл түсіндірмеде, ελεημοσυνην сөзі көшірушінің қателігінен енгізілген болуы мүмкін екені айтылады, себебі бұл сөз Матай 6:2-де де кездеседі. Джек Льюис сондай-ақ, дикаисуне сөзі бастапқы нұсқада болған, ал eleemosune Матай 6:2-де кездесетінін, егер екі сөз бірдей болса, онда бұл аяттың мағынасы қайталанатын болар еді деп мәлімдейді. Фильсон да бұл аятқа "элеемосуне" сөзі көшіру қателігі ретінде қосылған болуы мүмкін екенін атап көрсетеді.

Талдау

Бұл тармақтың Матай 5:13-16-ға қатысы қандай, деген мәселе ұзақтан бері талқыланып келеді. Сол тармақтарда Исаның шәкірттерінің ізгіліктерін ашық көрсетулері керектігі айтылса, бұл тармақта жасырын түрде садақа беру ұсынылады. Франция бұл екі тұжырымның бір-бірін толықтыратынын айтады. Бұл тармақ ізгілік амалдардың басқаларды таң қалдыру үшін емес, екенін көрсетеді, ал бұрынғы бөлімде ізгілік адамдардың өзінен-өзі әсер қалдыратыны, арнайы көрсетудің қажеті жоқ екені айтылған. Фаулер бұл тармақтың да алдыңғы қарама-қайшылықтарға сүйенетінін атап көрсетеді. Осы және келесі тармақтарда Иса жақсылықтың жаман ниеттен тууы мүмкін емес екенін дәлелдейді. Бұл аргумент Матайдағы маңызды тақырып – парызшылдарды айыптаумен байланысты. Парызшылдар ашық және риякарлық ізгілігімен танымал болған. Бұл тармақтағы "сыйлық" сөзі грек тіліндегі сауда терминінің аудармасы. Сөзбе-сөз мағынасы – төленген қарыз. Льюис бұл сөздің ағылшын тіліндегі "толық төленді" деген фразаға ұқсас екенін, ал бұл тармақ мақтанғақтардың Құдайдан толық сыйлық ала алмайтынын білдіреді. Хендриксеннің пікірінше, егер адам ізгілік үшін мақтау күтсе, ол тек соны ғана алады. Ал Құдайдың одан да маңызды сыйлығынан қағылады. Баркли бұл тармақтың Матайдағы сыйлыққа ұмтылу тақырыбын қайталайтынын айтады. Көптеген дінтанушылар келіспесе де, Баркли бұл тармақ дүниелік сыйлықтар үшін жасалған жақсылықтың бұрыс екенін, ал көктегі сыйлықтарды көздеген жақсылықтың қабыл ететінін нақты айтады деп санайды. Бұл идеялар Исаға тән емес, анонимді садақаның ең ізгі түрдегі қайырымдылық екені сол кезде кең тараған пікір болған. Аугсбургер сол кезде ізгі адамдардың анонимді түрде садақа беруі үшін құрылған "Сайқының бөлмесі" болғандығын айтады.

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Glossa Ordinaria: Мәсіх заңның бұйрықтарын орындағаннан кейін, енді оны уәделер арқылы орындауға кіріседі, осылайша біз Құдайдың бұйрықтарын жердегі емес, көктегі сыйақы үшін орындаймыз. Заң ұсынған жердегі барлық нәрсе екі басты тақырыпқа тоғысып келеді: адамның даңқы және жердегі игіліктердің көп болуы, екеуі де Заңда уәделенген сияқты. Біріншісі туралы Құдайдың заңында былай делінген: «Жаратқан Ие сені жер бетіндегі барлық елдерден биік етеді». (28:1) Ал сол жерде жердегі байлық туралы да қосымша айтылады: «Жаратқан Ие сені барлық жақсылықтарда жетілдіреді». Сондықтан, Құдай енді сенушілердің назарын осы екі нәрседен – даңқтан және байлықтан – бұруға тырысады.