Жасырын расизм түрлері

Кіріспе

Расистік мінез-құлықтың түрі

Жасырын расизм – бұл ашық емес, жасырын және күрделі нәсілдік кемсітушіліктің бір түрі. Қоғамның құрылымына сіңіп, жасырын расизм көбінесе жалған немесе бейтарап көрінетін әдістер арқылы адамдарды кемсітеді. Нәсілдік көзқарастың жасырын шешімдері жиі жасырылады немесе қоғам қабылдауы ықтимал түсіндірмелермен негізделеді. Бұл нәсілдік бейімділіктер түрлі проблемаларға әкеп соғады, олар үстемдік құрушылардың күшін арттырып, қысымға ұшырағандардың құқықтары мен мүмкіндіктерін шектейді. Жасырын расизм көбінесе санастық деңгейде әрекет етеді, ал кемсітушіліктің көп бөлігі бейсана түрде жасалады.

АҚШ тарихы

Америка Құрама Штаттарындағы нәсілдік теңсіздіктің тарихымен байланысты, нәсілшілдік ұзақ жылдар бойы проблема болып келген. Миллиондаған афроамерикалықтардың құлдыққа түсуі және ел тарихындағы иммигранттардың көптеп келуі үлкен әртүрлілікке, сонымен қатар нәсілдік сегрегацияға әкелді. Құлдық жойылғаннан кейін, Джим Кроу заңдары және кейіннен американдық әлеуметтік және саяси жүйелер сияқты сегрегацияның әртүрлі формалары енгізілді, бұл қалаларда сегрегацияға және жұмысшы және орта таптың қала шеткерлеріне көшуіне әкелді. Ашық нәсілдік дискриминация заңсыз болып, көрінуі азайған сайын, ұлттың біртекті болу идеясы танымал болды. АҚШ әртүрлі мәдениеттерден келген көбірек иммигранттарды қабылдағанда, бірлікке жәрдем ететін әртүрлі "қорыту қазандары" пайда болды. Сонымен қатар, идеологиялар барлық иммигранттар тобы бірдей дискриминацияға ұшырайды деп мәлімдеді. Көптеген топтар ақырында ассимиляцияланды, бірақ расизм әлі де бар, көбінесе әртүрлі формада және әртүрлі деңгейде. Афроамерикалық әскерилер Вьетнам соғысынан оралғанда, оларға білім алуларына және үй сатып алуларына көмектесу үшін уәделенген ақша төленбеді. Вьетнамда қызмет еткен әскерлердің барлығының 9,5% афроамерикалықтар болса, олардың 20% майдан желіндегі әскерлерді және 25% немесе одан да көп әуе шабуылы дивизияларын құрады. Афроамерикалық әскерилер теңіз күштеріне, теңіз жаяу әскерлеріне және әуе күштеріне қайта қабылдану мүмкіндігі ақ нәсілді әріптестеріне қарағанда екі есе жоғары, ал әскерге қайта қабылдану мүмкіндігі үш есе жоғары болды, бұл оқиғаға құштарлықтан емес, ақшалай сыйақылардың перспективалы екендігіне және оларға тең қарағанына байланысты болды.

Расизм туралы

Де кардио расизм – Джон Л. Джексон кіші енгізген термин. Джексон де кардио расизмнің күшеюін Азаматтық құқықтар қозғалысының заңнамалық және саяси жетістіктерінен кейін із баруға болатынын айтады. Азаматтық құқықтар дәуірінен кейін үкіметтер мен мекемелер заң, ережелер немесе саясатта нәсілдік дискриминацияны ашық түрде жасай алмады. Қазіргі заманғы де-факто расизм – бұл ашық байқалмауы мүмкін, бірақ әртүрлі нәтижелерге әкелетін дискриминацияның түрлері. Маңызды мысалдардың бірі – мектептердегі сегрегацияның жалғасуы. 1968 жылғы «Тұрғын үйді теңдікпен қамтамасыз ету туралы» заңның қабылдануымен тұрғын үйді бөлудің нәсілшіл тәжірибелері заңсыз деп танылғанмен, «қызыл сызықтар» және «ақтардың қашуы» сияқты де-факто расистік тәжірибелер қара нәсілді отбасыларды ішкі қалаларда тұрып қалуға мәжбүр етті, ал ақ отбасылар қала маңына көшіп кетті. Мектептерді қаржыландыруды мүлік салығына байланыстыру сияқты басқа де-факто расистік саясаттар мемлекеттік мектептерге инвестициялардың теңсіздігіне әкелді. Де-факто расизм де-юре расизмнің ғасырлар бойы сақталған қалдықтары ретінде де көрінеді. Өткен буын қара нәсілді отбасылардың үй иесі бола алмауы немесе жақсы қаржыландырылған мектептерге бара алмауы олардың ұзақ мерзімді әлеуметтік мобильділігіне кедергі келтірді. Нәтижесінде қара нәсілді отбасылар ұрпақтан-ұрпаққа байлықты жинақтауға немесе әлеуметтік және мәдени капиталды балаларына беруге мүмкіндік алмайды. Бұл қара және ақ отбасылар арасындағы байлықтың айырмашылығының сақталуына себеп болды. 2022 жылы ақ нәсілді отбасылардың орташа байлығы қара нәсілді отбасылардан 252 000 долларға артық болды. Бұрынғы колонияларын басқаруды тоқтатқан кейбір батыс елдері өз колониялық билігінің ұзақ мерзімді әсерін түсіндірудің жолдарын іздеді. Бұрынғы колониялардың мәдениетін кінәлаушы жасырын түсініктер колонизаторлар мен колониялар арасындағы нақты, моральдық және ғылыми шекараларды алмастырды. «Мәдени кемшіліктер» және «адам капиталының жетіспеушілігі» сияқты мысалдарды атауға болады. Ақ құтқарушылық идеясы проблемаға ұшыраған адамдардың, әдетте дамушы елдерде, өздерінің шешімдерін табуға қабілетсіз екенін және оларды құтқару үшін ақ адамдар араласуы керек деп есептейді. Ақ құтқарушылықты сынға алғандар, ол аман қалғаннан құтқарушыға деген икемді тәуелділікті күшейтеді деп мәлімдейді. Дамушы елдер батыстың қайырымдылық ұйымдарынан келетін қайырымдылыққа тәуелді болады, бұл алушыны берушіге бағынышты етеді. Дегенмен, көптеген даму экономистері гуманитарлық шешімдерге қоғамды қатыстырудың маңыздылығын атап өтті. «Микроагрессия» термині жасырын расизмді, әдетте санасыз бейімділікті көрсететін тілде қолдану үшін пайдаланылды. Бұл термин 1970 жылы Честер М. Пирс қара нәсілді американдықтардың қара нәсілді студенттерге жасаған қорлауларын сипаттау үшін ойлап табылған. Сөйлеуші ашық түрде нәсілдік пікір білдірмесе де, олар көбінесе қабылдаушыны қалыптан тыс сезінетін стереотиптерді нығайтады; микроагрессияға ұшыраған адам өзінің жекелігін негізгі стереотипке жоғалтқандай сезінеді. Мысалдарға түске боялған адамға ағылшын тілін қайдан үйренгенін сұрау немесе қара нәсілді адамның қауіпті екенін болжау жатады. Әр жағдайда сөйлеуші кемшіліктерді жалпылайды немесе идеалдайды, бұл бір мезгілде азшылықты төмендетеді. Стереотиптер оң немесе теріс мағынаға ие болса да, олар зиянды болуы мүмкін. Үш негізгі аргумент – олар адамды тым қарапайым сипаттамалар жиынтығына дейін азайтады, өзгеріске орын қалдырмайды және стереотиптердің табиғи және/немесе биологиялық екенін мәлімдейді. Кейбір ғалымдар стереотиптерді қалыптасқан билік құрылымдарын нығайту әдісі ретінде қарастырады, себебі олар кездейсоқ әлеуметтік бөліністерді «табиғи» және болмай қалмайтын етіп көрсетеді. Стереотиптер адамның жекелігін жояды және қатаң нормаларды енгізеді, бұл адамның өзіндік санасы мен оның қабылданатын әлеуметтік рөлі арасында жиі шиеленіс тудырады. Сонымен қатар, стереотиптелген адамдар стереотипке сәйкес әрекет етуі мүмкін екенін көрсететін зерттеулер бар, бұл оның жарамдылығын одан әрі нығайтып, мақсатты топтарға әсерін арттырады. Расистік стереотиптер туралы деректер олардың түске боялған адамдарға қарсы ақ адамдар арасында кең таралғанын және пайдалы екенін көрсетеді. Вирджиния Комонвелл университетінің профессоры Лора Гриннің зерттеуіне сәйкес, қара және ақ нәсілді адамдардың 58,9 пайызы кем дегенде бір түрлі туылған қабілетке ие екендігін мойындады. Сонымен қатар, ақтар өнер саласындағы және абстрактілі ойлау қабілетінде 10 есе жоғарырақ деп есептеледі, ал африкалық американдықтар спорт және ритм қабілетінде 10 есе жоғарырақ деп есептеледі. Бұдан өзге, қатысушылардың 49 пайызы физикалық сипаттамалардағы стереотиптерді қолдады, мысалы, қара нәсілділер ақ нәсілділерге қарағанда аз физикалық ауыртпалықты сезінеді және қалың бас сүйегі мен теріге ие.

De cardio racism is a term coined by John L. Jackson Jr. Jackson states that the rise of de cardio racism can be traced to the aftermath of the legislative and political success of the Civil Rights Movement. In the post Civil Rights Era, governments and institutions could no longer overtly discriminate based on race in law, regulation, or policy. Modern de facto racism refers to forms of discrimination that may not be overt but still produce disparate outcomes. Pertinent examples include continued school segregation. Although de jure racist practices of housing segregation were outlawed by the passage of the 1968 Fair Housing Act, de facto racist practices such as "redlining" and "white flight" largely trapped black households in the inner cities and saw white families move to the suburbs. Other de facto racist policies, like basing school funding off property taxes, have led to disparate investment in public schools. De facto racism can also exist as the lingering remnants of centuries of de jure racism. Past generations of black families' inability to become homeowners or attend well funded schools has hindered long term social mobility. As a result, black families are not able to cultivate generational wealth or pass on social or cultural capital to their children. This has led to a persistent wealth gap between black and white families. In 2022, white households held on average $252,000 more than the average black family. No longer in control of their former colonies, some people in the West looked for ways to explain the lasting impact of their colonial rule. Covert concepts that blamed the culture of former colonies replaced clear, moral, and scientific boundaries between the colonizers and colonies. Notable examples include "cultural deficits" and "deficient human capital". White Saviorism assumes that the people impacted by the problem, usually in developing nations, are incapable of creating their own solutions and that white people must intervene to save them. Critics of white saviorism argue that it perpetuates a subtle dependency from the survivor to the savior. Developing countries become reliant on charity from Western charities, which puts the recipient in a subservient position to the giver. Nonetheless, many developmental economists have pointed out the tangible importance of including the community in humanitarian solutions. The term microaggressions has been used to describe the deployment of covert racism in language that usually represents an unconscious bias. The term was invented by Chester M. Pierce in 1970 to describe insults he witnessed non black Americans inflicting on black students. Although the speaker does not state an expressed racial opinion, they often reinforce stereotypes that make the recipient feel outside the norm; a recipient of a microaggression feels as though their individuality becomes lost to an underlying stereotype. Notable examples include asking a person of color where they learned to speak English or presuming that a black person is dangerous. In all cases, the speaker generalizes or idealizes a quality that simultaneously degrades a minority group. Although stereotypes can take on positive or negative connotations, they can be intrinsically harmful. The three main arguments are that they reduce an individual to a set of oversimplified characteristics, leave no room for change, and insist the stereotypes are natural and/or biological. Some scholars suggest that stereotyping is a method to reinforce entrenched power structures by making arbitrary social divisions seem "natural" and inevitable. Stereotypes also erase one's individuality and impose rigid norms, leading to frequent tension between one's identity and their perceived social role. Furthermore, there is also research showing that individuals who are stereotyped are more likely to behave according to the stereotype, further reinforcing its validity and increasing its pull on targeted groups. The data around racial stereotypes paints a clear picture of their pervasiveness and utility among white people against people of color. A study by Laura Green of Virginia Commonwealth University showed that 58.9 percent of black and white subjects endorsed at least one stereotypical difference in inborn ability. Additionally, whites are 10 times more likely to be seen as superior in artistic ability and abstract thinking ability, and African Americans are 10 times more likely to be seen as superior in athletic ability and rhythmic ability. Further, 49 percent of subjects endorsed stereotypical differences in physical characteristics, such as blacks experience less physical pain than whites and have thicker skulls and skin.

Саясатта

Саясатта жасырын нәсілшілдікті әр түрлі жолдармен байқауға болады. Бұл процесс белгілі бір этникалық топтарды қоғамның жағымсыз аспектісімен байланыстырып, оларды қаралаудан басталады, бұл нәсілдендіру деп аталады. Саясаткерлер осы жағымсыз байланыстарды одан әрі күшейтіп, белгілі бір нәсілге қатысты қорқыныш тудырып, өз кезегінде саясаты арқылы қорғаныш ұсына алады. Бұл стратегия 20 ғасырда туған жоқ және бүкіл әлемде кездеседі. Тарих бойы саясаткерлер өздерінің жеке мүдделерін ілгерілету үшін жасырын нәсілшілдікті тактикалық түрде қолданудың бір жолы – бұқаралық ақпарат құралдары арқылы. Кейбір адамдар саясаткерлердің өздерін әсте қарапайым санағанын айтады, себебі олардың нәсіліне байланысты белгілі бір тәсілмен дауыс береді деп есептейді. Бұл термин физикалық "ит сыбызғысынан" шыққан – адамдарға естілмейтін, бірақ иттің құлағына ыңғайсыз болатын құрал. Сол сияқты, ит сыбызғысының жасырын болуының себебі – ол тікелей нәсілшілдік идеяны білдірмейді, бірақ ықтимал жоққа шығару мүмкіндігін сақтайтын шифрланған нәсілдік хабарды жеткізеді. Бұл термин көбінесе ұры немесе бұзық адамды сипаттау үшін қолданылады. "Бандиттер" әдетте зорлық-зомбылық, топтар және қылмыспен тығыз байланысты. Бұл сөз 80-90 жылдардағы рэп өркендеген және қылмысқа қарсы күрес кезеңінде қара қоғамдастықта және балама мәдениетте кең танылды. Президент Дональд Трамп Джордж Флойдты өлтіргеннен кейін наразылық білдіргендерді "бандиттер" деп атады. "Гетто", "капот" және "күдікті" сияқты басқа сөздер де саясаткерлер қара түсті адамдарды тікелей атамай, оларға сіңіріп айту үшін ұқсас қолданылады.

Полиция

Полициядағы жасырын расизм – полиция қызметкерлерінің белгілі бір нәсілдік немесе этникалық топтарға қатысты болуы мүмкін нәзік және көбінесе санасыз көзқарастарды білдіреді. Көптеген ғалымдар қазіргі полиция күштері ашық түрдегі расистік тәжірибелерден бас тарқан кезде полициядағы жасырын расизмнің жалғаса беретінін айтады. Полиция қызметіндегі жасырын нәсілдік теңсіздіктер түрлі жолдармен көрінеді, оның ішінде аумақты бақылау, адамдарды тексеру және АҚШ бойынша жол қозғалысын тоқтату сияқты әрекеттер арқылы. Мысалы, Стэнфорд университетінің зерттеу тобы шамамен 100 миллион жол тоқтату деректерін жинап, талдады. Олар күн батқаннан кейін қара нәсілді жүргізушілер күн батқанға дейін тоқтатылғаннан гөрі сирек тоқтатылатынын анықтады. Олардың зерттеулері полиция тоқтатулары мен тексеру шешімдеріне нәсілдік көзқарастардың әсер ететінін көрсетті. Тоқтатулардың басым бөлігі – 90%-дан астам – жас, түрлі-түсті жігіттерге бағытталған, ал кейіннен 70%-дан астамы кінәсіз деп танылды. 2013 жылы Нью-Йорк соты «тоқтату және тексеру» әдісін конституцияға қайшы деп шешті. Нью-Йорк полиция департаменті және басқа да бөлімдер қоғамдық полиция моделіне көшті, түрлі-түсті қызметкерлерді көптеп жұмысқа қабылдады және нәсілдік көзқарастарды жою мақсатында жасырын көзқарасқа қатысты оқытуды енгізді. Кейбір мамандар жасырын расизм полиция қызметкерлеріне қатысты қарым-қатынаста көрінеді деп санайды. Дәлелдерге сәйкес, көптеген аз ұлт өкілдері бастапқы оқудан шығарылып, мансаптық өсуге мүмкіндік бермейтін тапсырмалар беріледі, тіпті әділетсіз бағалар мен тәртіптік жазалар тағайындалады.

Саяси жарнама

Саяси жарнамадағы жасырын расизм нәсілдік ынталандыру немесе нәсілдік меңзеулер түрінде көрінеді, яғни саяси лидерлер белгілі бір тақырыптарды қозғай отырып, тікелей нәсілге сілтеме жасамай, оларды нәсілдік топтармен байланыстырады. АҚШ-тағы соңғы сайлауларда да саяси жарнамаларда нәсілдік меңзеулерге кездесуге болады. Мысалы, Митт Ромнидің 2012 жылғы сайлаудағы «Обама жұмыс істемейді» слоганы Барак Обаманың үгімін және жалпы қара нәсілділерді әлсірету үшін қара нәсілділердің еңбекқор емес екендігі туралы стереотипті пайдаланды, сондай-ақ олардың ақ нәсілділердің есебінен артықшылықтарға ие болып жатқандығын көрсетеді. Дегенмен, нәсіл және 2016 жылғы сайлауларға қатысты зерттеулерде кейбір нәтижелер нәсілдік меңзеулерге қарағанда, ашық расизмнің ақ нәсілді сайлаушылардың таңдауын ықпал етуде тиімдірек бола бастағанын көрсетті.

Жаңалықтар

Жаңалықтарда жасырын нәсілшілдіктің бір көрінісі – «ақтардың нормативтік объективтілігі» деп аталады. Ақ нормативтік объективтілік – маргиналданған қоғамдар туралы хабарлау кезінде ақ көзқарасты басым ету ретінде сипатталады. Ғалымдар мұндай жағдайларда, қоғамдардың адамгершілігін елемей, сенсациялық немесе қызықтыру үшін таңдалған материалдар арқылы түрлі этностың өзгешелігін көрсету мүмкін екенін байқады. Жасырын нәсілшілдік редакциялық алқаптағы әртүрліліктің жетіспеушілігінде де көрінеді, 2022 жылғы сауалнама бойынша АҚШ журналистерінің 52%-ы өз редакциясында нәсілдік әртүрлілік жоқ деп санайды. Азшылық өкілдеріне заңмен редакцияға кіруге тыйым салынбаса да, көптеген сауалнамалар көрсеткендей, журналистер мен жоғары басшылық қызметтерде ақ еркектер әлі де пропорционал емес өкілдік етеді. Мысалы, 2017 жылы жаңалықтар медиа ұйымдарының жұмыс күшінің 16,55%-ы ғана ақ емес ұлт өкілдерінен тұратыны анықталды, ал телеарналар директорларының 85,1%-ы ақтар еді. Азшылық өкілдерін сақтап қалу да әлі де мәселе болып тұр, сондай-ақ «расизмді жоққа шығару мүмкіндігі» де бар. Қазіргі уақытта ашық түрдегі расизмге қоғамда жағымсыз қаралады, сондықтан азшылық топтарына сын айту көбінесе кодталған тіл мен іс-әрекеттер арқылы жасалады, оларды шын расизм деп мойындау қиын. Ұлттық мектептер қауымдастығының (NBSA) мәліметтері бойынша, ақ студенттер академиялық бағытқа орналасу ықтималдығы жоғары. SAT емтиханын тапсырған қара студенттердің 60%-дан азы академиялық бағытқа түседі, ал SAT тапсырған ақ студенттердің шамамен 90%-ы академиялық бағытта оқиды. Кейбір штаттарда, мысалы, Миссисипиде оқулықтар мен оқу материалдары соншалықты ескіргендіктен, тарихтағы жаңа оқиғалар әлі қосылмаған. Көптеген қара белсенділер білім берудің жеткіліксіздігін Американың әділеттілік принципіне нұқсан келтіретін фактор деп санайды. Тең жағдай мен мүмкіндік болмаған жағдайда, кейбір пікірлерге сәйкес, қара студенттерде қаржылық және мәдени капитал жинауға қажетті ресурстар жетіспейді. Бүгінгі күнге дейін араб халқының осы оқиғамен байланыстырылуы нәсілшілдікке алып келді, бұл БАҚ және сауалнамалар арқылы көрінеді, оларға сәйкес, сауалнамаға қатысқан жас араб американдықтарының жартысы 11 қыркүйектен кейін кемсітушілікке (заң жүзінде немесе жасырын түрде) ұшыраған. Тағы бір мысал – Кариб бассейніндегі құлдық және құлдардың ақ еуропалықтармен қарым-қатынастарында алатын орны, ол қазіргі заманға дейін әсерін тигізеді, жасырын нәсілшілдікке әкеліп соқтырады және жұмыс мүмкіндіктерінің әртүрлі болуына себеп болады.

One way covert racism in the news has been said to manifest is as "white normative objectivity". White normative objectivity is described as centering the white lens when reporting about marginalized communities, Scholars have observed that it can emphasize the otherness of communities of color through stories chosen for shock value or sensation while ignoring the humanity of these communities. Covert racism has also been said to manifest in the lack of diversity within the newsroom, with a 2022 survey saying that 52% of US journalists think their newsroom lacks racial diversity. Though minorities are not legally barred from the newsroom, many diversity surveys of newsrooms show that white men are still disproportionately represented both as journalists and as higher management, seeing as in 2017, it was found that minorities only made up about 16.55% of the workforce in news media organizations, and 85.1% of TV news directors were white. Retention of minority reporters is also still an issue. or "plausible deniability" of racism. Currently, overt forms of racism are looked down upon in greater society, so criticizing minority groups usually happens within coded language and actions that can be denied to be truly racist. According to the National School Boards Association (NBSA), white students are statistically more likely to be placed in an academic track. Of the black students who take the SAT, less than 60% are enrolled in an academic track, whereas about 90% of white students taking the SAT are on the academic track. In some states, like Mississippi, the textbooks and resources are so outdated that many of the new events in history have not yet been added to them. Many black activists have cited the lack of a well resourced education as a stain on America's meritocracy. Without equality of condition or opportunity, some argue that black students lack the resources necessary to accrue financial and cultural capital. To this day, the association of Arab people with this event has resulted in de cardio racism, as observed through the media and polls showing that half of polled young Arab Americans had experienced discrimination (whether that be de jure or de cardio) after 9/11. Another example is slavery in the Caribbean and how the slot that slaves socially took up in the context of white Europeans still permeates the modern day, creating covert racism and resulting in differing work opportunities.