Кіріспе

Жатыр мойнының эпителийішілік неоплазиясы (CIN), сондай-ақ жатыр мойны дисплазиясы деп те аталады, – жатыр мойнының бетіндегі жасушалардың қалыптан тыс өсуі, бұл жатыр мойны қатерлі ісігіне алып келуі мүмкін. CIN жатыр мойны жасушаларының қатерлі ісікке дейінгі өзгерісін білдіреді. CIN көбінесе жатыр мойнының сквамоколумнарлық қосылысында, яғни қынаптың қабыршақты эпителиі мен эндоцервикстің жоғары цилиндрлі эпителиі арасындағы өтпелі аймақта пайда болады. Ол сондай-ақ қынап қабырғаларында және вульва эпителиінде де кездесуі мүмкін. CIN 1–3 шкаласы бойынша бағаланады, 3 – ең ауыр сатысы (төмендегі жіктеме бөлімін қараңыз). Адам папиллома вирусы (HPV) инфекциясы CIN дамуы үшін қажет, бірақ инфекция жұққандардың барлығында жатыр мойны қатерлі ісігі пайда болмайды. Дегенмен, бір немесе екі жылдан астам сақталатын HPV инфекциясы бар адамдарда CIN-нің жоғары сатысы даму қаупі артады. Басқа эпителийішілік неоплазиялар сияқты, CIN қатерлі ісік емес және көбінесе емделеді. Аномальды немесе постменопаузалық қан кету, қалыптан тыс бөлінділер, зәр шығару немесе ішек жұмысының өзгеруі, тексеру кезінде кіші кезеңдегі ауыру, жатыр мойнының аномальды көрінісі немесе пальпациясы байқалуы мүмкін. Вульва мен қынаптың HPV инфекциясы шашақтың пайда болуына немесе симптомсыз өтуіне әкелуі мүмкін.

Патофизиология

КИН-ге сәйкес келетін ең алғашқы микроскопиялық өзгеріс – жатыр мойнының эпителийлік дисплазиясы немесе беткі қабаты, ол әйел үшін анықталмайтын болады. Бұл өзгерістердің көп бөлігі сквамоколомнарлық торапта немесе трансформация аймағында пайда болады, бұл аймақ тұрақсыз жатыр мойны эпителийінің орны болып табылады және патологиялық өзгерістерге бейім. 100-ден астам HPV түрінің шамамен 40-ы анагенталдық аймақтың эпителийлік тініне әсер етеді және қатерлі өзгерістерді тудыру мүмкіндігі әртүрлі.

Диагностика

ВПЧ-ны анықтауға арналған Digene HPV тесті жоғары дәлдікке ие және тікелей диагноз қоюға, сондай-ақ Пап-мазға қосымша ретінде қолданылады. Пап-маз – бұл клеткаларды қарауға мүмкіндік беретін, бірақ диагноз қою үшін қажетті ұлпа құрылымын емес, скринингтік құрал. Ауруды анықтаудың стандартты әдісі – бағытталған биопсия жасап колопоскопия жасау. Аденокарцинома мен оның алғы құрылымдарын анықтау үшін Пап-маз алғанда эндоцервикалды щеткамен сынама алу қажет, сонымен қатар дәрігер мен науқас жатыр және жұмыртқалық безінің қатерлі ісіктерімен байланысты ішкі аймақтағы белгілерге назар аударуы керек. CIN немесе жатыр мойны қатерлі ісігінің диагнозын қою үшін гистологиялық талдауға биопсия қажет.

Скрининг

Скринингтің екі әдісі – Пап-тест және ВПЖ-ға тест. CIN көбінесе скринингтік тест, яғни Пап-тест арқылы анықталады. Бұл тесттің мақсаты – трансформация аймағынан алынған кездейсоқ үлгілер арқылы қатерлі өзгерістердің алдындағы жағдайларды анықтау. Пап-маздың нәтижелері Bethesda жүйесі бойынша (жоғарыда қараңыз) берілуі мүмкін. Тесттің сезімталдығы мен нақтылығын қарастырған жүйелі шолуда бұл көрсеткіштер өзгеретін болды. Пап-маздың қалыптан тыс нәтижесі жатыр мойнының колпоскопиясын ұсынуға алып келуі мүмкін, бұл жатыр мойнының үлкейтілген қарапайым тексеру процедурасы. Кез келген қалыптан тыс аймақтан биопсия алынады. Колпоскопия көбінесе өте ауыртпалы болғандықтан, зерттеушілер CIN бар әйелдер үшін қандай ауырсынуды басу шарасы тиімдірек екенін анықтауға тырысты. Зерттеулерге сәйкес, жатыр мойнына жергілікті анестетик және қан тамырларын тарылтатын препараттың (қан ағынын азайтатын дәрі) инъекциясы колпоскопия кезінде қан кетуді және ауырсынуды азайтуы мүмкін. ВПЖ тестілеуі CIN-ге жауапты жоғары тәуекелді ВПЖ түрлерінің көпшілігін анықтай алады. ВПЖ скринингі Пап-мазбен бірге немесе Пап-мазда аномальді жасушалар анықталғаннан кейін, рефлекстік тест ретінде жүргізіледі. Скринингтің жиілігі Төменгі жыныс жолдарының аурулары бойынша қоғамның (ASCCP) ұсынымдарына сәйкес өзгереді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жатыр мойнының алдын ала қатерлі жағдайларын скринингтен өткізу және емдеу, сондай-ақ жатыр мойны қатерлі ісігінің алдын алу бойынша да нұсқаулар береді.

Екіншілік профилактика

ЖҚТ-сы бар адамдарда жатыр мойны қатерлі ісігінің екінші профилактикасы – бақылау және емдеумен ұштасқан дұрыс басқару болып табылады.

Емдеу

Егер CIN 1 ауруы екі жылдан кем уақытқа созылса, оны емдеу ұсынылмайды. Әдетте, биопсия кезінде CIN 1 анықталса, әйелде ВПЧ инфекциясы болады, ол 12 ай ішінде өздігінен жойылуы мүмкін. Сондықтан оны емдеудің орнына, кейінірек тексеру үшін бақылауда ұстайды. Емдеудің әдеттегі шегі CIN 2+, бірақ жасөспірімдер мен жүкті әйелдер үшін көбірек сақтық танытуға болады. Жоғары дәрежелі CIN емдеуі аналық мойын жасушаларын криокаутеризация, электрокаутеризация, лазерлік каутеризация, электрлік ілмекпен кесу (LEEP) немесе аналық мойынды конизация арқылы алып тастау немесе жоюды қамтиды. Бұл хирургиялық әдістер жатыр мойны қатерлі ісігінің даму қаупін тиімді түрде азайтады, бірақ болашақ жүктіліктерде ерте босану қаупін арттырады. Аналық мойын тінінің көбірек бөлігін алып тастау қатерлі ісіктің қайталану қаупін азайтады, бірақ мерзімінен бұрын босану ықтималдығын жоғарылатады. Осы қауіпті ескере отырып, әйелдің жасын, бала туу жоспарларын, қатерлі жасушалардың мөлшері мен орналасқан жерін ескере отырып дұрыс емдеуді таңдау өте маңызды. Қазіргі уақытта емдік вакциналар клиникалық сынақтардан өтуде. CIN-нің өмір бойы қайталану деңгейі шамамен 20%, бірақ осы жағдайлардың қанша пайызы бастапқы инфекцияның қайталануы емес, жаңа инфекциялар екені белгісіз. Жатыр мойнының трансформациялық аймағын кесуден өткен әйелдерде профилактикалық антибиотиктер инфекцияны алдын алуға көмектесе ала ма деген зерттеулердің нәтижесінде сапалы деректердің жетіспеуі анықталды. АИТВ және CIN 2+ жұқтырған адамдарға алғашқыда 2012 жылы жаңартылған ASCCP консенсус ережелеріне сәйкес, жалпы халыққа ұсынылған емдеу схемасы қолданылуы тиіс.

Нәтижелері

Бұрын CIN жағдайлары 1-3 дәрежелер арқылы қатерлі ісікке дейін түзу сызықпен дамиды деп есептелген. Алайда, көптеген CIN жағдайлары өздігінен регрессияға ұшырайды. Емделмеген жағдайда, CIN 1 жағдайларының шамамен 70% бір жыл ішінде, ал 90% екі жыл ішінде регрессияға ұшырайды. CIN 2 жағдайларының шамамен 50% емсіз екі жыл ішінде регрессияға ұшырайды. CIN 1 жағдайларының шамамен 11% және CIN 2 жағдайларының 22% жатыр мойнының карциномы in situ (CIS) деңгейіне дейін прогрессиялайды. CIN 1 жағдайларының шамамен 1%, CIN 2 жағдайларының 5% және CIN 3 жағдайларының кем дегенде 12% инвазивті қатерлі ісікке прогрессиялайды. Қатерлі ісікке прогрессия әдетте 15 жылға созылады, бірақ 3-тен 40 жылға дейін ауытқулар болуы мүмкін. Сондай-ақ, дәлелдер қатерлі ісік CIN дәрежелері арқылы анықталатын бұрын прогрессиясыз пайда болуы мүмкін екенін және жоғары дәрежелі ішек эпителийлік неоплазиясы төмен дәрежелі жағдай ретінде бұрыннан болмаған кезде де пайда болуы мүмкін екенін көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, емдеу жүкті болу мүмкіндігіне әсер етпейді, бірақ екінші триместрде түсік тарту қаупін арттырады.

Эпидемиология

Жыл сайын 250 000-нан 1 миллионға дейін американдық әйелдерде жатыр мойнының интраэпителиалды неоплазиясы (ЖМИН) анықталады. Әйелдерде ЖМИН кез келген жаста дамуы мүмкін, бірақ көбінесе 25-тен 35 жас аралығында дамиды.