Куәлік беруге сот талабының тарихы

Кіріспе

Сот куәлігін беру туралы бұйрық

Субпоэна ад тестификандум – сот отырысында немесе сот процесінде пайдалану үшін ауызша куәлік беруге шақыру. Куәлік беруді міндеттеу мақсатындағы бұл шақыру алғашқыда жоғары орта ғасырларда, әсіресе Англияда шіркеудің діни соттарында пайда болған. Субпоэна шақыруы уақыт өте келе Англия мен Еуропа құрлығындағы азаматтық және қылмыстық соттар тарапынан біртіндеп қабылдана бастады.

Тарих

Субпоэна Chancery сотынан шыққан, "жазбаша шақыру" ретінде дамыды. Әртүрлі шақырулар сот процесінің маңызды бөлігін құрады. 13-14 ғасырларда шақырудың басты міндеті – корольдің бұйрықтарын оның қызметкерлеріне жеткізу болды. Бұйрықтардың мәні қандай болғаны маңызды емес еді. Шақырулар тізілімінде әкімшілік сипаттағы, сотқа қатысты емес көптеген шақырулар кездеседі. Бұл бұрынғы шақырулар 17-18 ғасырларда корольдік шақырулар деп аталды. Қазіргі заңға дейін сақталған корольдік шақырулар – мәжбүрлеу шақыруы және сауалнама шақыруы. Ортағасырлық тыйым салу Англиядағы шіркеу мен мемлекет арасындағы қақтығыста маңызды рөл атқарды. Бұл шақыру адмиралтейство және жергілікті соттарда да қолданылды. АҚШ заңдарында ол салыстырмалы түрде ұмытылған. 14 ғасырда түрлі шақыруларға субпоэна қосыла бастады. Бұл Chancery сотының бөлігі болған Әділет сотының өнертабысы еді. Осылайша, "субпоэна" Англиядағы шіркеу соттарының туындысы болды. Бұл дәуірдегі ең көп таралған шақыру – Praecipe quod reddat ("[біршама заңсыз алынған мүлік немесе жерді] қайтаруға бұйырамын") еді. Көбінесе оған sub poena ("жазалау жауабында") деген сөз тіркесі қосылды. Субпоэнаның дамуы әділ сот процесінің пайда болуымен тығыз байланысты, ол азапты сотты бірте-бірте алмастырды. Сот отырысын өткізу үшін куәгерлерді тыңдау қажет болды. Бұл өз кезегінде куәгерлерді куәлік беруге мәжбүрлеудің сенімді әдісіне деген қажеттілікті тудырды. Субпоэна куәгерлерді мәжбүрлеудің стандартты әдісіне айналды. 1215 жылы өткен Төртінші Латерандық кеңесінен (Папа Иннокентий III басшылығымен, Папалық биліктің ең жоғалғы нүктесінде) және табиғи моральдық заңның латынша түсіндірмесіне сүйене отырып, шіркеу соттарында азапты сот немесе жекпе-жек арқылы сотталудың барлық түрлері заңсыз деп жарияланды. Англия заңы үшін одан да маңыздысы – дін қызметкерлеріне азаматтық және жалпы соттарда азапты сотқа бата беруге тыйым салынды. Бұл Англияда азапты сот тәжірибесін тоқтатты. Кейіннен жекпе-жек арқылы есеп айдасу әдісіне айналған жекпе-жекке бұл аз әсер етті. Бұл рәсімдер ешқашан шіркеудің батасын алмаған, тіпті қажет те болмаған. Олар латын немесе рим заңының бөлігі болған емес, бірақ кельт және саксон мәдениеттерінде кең таралған. Латын заңгерлері мен зиялылары азапты сотқа әрқашан күмәнмен қараған. Римде құрмет үшін жекпе-жекке ұзақ және мақтанышпен толы тарих болды және Рим жерлерінде маңызды рөл атқарды. Континенттегі шіркеу соттары оны тыйым салған. Жекпе-жек өткізгісі келгендер тыйымды елемеді. Төртінші Латерандық кеңесінен кейін азаматтық және жалпы соттар азапты сотты және жекпе-жекті тыйым салуға асықты. Оны жүзеге асыру қиын болды. Олардың орнын не алмастырмақ? Жаңа таңдау – қазылар алқасы. Көптеген жерлерде бұл өзгеріс радикалды болып көрінді және оның тиімділігіне күмән туды. Көптеген ағылшын соттары мен халық қазылар алқасын кең көлемде қабылдауға қарсылық көрсетті. Адамдар шешімдер дуэль немесе азаптың нәтижесімен қабылданатын жүйеге дағдыланған. Қазылар алқасы жүйесі Англияда мерзімімен пайда болған, соның ішінде Данелау және саксондықтарда. Дегенмен, қазылар алқасы ешқашан басым болған емес. Қазылар алқасы жергілікті және ұмытылған құбылыс болып қалды. Әдетте, шайқас немесе азаптың нәтижесінде Құдайдың еркі білінеді деп есептелді. Сотталушы соттың нәтижесін қарап, "Құдайдың шешімі" деп жариялауы рәсімнің заңдылығына әсер етпеді. Ал қазылар алқасы басқаша болды. Ол Құдайды білдірмеді және оның он екі немесе одан да көп мүшесі Құдайдың шешімін беруі мүмкін емес еді. Шешімін таппаған істер, бүгінгідей, қазылар алқасының шешімі нақты болмаса, немесе барлық фактілермен немесе халықтың сезімдерімен сәйкес келмесе, жұртшылықтың мазағына түсуі мүмкін еді. Азап пен жекпе-жек арқылы сотталу осы проблемалардан аулақ болды. Қиын жағдайлардағы шешімдер әрқашан да анық болды. Сотталушылар қиын шешімдерден құтылды. 1215 жылы Магна Харта да қабылданды. Басқа нәрселермен қатар, ол Айр соттарының өкілеттіктерін шектеді. Бұл корольдің айналасында саяхаттап, қорқынышты және жек көрінетін соттар еді. Олар билеушіл және ашулы адамдар ретінде танымал болды. Айр соттарында мейірімділікке орын жоқ еді. Магна Харта Айр соттарының бір жерді жеті жылда бір рет тағайындауын шектеді.

The subpoena developed as a creative writ, the "writ subpoena", from the Court of Chancery. Writs of many kinds formed the essential parts of litigation. The primary function of a writ in the 13th and 14th centuries was to convey the king's commands to his officers and servants. It was irrelevant what the nature of those commands might be. The Register of Writs shows a large variety of writs to be administrative in nature, as opposed to judicial. These former writs acquired the name prerogative writs in the 17th and 18th centuries. Prerogative writs that have survived into modern law are the writ of mandamus and writ of certiorari. The medieval writ of prohibition played an important part in the conflict between the church and state in England. The writ was also used in the courts of admiralty and local courts. It has survived in relative obscurity in United States law. The writ subpoena began to be attached to a wide variety of writs in the 14th century. These were an invention of the Court of Equity, which were a part of Chancery. Thus, "subpoena" was a product of the ecclesiastical courts in England. The commonest writ from this era was the Praecipe quod reddat ("You are commanded to return [some misappropriated good or land]"). To these were often added the phrase sub poena ("under penalty"). The development of the writ subpoena is closely associated with the invention of due process, which slowly replaced trial by ordeal. The institution of the jury trial necessitated the hearing of evidence. This, in turn led to the need for a reliable method of compelling witnesses to appear and give testimony. The writ subpoena became the standard method of compelling witnesses. Following the Fourth Lateran Council held in 1215 (overseen by Pope Innocent III who was at the zenith of Papal power), and based on a Latin interpretation of natural moral law, all forms of trial by ordeal or trial by battle were outlawed in Church courts. Of greater significance to English law was the fact that the clergy were banned from blessing trial by ordeal in the civil and common law courts. This had the effect of bringing the practice of trial by ordeal to an abrupt halt in England. Trial by battle, which later evolved into a method of settling scores by dueling, was less affected. These had never had, nor did they require, the blessing of the Church. They were never a part of Latin or Roman law, but had been prevalent in the underlying Celtic and Saxon cultures. Trial by ordeal had always been viewed with skepticism and condescension by Latin lawyers and intelligentsia. Trial by battle, for the sake of honor had a long and proud tradition in Rome, and remained prominent in Roman lands. It had been banned by the Church courts on the Continent. Those who wanted to duel simply ignored the ban. Following the Fourth Lateran Council, the civil and common law courts quickly moved to ban trial by ordeal and trial by combat. Implementation proved to be more difficult. What would take their place? The novel choice was trial by jury. In many places, this change was seen as radical and was met with great doubts about its effectiveness. There was a reluctance to accept juries on a large scale by many of the English courts, and the public at large. People were used to a system where decisions were made by the outcome of a duel or an ordeal. The jury system had made a sporadic appearance in England from time to time, including, but not limited to Danelaw and the Saxons. Even so, juries had never been predominant. A jury remained a local and obscure phenomenon. It was generally believed that God's will was revealed in the outcome of the battle or ordeal. The fact that the judge would view the result of the ordeal and declare "God's decision" had little bearing on the validity of the procedure. The jury was something else. It did not represent God and its twelve or more members were likely to fail to deliver God's solution. Cases which had no resolution, just as today, could easily be mocked by the public if the decision by the jury was inconclusive, or not in agreement with all the facts, or with emotions of the populace. Trial by ordeal or battle avoided these problems. The result in difficult cases was almost always clear cut. Judges were spared tough decisions. 1215 was also the year of the Magna Carta. Among other things, it limited the Courts of Eyre. These were circuit riding courts of the King which were roundly feared and hated. They had a reputation for being imperious and angry. There was thought to be little mercy in the Courts of Eyre. Magna Carta limited the Courts of Eyre to visiting the same location once every seven years.

Эирде және Канцелярияда заң жобалары бойынша рәсімдер

Бұл жерде сұрақ туындайды: сотқа шақыру бұйрығы Эйр сотында немесе Канцелярия сотында дамыды ма? Екі сотта да бір-біріне ұқсас сипаттағы бұйрықтар кездесетін. Бильдер (шағымдану қағаздары) – 13 және 14 ғасырлардағы Англия соттарында сотқа қатысушылар өздерінің мән-жайын білдірудің тәсілі болды. Жаңа фактілер жиі пайда болғандықтан, шағымдану және арыз жазуда шығармашылыққа бейімділік туды. Алайда, бұл жаңалыққа қарсы күшті реакция болды, ол бұйрықтардың санын ең төмен деңгейде ұстауды қалады. Мысалы, Англияның Эдуард II тұсындағы оқиғадан көрінеді: 1310–1311 жылдары Джон Сок, жалпы сот алдында жеке өтініш білдірген адам, үлкен ашумен: «Құдайға ант етейін, мен осы алаяқтықты жою үшін бұйрық ала аламын ба?» деді. Сот судьясы Стэнтон: «Өтінішіңді жаз, соттың рұқсат еткен мөлшерінде аласың» деп жауап берді. Бұл жағдайлардың өзгеруіне сәйкес бұйрықтарды жазудың үлкен икемділігін көрсетеді. Сол кезде, биль арқылы сотқа шағымданған талапкер, егер бильде түсінікті және дәйекті оқиға баяндалса, бильдің формасындағы кемшіліктер үшін сотталмайтын. Процедуралық тұрғыдан алғанда, судья шағымның себебін анықтау үшін талапкерден сұрақтар сұрайтын. Бұл орындалғаннан кейін, биль бойынша келесі сот процесі заңды түрде жасалған бұйрыққа сәйкес жүргізілетін. 15 ғасырға қарай, бильде айыпталушының сотқа келуін және тексеруін қамтамасыз ету үшін сотқа шақыру қағазы беру туралы өтініш айтылатын. Бильдің төменгі жағында істі қозғауға уәде бергендердің есімдері жазылған. Бұл Эйр соты шығарған бильдерге ұқсас болды. Англия королі Генрих VI тұсында Канцелярияда берілген сотқа шақыруларға кепіл қосылуы талап етілді. Сол кездегі заң талапкер өзінің ісінде жеңіске жетпесе, айыпталушының зиянын өтеу үшін кепілдіктерді тапқанға дейін сотқа шақыру бұйрығы беруге тыйым салды. Айыпталушы сотқа келгенде, талапкер мен оның куәгерлері, сондай-ақ айыпталушы мен оның ұсынатын куәгерлері Канцлермен тексерілетін. Құжаттарды сотқа шақыру арқылы ұсынуға талап қоюға болады. Сотқа шақыру қағазы Эйр билігіне өте ұқсас болған деп есептеледі. Алайда, профессор Адамс, сэр Фредерик Поллок, 3-ші баронет және профессор Повикке пікірлеріне сәйкес, сотқа шақыру қағазы Эйр билігінен шыққан деген қорытынды дұрыс емес. Ол Канцеляриядан шыққан. «Бұйрық» немесе «сотқа шақыру бұйрығы» сөзінің шығу тегі әлі де даулы. Вестминстер II Статуты (1285) «соған ұқсас жағдайда» деген бөлімінде берілетін бұйрықтардың санын шектеуге тырысты.

The question inevitably arises: Did the writ subpoena develop in the Court of Eyre, or in the Court of Chancery? There were writs of a somewhat similar nature to be found in both courts. Bills (writs of complaints) were the method by which a litigant could make his story known in the courts of 13th and 14th century England. Because novel fact patterns frequently emerged, there was a tendency to become creative in the writing of bills of complaint and writs. Against this novelty, was a strong reaction, wanting to keep the number of writs to a minimum. An example is seen from the time of Edward II of England: in 1310–1311 John Soke, a litigant appearing in person before the Common Bench, exclaimed in great frustration, "For God's sake, can I have a writ to attaint this fraud?" Judge Stanton replied, "Make your bill and you shall have what the court can allow." This illustrates the great flexibility of the writing of writs to conform to the changing fact situations as they varied from case to case. At that time, a plaintiff who sued by bill was not liable to fail for defects in the form of a bill, provided the bill told an intelligible and consistent story. As a matter of procedure, the judge would question the plaintiff in order to bring out the cause of the complaint. Once this was accomplished, the subsequent proceeding under the bill would be carried out as if there was a legitimate writ. By the 15th century, the bill would typically pray that a subpoena should be issued to secure the appearance and examination of the defendant. At the bottom of the bill were the names of the pledges to prosecute. These were similar to the bills issued by the Court of Eyre. Those subpoenas issued in Chancery at the time of Henry VI of England were required to have a pledge attached. Statute at that time prohibited the issue of a writ of subpoena until the plaintiff had found sureties to satisfy the defendant's damages if he did not prevail in his case. When the defendant appeared, both the plaintiff and his witnesses, and the defendant and any witnesses which he might produce, were examined by the Chancellor. Production of documents could be demanded via subpoena duces tecum. It has been suggested that the writ subpoena was very similar to the bill of Eyre. However, in the opinions of Professor Adams, Sir Frederick Pollock, 3rd Baronet and Professor Powicke, it is erroneous to conclude that the writ subpoena came from the Bill of Eyre. It came from Chancery. The source of the word writ, or writ subpoena has been ambiguous. The Statute of Westminster II (1285) under the section in consimili casu (in similar case), attempted to limit the number of writs that could be issued.

Сотқа шақыру қағазынан бұрын болған оқиғалар

Соттың ауыр сынақпен тез жойылғаннан кейін, жаңа тәсіл – істі қарастыру үшін қазылар алқасын шақыру болды. Кейбір жағдайлар қиын болған жоқ. Мысалы, 1221 жылы Томас де ла Хете ісі орын алды. Оған үлкен алқа Хоу Голайтли есімді белгілі қылмыскердің серіктесі екендігі туралы айыптама тақты. Томас өзін сотқа жіберуден бас тартты (қазылар алқасының қарауына келіспеді). Осыдан бас тартқан соң, сот оған сынақ арқылы сот жүргізуге рұқсат бермеді, бірақ жағдайдың ауырлығын түсінген соң, жиырма төрт салт аттыдан тұратын құрметті алқа құрды. Олар Томасты кінәлі деп танып, оны дарға асты. Сол кезде тіпті қазылар алқасының сотын қабылдамаған қылмыскердің де жиырма төрт салт аттыдан тұратын алқасы болуы мүмкін еді. 1290 жылы қазылар алқасы жүйесіне жасалған зорлық шабуыл болды. Францияның сол аймақтарында қазылар алқасы жүйесі бір уақытта қалыптасқанда, оған қарсы зорлық наразылықтар болды, оны қанаушылық деп атады. Англияның Эдуард I тұсынан бастап, қазылар алқасының функциясы біртіндеп сот арқылы нақтыланды. Заң мәселелері фактілік мәселелерден бөлінді. Талқылаулар мынадай сұрақтарға негізделді: 11-ге қарсы 1 дауыспен шыққан шешім қылмыс үшін айыптау үшін жеткілікті ме? 1468 жылы сэр Джон Фортескю қазіргі заманғы формаға сәйкес келетін қазылар алқасының сот процесін сипаттады. Қазылар алқасы ашық ойлы болатын он екі адамнан тұратын деп есептелді. Куәгерлер ант беріп жауап берді. Тараптар немесе олардың адвокаттары фактілер мен дәлелдерді қазылар алқасына ұсынды. Бір ғасырдан кейін сэр Томас Смит қазылар алқасының алдында тергеу, қарсы тергеу бар сот процесін жанды түрде баяндады. Көптеген сілтемелер адвокаттар мен қорғаушылардан бөлек, қазылар алқасы сот процесінде куәлік беру үшін сатып алуға болатын кәсіби куәгерлер класының қалыптасқанын көрсетеді. Бұл практиканы тоқтату үшін кәсіби куәгерлердің барлық санаттарына, мысалы, сержант-жауапкерлерге жаза беруге тырысты. Сэр Джон Фортескю іс бойынша куәлік беруге ерікті түрде келген кез келген адам алимент төлеуге сотталуы керек деп есептеді, өйткені ол сотқа шақыру қағазы келгенше күтуі керек еді. Сэр Томас Смит Елизаветаның тұсында қазылар алқасы жүйесі сотқа шақыру арқылы куәлікті міндеттеу мүмкіндігісіз болмайтынын айтты. Сол кезде алимент заң жүйесінің басты жамандығы деп есептелді. Сол кездегі саяси әндер мәселені оятады: "Вестминстер залында (Legis sunt valde scientes); Дегенмен олар үшін (Ibi vincuntur jura potentes); Көптеген адамдардың жеке себебі (Nunc judicial et moderatur); Заң көмектеспейді (Ergo lex evacuatur)". Соттардың алиментке қарсы заңдарды қатаң түсіндіруі ортақ құқықпен наразылықты білдірді. Бірақ жалпы алғанда, айыптау тиімді болмады. Он бесінші ғасырда заң бұзылып, физикалық зорлық-зомбылықпен қатар, арсыз адамдардың өз мақсаттарына жету үшін тағы бір құралы болды. 1450 жылы Кэд жариялады: "Заң қазіргі күндерде басқаша қызмет етпейді, тек қана зұлымдық жасау үшін, өйткені заңмен жасырылған жалған мәселелерден басқа ештеңе іске аспайды, қорқыныш пен жақсылық үшін." Сол кезде жалған куәлік қылмыс болып саналмайтын. Англияның Эдуард III тұсында заң алдында қарулы түрде көріну, ливрея беру, іс қағаздарын жалғандау және басқа да бұзушылық әсерлерге тыйым салынды. Сыбайлас жемқорлықтың мысалы 1445 жылы Лондонның драпировкашысы Роберт Ширборнға 388 фунт төлегенше түрмеде отырған Джаникогт де Уэльс ісінде көрінді. Джаникогт оны ұрлықпен айыптаған Джордж Гренлоу деген куәгерді алды. Осылайша, Джаникогт ұрлық жасады деп айыпталып, Флит түрмесіне қамауға алынып, содан кейін түрме басшыларының өзіне берген міндеттемелері бойынша босатылмақ еді. Осылайша ол Ширборнның қарызынан құтылмақ. Гренлоу шағымын жалған деп тапқаны анықталды. Зорлық-зомбылық кең тараған. Қазылар алқасы сот процесіндегі жемқорлыққа қарсы күшті шаралар қабылдау көптеген адамдарды куәлік беруден тартындырды. Сотқа шақыру қағазы осы мәселеге қажетті жауап болды.

After the quick abolition of trial by ordeal, the novel approach was to call a jury to consider the case. Some situations were not difficult. As an example, from 1221 there is the case of Thomas de la Hethe. He had been presented by the grand jury with an indictment accusing him of being an associate of a notorious felon named Howe Golightly. Thomas refused to put himself on the country (accept a jury trial). Notwithstanding this refusal, the court declined to permit him any sort of trial by ordeal, but realizing the gravity of the situation they empanelled an impressive jury of twenty four knights. These found Thomas guilty, and therefore he was hanged. At this time, even a villain who refused jury trial might have a panel of twenty four knights. contains a violent attack on the jury system from 1290. In those parts of France where the jury system took root at the same time, there were tremendous protests against it, as being oppressive. From the time of Edward I of England onward, the function of the jury was slowly being judicially defined. Questions of law were being separated from questions of fact. Arguments centered around questions like: Is a jury conclusion of 11 to 1 enough to convict for a crime? In 1468, Sir John Fortescue gives a picture of jury trials which is congruent with the modern form. The jury had come to be regarded as twelve men who could be of open mind. Witnesses were examined under oath. Parties or their counsel were presenting facts and evidence to the jury. A century later, Sir Thomas Smith gives a vivid account of the jury trial with examination, cross examination, all in front of the judge and jury. There are numerous references indicating that there had developed a class of professional testifiers, quite apart from lawyers and advocates, who could be purchased to testify in jury trials. There was an effort to end this practice by providing punishment to whole categories of professional testifiers, such as serjeant pleaders. Sir John Fortescue was of the opinion that anyone who came forward to volunteer to give testimony in a case should be tried for maintenance, since he should have waited to be issued a writ of subpoena. Sir Thomas Smith commented that the jury system in the time of Elizabeth could not exist without the ability to compel testimony using the writ subpoena. At this time, maintenance was viewed as the primary evil of the legal system. Political songs of the day evoked the problem: "At Westminster halle (Legis sunt valde scientes); Nevertheless for hem alle (Ibi vincuntur jura potentes ); His owne cause many a man (Nunc judicial et moderatur); Law helpeth noght than (Ergo lex evacuatur)." The strictness with which the courts interpreted the laws against maintenance was an expression of the censure of the common law. But the censure, overall, proved to be ineffectual. By the Fifteenth Century, the law had become corrupted, and was only another weapon, along with physical violence, for the unscrupulous to achieve their ends. In 1450, Cade proclaimed: "The law serveth of nowght ellys in thes days, but for to do wrong, for nothying is sped almost but false maters by colour of the law for mede, drede and favor." Perjury was not a crime in those days. Maintenance, along with champerty, appearing armed before a justice of the law, giving of liveries, forgery of deeds, and other corrupting influences were banned under Edward III of England. An example of the corruption is seen in the 1445 case of Janycoght de Gales who had been committed to prison until he paid the sum of 388 pounds which was owed to Robert Shirbourne, a draper of London. Janycoght procured a testifier in maintenance, George Grenelawe who accused him of larceny. The idea was that Janycoght would be convicted of larceny, sentenced to Fleet prison, then released because of obligations owed to him by the keepers of that prison. In this manner, he would escape the debt of Shirbourne. It was discovered that Grenelaw had fabricated the complaint. The abuses were rampant. Increasing strictness against corruption of all kinds at jury trials made many reluctant to testify. The writ subpoena became a necessary answer to this problem.

Орта ғасырдағы Англиядағы екі бәсекелестік сот жүйесі

Әділет соты Шіркеу бақылауында болған Канцелярия сотынан туындады. Бұл институттарда заңның табиғи моральдық заңмен сәйкес келуіне көңіл бөлінді. Ең маңыздысы – теңдікпен әділдік, яғни «әділдік». Бұл әрқашан жалпы құқық соттарында көрінбеді, олар көбірек тәжірибелік болды және негізінен жер құқығы және мұрагерлік мәселелерімен айналысты. Кейінгі Орта ғасырларға дейін замандастарға Англияда екі түрлі және бәсекелес құқықтық жүйе болуы мүмкін екендігі айқын болған жоқ, бірі – жалпы құқық, екіншісі – әділдік. Дегенмен, олар қақтығыс тудыратын соттардың бар екенін білді. Сот өкілеттіктерінің арасында қайшылықтар болды. Әртүрлі билік органдары өкілеттіктерін асырып кеткені туралы көптеген шағымдар түсті. Әділдік жалпы құқық соттарының нақты кемшіліктерін жоюға ұмтылып, доктриналық айырмашылықтарға мән бермеді. Көбінесе, жалпы құқық сотының нәтижесіне наразы болған талапкер істі қайтадан Әділет немесе Канцелярия сотына беруге тырысты. Бұл соңғы соттар өздерін «теңестірушілер» ретінде қарастырды: әлеуметтік, құқықтық және экономикалық жағынан. Осы позицияда және рим құқығы дәстүрлерінің ықпалымен олар жалпы құқық соттарында табылмайтын жаңа шақыру қағаздарын жасауға әрқашан дайын болды. Осы рухта 1302 жылы судья Берруик шақыру қағазымен сотқа келмейтін жас балаға: «100 фунт айып төлеу қаупімен» сотқа әкелуге бұйрық берді. Бірақ 1232 жылға дейін үкімет тарапынан мінез-құлқына әсер ету үшін қолданылған шақыру қағаздарына «айып салу қаупі» қосылғаны туралы куәліктер бар. 1350 жылға қарай certis de causis ( «белгілі бір себептер бойынша») шақыру қағазына сотқа шақыру қағазы жиі қоса беріле бастады. Quibusdam certis de causis шақыру қағазы кем дегенде 1346 жылға дейін бар және оған сотқа шақыру қағазы қоса берілген. Жалпы құқық мамандарының осы формадағы шақыру қағаздарына басты қарсылығы – олар шақыру себебін көрсетпегендігі болды. Жалпы құқық соттарында адамға келген себебін білдірмей, сотқа келуге мәжбүрлеу әдетке айналмады. Алғашқы сотқа шақыру қағаздарында шақыру себебі туралы ешқандай хабарлама болған жоқ. Парламентте наразылық күшейді. Бір жағынан, Канцелярия қылмыскер сотқа қатысудан бұрын үкімді дайындау үшін алимент төлеуі мүмкін деп санайтын. Екінші жағынан, жалпы құқық соттары ұсынылған шақыру қағазын түзетуге қиындық тапты және көптеген істер іс басталғанда дұрыс шақыру қағазы болмағандықтан ұтылып қалды.

Court of Equity grew out of the Court of Chancery, which were controlled by the Church. There was a concern in these institutions that law be congruent with natural moral law. The great concern was equitable justice or "equity". This was not always seen in the common law courts, which were more pragmatic, and were concerned mainly with land law and inheritance. Until the Late Middle Ages it was not apparent to contemporaries that there would be, or could be, two different and competing legal systems in England, one of them common law and the other equity. They were, however, aware of the conflicting courts. There was a conflict of jurisdiction. There were numerous complaints that various authorities had exceeded their power. Equity grew in its desire to deal with the de facto failings of the common law courts, and did not concern itself with doctrinal differences. Often, a suitor who was dissatisfied with the result in a common law court would refile the case in Equity or Chancery. These latter courts saw their role as being "equalizers": socially, legally, economically. In this position, and encouraged by Roman law traditions, they were always creative in producing new writs which could not be found in the common law courts. It was in this spirit that Justice Berrewyk in 1302, ordered an infant to be brought before the court with a writ subpoena: "under pain of (forfeit) of 100 pounds". But there is evidence that "threat of penalty" had been attached to writs used by the government to induce behavior as early as 1232. By 1350, the writ certis de causis (the "writ for certain causes"), began having the clause subpoena routinely attached. The writ quibusdam certis de causis is at least as old at 1346, and had subpoena attached. The great objection which common lawyers made to writs in this form was their failure to mention the cause of the summons. It became the custom in the common law courts that the person would not be compelled to appear without having notice of the reasons for appearing. Early subpoenas carried no notice of the reason for the summons. Objections in Parliament became loud and frequent. On the one hand, Chancery believed that a wrongdoer might engage in maintenance to prepare the verdict before appearing in court. On the other side, common law courts found it difficult to amend the presented writ, and many cases were lost for want of the correct writ at the beginning of the case.

Сотқа шақыруды шектеу туралы ұсыныстар

Орта ғасырдағы ағылшын парламенттерінің тізімдерінде Кеңес пен Канцелярияға қарсы көптеген петициялар мен актілер кездеседі. Магна Картының рухы, сондай-ақ оның ішіндегі нақты тіл, Англиядағы барлық азаматтар мен олардың мүліктеріне қатысты әділдік тек жалпы құқық соттарында ғана, басқа еш жерде болмайтынын уәделеді. 1331 жылы бұл жарияламалар қайтадан бекітілді. 1351 жылы олар тағы да қайталанды. Патша Кеңес жалпы құқық бойынша айыптамасыз, бастапқы сот актісі бойынша іс қозғамайтынына уәде беруге міндетті болды. Бірақ, оған құлақ аспады. 1363 жылы заң шығарушы орган Канцелярияға бұйрық қайтадан берді. Бастапқы сот актілері болмайтыны туралы жариялама жарық көрді. Бұл мәлімдемелер нәтижесіз болды және ескерілмеді. 1389 және 1394 жылдары тағы да заңдар қабылданды. 1415 жылы сотқа шақыру қағазы Джон Уолтемнің тапқан хитролығы ретінде аталды. 1421 жылы тағы бір заң актісі сотқа шақыруды заңмен белгіленген тәртіпке сәйкес емес деп мәлімдеді. Осы кезде Кеңес пен Канцелярия нығайып, бекітілді. Ал, кейінгі заңдар осы институттарды одан әрі дамытуға бағытталды.

Құрама Штаттарда жалпы анықтамасы бойынша сотқа шақыру

АҚШ Федералдық соттарында немесе түрлі штаттық соттарда куәгерді сотқа келтіріп, куәлік беруге мәжбүрлеу үшін, ізделіп отырған адамға сотқа шақыру қағазы (subpoena) табыс ету қажет. Куә ретінде сотқа қатысуға міндеттілік сот процесі арқылы қамтамасыз етіледі, бұл процесс – subpoena ad testificandum, АҚШ-та көбінесе сотқа шақыру деп аталады. Бұл құжат, куәгерге жаза тарту қаупімен сот отырысына келіп куәлік беруді бұйырады. Осылайша, сотқа шақыру куәгердің қатысуын мәжбүрлеу механизмі болып табылады. Сот, қорғау тарапы куәге сотқа шақыру қағазы табыс етілгенін мәлімдегенімен, мұны растайтын ешқандай дәлел ұсынбағандықтан және куәге куәлік беру үшін сотқа шақыру қағазы табыс етілгенін көрсететін ешқандай дәлел ұсынбағандықтан, қорғау тарапының алиби куәсін ұсынудан бас тартуда қателік жасаған жоқ. Әртүрлі штаттарда сотқа шақыруды орындау және реттеуді анықтайтын заңдық нормалар бар. Луизиана штаттық заңнамасы осыған орайлы мысал. Онда сот былай деп мәлімдеді: «Мемлекет немесе айыпталушы талап еткен жағдайда, сот куәгерлердің сотқа міндетті түрде қатысуын қамтамасыз ету үшін сотқа шақыру қағаздарын шығарады». Қылмыс жасады деп айыпталушының өзінің пайдасына куәгерлерді шақыруға мәжбүрлеу үшін сот процесін жүргізуге конституциялық құқығы бар. Сотқа шақыру – сот немесе судья атынан шығарылатын, заңның санкциясымен бекітілген бұйрық. Сотқа шақыру сот хатшысының мөрімен заңды түрде шығарылған мандат ретінде қарастырылады. Әдетте, сот хатшысы сол сотта өтетін алдағы сот отырысы үшін сотқа шақыру қағазын шығарады. Қылмыстық іс жүргізудің бірыңғай ережелеріне сәйкес, сот хатшысы немесе сот хатшысының өкілі, судьяның қадағалауымен, сотқа шақыру қағазын сұраған тарапқа береді, ал ол тарап оны табыс ету алдында қажетті ақпаратты толтырып беруге міндетті.

Құрама Штаттардағы нысанды талаптар

Америка Құрама Штаттарында сотқа шақырудың нысаны штат заңдарымен немесе жергілікті сот ережелерімен белгіленуі мүмкін. Сотқа шақыру, онда аталған адамды белгілі уақытта және жерде сотқа немесе судьяға куәгер ретінде жауап беру үшін келуге міндеттейді.

Сотқа куә ретінде арыздар, тұтқындар мен тұтқындар

Америка құқықтық жүйесінде заңды процедурада тыңдалуға негізгі құқық бар. Бұл АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуінде бекітілген. Заңды процедураның қажетті шарты – ашық және бейтарап форумда, дәлелдерді тыңдауға дайын күйде, мағыналы түрде тыңдалу мүмкіндігі. Тиісті хабарлама жасалып, қарсы куәгерлермен бетпе-бет кездесуге мүмкіндік беру қажет. Жалпы ереже бойынша, заңнамалық ескертулерден тәуелсіз, американдық құқық бойынша хабеас корпус ад тестификандум жарлығы түрмеде немесе қамауда отырған адамды куә ретінде куәлік беру үшін алып кету мақсатында қолданылуы мүмкін. Мұндай жарлықты шығару соттың немесе куәгерлерді келуге міндеттеуге өкілетті сот қызметкерінің дискрециялық құқығында болады. Мұндай мәселелерде дәлелдің маңыздылығы мен себептілігі ескеріледі. Айыпталушының куәгерлерді шақыруға конституциялық құқығы міндетті түрде түрмедегі адамдардың келуін міндеттеуді қамтымайды. Бұл құқық түрмедегі куәгерді сотқа ұсыну құқығын регламенттейтін заңмен бұзылмайды. Қылмыстық іс жүргізуде куә ретінде тұтқындарды бірыңғай беру туралы заң мемлекеттер арасындағы өзаралық принцип бойынша бір мемлекеттегі тұтқынды екінші мемлекетке куә ретінде келуге және куәлік беруге шақыруды қамтамасыз етеді. Бұл сот шешімі арқылы жүзеге асырылады, онда шарттар мен талаптар, сондай-ақ куәгердің ағымдағы қылмыстық іс жүргізу үшін маңызды екендігі туралы анықтама мен сертификат беріледі. Бірыңғай заңда "куәгер" деп кез келген штаттағы түзету мекемесінде қамауда отырған және қылмыстық іс жүргізу немесе басқа тергеу кезінде немесе сотта қылмыстық іс кезінде куәлігі қажет болған адамды айқындайды.

Заң бойынша міндетті түрде қатысу

Бірқатар штаттар қылмыстық іс жүргізуде штаттан тыс куәларды шақыруды қамтамасыз ету үшін Бірыңғай акт қабылдады, бұл соттарға ерікті ынтымақтастық арқылы басқа штаттардан куәларды шақыруға мүмкіндік береді. Өзара ынтымақтастық көрсететін штаттар куәларды шақыру бойынша өзара келісімдерге түсу үшін бірдей заңнаманы қабылдауы керек. Бұл заң үлкен жюридің тергеуіне де қолданылады.

Федералды ереже 4

Процесс, оның ішінде шақыру қағазы, жергілікті заңдармен және сот ережелерімен реттеледі. Оларды анықтау қажет. Көбінесе сот кеңсесі шағым немесе өтініш берілген кезде шақыру қағазы шығарады. Федералдық азаматтық іс жүргізу қағидаларында шағым берілген кезде сот хатшысы дереу шақыру қағазы шығарып, оны талапкерге немесе талапкердің адвокатына тапсыруға міндетті, ал ол шақыру қағазын және шағымның көшірмесін уақтылы табыс етуге жауапты. (FRCP 4) Федералдық қағида талаптың қарастырылуы, іс қарау орнының дұрыстығы немесе соттың құзыреті туралы мәселелерді қарастырмайды. Бұл қағида азаматтық істерде соттың жеке құзыретін қолдану жолдарын ұсынады және егер басқа тиісті заңдар мен ережелерде процесс табыс ету туралы ерекше ережелер болмаса, осы қағида басымдық тартады. 4-баптың мәні процедуралық сипатта, мазмұндық емес.

Қылмыстық іс жүргізудің айла-амалы

Жалпы, резидент емес тұлғаға сот процесін табыс ету, егер қылмыстық іс оған қарсы жаман ниетпен немесе оны азаматтық сот процесімен қамту үшін юрисдикцияға кіргізу мақсатындағы айла-шарт немесе сылтау ретінде басталып, аяқталса, жойылды деп есептеледі.

Голдберг Келлиге қарсы

Голдберг пен Келли, 397 U. S. 254 (1970) ісінде, 1970 жылғы 23 наурызда шешім қабылданған, Жоғарғы Сот Нью-Йорк қаласының тұрғындары, асырауындағы балалары бар отбасыларға көмек немесе Нью-Йорк штатының жалпы үй көмегі бағдарламасы бойынша қаржылық көмек алған азаматтардың, осындай көмекті тоқтатумен байланысты хабарлама және тыңдау рәсімдерінің жеткіліктілігін даулап сотқа жүгінген жағдайын қарастырды. Нью-Йорк штатының оңтүстік округінің аудандық сотының үш судьясы талапкерлердің пайдасына үкім шығарды. Үкімге қанағаттанбаған тарап жоғары сатыдағы сотқа шағымдануға құқылы болды. АҚШ Жоғарғы Соты мемлекеттік жәрдемақы төлемдерін тоқтату кезінде алдын ала дәлелді сот отырысын өткізуді талап ететін процессуалдық әділеттілік принципін бекітті. Нью-Йорктегі процедуралар конституциялық талаптарға сай келмеді, себебі олар алушыларға ақырғы шешім қабылдаған лауазымды тұлғаның алдында жеке өзі, адвокатсыз немесе адвокатпен бірге қатысуға, сондай-ақ ауызша дәлелдер ұсынуға және қарсы куәларды сұраққа тартуға мүмкіндік бермеді. Әлеуметтік жәрдемақы алуға құқығы бар тұлғаларға заңмен кепілденген құқықтар болып табылады және оларды тоқтату мемлекеттік органның маңызды құқықтарды шешетін әрекеті болып есептеліп, процессуалдық әділеттілікті қамтамасыз етуді талап етеді.