Кіріспе

Қытай философы, Конфуцийдің немересі (б.з.д. шамамен 481–402 жж.)
Конфуцийдің шәкірті

Зыси (; б.з.д. шамамен 481–402 жж.), Конг Жи (孔伋) деген атпен туған, қытай философы және Конфуцийдің немересі болған.

Зияткерлік санжыра, оқыту, сын

Зиси Конг Ли (孔鯉) (Бою (伯魚)) ұлы және Конфуцийдің жалғыз немересі болды. Ол дәстүрлі түрде Конфуций ілімін Менцийге жеткізумен және «Орталық жол ілімі», «Бяоцзи 表記», «Зий» (Қара шапандар) 緇衣 және «Фанцзи» (Дик жазбалары) 坊記 жазумен айтылады, қазіргі уақытта бұл еңбектер Лицзи кітабының тараулары болып табылады. (Зисидің өмір сүру мерзімі Менгзидің өмір сүру мерзімімен сәйкес келмегендіктен, бұл ілімді таратудағы аралық рөлді Ши Шуо 世 атқарды деген болжам бар.) Әжесі шынайы және шамаланған білімді ажыратуды бастағаннан кейін, Зиси ғалам туралы адамның білімінің салыстырмалылығын зерттеумен айналысты. Ол мүмкіндігінше көптеген әрекет түрлерін талдауға тырысты және дана адамдардың моральдық және интеллектуалдық міндеттерін біліп, ғаламның шындығын өздеріне сіңіре алады деп сенді. Менциймен бірдей, Зисиге оның танымал «Он екі философқа қарсы» тарауында Сюньцзы шабуыл жасайды. Сюньцзының шабуылының нысанасы – Усин ілімі. Жан Бинглиннің (1868-1936) пікірінше, Зиси Конфуций ілімін сандық нумерология қағидаларымен біріктіруге тырысқан. Ли Сюэцзиннің айтуынша, бұл Шаншу кітабының «Ұлы жоспар» (Хонгфан) тарауын құрайтын мәтіннің ықпалымен жасалған. Осы кітаптың қазіргі уақытта сақталған нұсқасы Зисиге жатқызылады. Оны Сун әулетінің Ван Чжуо (汪晫 Wāng Zhuó) жинаған, бірақ ол түпнұсқа деп танылмады. Көбірек сенімді басылымын Хуан Ичжоу (1828-1899) жасаған, ол Шэн Юэден (441-513) сілтемелерді алған. Хуан Ичжоудың сөзіне қарағанда, Зисидің ойларының кейбір аспектілері Хуайнаньцзы еңбегімен паралельдіктерді көрсетеді.

Жақында ашылған жаңалықтар

Усуинг (мәтін), Зизидің іліміне жаңа түсінік беретін жақындағы археологиялық жаңалық. Лу Герцогы Му Зизиден сұрайды 《魯穆公問子思》, Гуодиан мәтіні Зизи мен жас Герцог Му арасындағы әңгіме арқылы "адал министр" 忠臣 ұғымын баяндайды (б.з.д. 377 ж.).