Рафаэльдің «Бальдассаре Кастильоне портреті»

Кіріспе

Рафаэльдің Балдассаре Кастильоньо портреті – итальяндық Жоғары Ренессанс кезеңінің суретшісі Рафаэльге жатқызылатын, шамамен 1514–1515 жылдар аралығында жазылған майға бояумен салынған сурет. Ренессанс кезеңінің ең ұлы портреттерінің бірі саналатын бұл туындының ықпалы бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Суретте Рафаэльдің досы, дипломат және гуманист Балдассаре Кастильоньо бейнеленген, ол Жоғары Ренессанс дәуірінің нағыз мысалы ретінде танылады.

Шолу

Портрет Рафаэльдің Кастильонемен достығының нәтижесінде жасалды, оның сарайдық өңірдегі өркендеуі суретшінің өркендеуімен қатар жүрді. Олар 1504 жылы жақын дос болды, Кастильоне екінші рет Урбиноға келгенде Рафаэль қаладағы герцог сарайының гуманистік ортасында суретші ретінде танымал болды. 1505 жылы Рафаэльге Гвидобальдо да Монтефельтро Генрих VII үшін сурет салуды тапсырды; Кастильоне Англияға барып, аяқталған суретті патшаға ұсынды. Мүмкін, Кастильоне кейін Рафаэльдің «Афина мектебі» үшін «ғылыми кеңесші» болған, ал сол фрескадағы Зороастр бейнесі сарай адамының портреті болған деуге болады. Балдассаре Кастильоненің портретінің практикалық және жеке мақсаты болуы мүмкін. Кастильоне Римге кеткенде отбасын тастап кетті, ол өзінің жоқтығында әйелі мен ұлының сурет арқылы көңілдерін көтеруі туралы өлең жазды. Композициясы пирамида тәрізді. Бұл Рафаэльдің холстқа салған екі картинасының бірі (бұрын ағаш тақтаға салынған, кейін холстқа көшірілген деп есептелген). 17 ғасырда жасалған көшірмелерде Кастильоненің қолы толық көрсетілген, бұл сурет кейіннен төменгі жағынан бірнеше сантиметрге қысқартылғанын көрсетеді (кейінірек зерттеушілер оның қысқартылмағанын анықтады). Кастильоне жерлі түсті фонға қарсы отыр, үстінде қара жиырмалық киім, сотыр терісінен жасалған және қара лентамен әшекейленген; басында ойылған жиегі бар тюрбан. Киімнің көрсетілуіне сәйкес, бұл 1514–1515 жылдардың қысында салынған, сол кезде Кастильоне Гвидобальдо да Монтефельтроның тағайындауымен Римде болды, Папа Лев X-ке. Киімдерінің жұмсақ контурлары мен дөңгелек сақалы оның мінезінің нәзіктігін көрсетеді. «Сардар кітабында» Кастильоне әдептілік пен киім киюді жақтады. Ол «sprezzatura» терминін танымал етті, ол шамамен «күшсіз шеберлік» деп аударылады, мәдениетті адамға лайықты жарасымдылық идеалы. Бұл тұжырым ағылшын әдебиетіне, Бен Джонсон мен Уильям Шекспирдің пьесаларына енді. Суреттің орындалуының әсемдігі суретшінің мінезіне сәйкес келеді. Өнер тарихшысы Лоуренс Гоуинг сұр барқыттың (іс жүзінде, тері) академиялық форманы модельдеуге қайшы келетін интуитивті емес қолданылуын атап өтті, кең беттері бай қараңғылықта және мата жарықтан бұрылғанда ең жарқырады. Гоуинг үшін «Бұл суретте барокколық байқаудың нәзіктігі, бірақ классикалық суреттің тыныштығы мен асыл контуры бар». Портреттің композициясы мен атмосфералық сапасы Мона Лизаға құрмет көрсетуді білдіреді, оны Рафаэль Римде көрген болуы мүмкін. Рафаэльдің туындыларына сын тұрғысынан қараудың өзгеруіне қарамастан, сурет басқа суретшілердің тұрақты құрметіне ие болды. Тициан бұл портреттен күшті әсер алды, және оны алғаш рет Кастильоненің Мантуядағы үйінде көрген болуы мүмкін. Венециялық шебердің «Адамның портреті» (Томассо Мости?) Рафаэльдің суретіне композициялық қарыз екені белгілі, сонымен қатар Кастильоненің сарай адамы үшін ұсынылған киімнің тыныш әсемдігі туралы ықпалды кеңестерін көрсетеді. 1639 жылы Рембрандт суреттің эскизін Амстердамда аукционда сатылған кезде салды, кейіннен композицияны бірнеше автопортреттерінде пайдаланды. Суреттің көшірмесі, қазір Куртольд өнер институтында, Питер Пауль Рубенс салған. Рембрандт пен Рубенс нұсқалары барокколық әсемдікті көрсетеді, бұл түпнұсқа суреттің қарапайым тыныштығынан мүлдем өзгеше. 19 ғасырда Жан-Огюст Доминик Ингрес өзінің Мсье Бертин портреті үшін Рафаэльдің суретіне ұқсас жақтауды таңдады, мүмкін Ингрестің амбицияларын көрсетіп, сонымен қатар суреттердің түс және ерекше иллюзионизмнің ұқсастығын атап өтті. 20 ғасырдың басында Анри Матисс суретті көшіріп алды, ал Пол Сезанн Рафаэльдің портреті туралы: «Маңдайы қаншалықты дөңгелек, барлық ерекше жазықтықтарымен. Бүтіндей біртілдікке қарай теңдестірілген дақтар қаншалықты жақсы».

The portrait was produced as a result of Raphael's friendship with Castiglione, whose ascent in courtly circles paralleled that of the artist. They were close friends by 1504, when Castiglione made his second visit to Urbino, as Raphael was gaining recognition as an artist in the humanist circle of the city's ducal court. Raphael was commissioned by Guidobaldo da Montefeltro in 1505 to paint a picture for Henry VII; Castiglione traveled to England to present the finished painting to the king. It is possible that Castiglione later served as a "scholarly advisor" for Raphael's The School of Athens, and that the depiction of Zoroaster in that fresco may be a portrait of the courtier. Portrait of Baldassare Castiglione may have had a practical and intimate purpose. Castiglione left his family behind when he went to Rome, and he wrote a poem in which he imagined his wife and son consoling themselves with the picture during his absence. The composition is pyramidal. It's one of only two Raphael's paintings on canvas (it was considered before as originally painted on a wood panel, and later transferred to canvas). Copies produced in the 17th century show Castiglione's hands in full, suggesting that the picture was subsequently cut by several inches at the bottom (at a later date researchers determined it has not been cut). Castiglione is seated against an earth toned background and wears a dark doublet with a trim of squirrel fur and black ribbon; on his head is a turban topped by a notched beret. The attire indicates that this was painted during the winter, likely that of 1514–1515, when Castiglione was in Rome by appointment of Guidobaldo da Montefeltro to Pope Leo X. The soft contours of his clothing and rounded beard express the subtlety of the subject's personality. In his The Book of the Courtier Castiglione argued on behalf of the cultivation of fine manners and dress. He popularized the term sprezzatura, which translates roughly to "nonchalant mastery", an ideal of effortless grace befitting a man of culture. The concept eventually found its way into English literature, in the plays of Ben Jonson and William Shakespeare. The picture's elegance of execution is consistent with the attitude of the subject. Art historian Lawrence Gowing noted the counter intuitive handling of gray velvet (actually a fur) as contrary to an academic modeling of form, with the broad surfaces banked in rich darkness and the fabric shining most brightly as it turns away from the light. For Gowing, "The picture has the subtlety of baroque observation but the stillness and noble contour of classic painting at its peak." The portrait's composition and atmospheric quality suggest an homage to the Mona Lisa, which Raphael would have seen in Rome. Notwithstanding shifts in the critical appraisal of Raphael's work, the painting has enjoyed consistent admiration from other artists. Titian was strongly influenced by this portrait, and may have first viewed it in Castiglione's home in Mantua. The Venetian master's Portrait of a Man (Tommaso Mosti?) is generally seen as owing a strong compositional debt to Raphael's painting, and also reflects Castiglione's influential advice regarding the restrained elegance of attire recommended for courtiers. In 1639 Rembrandt drew a sketch of the painting while it was being auctioned in Amsterdam, and subsequently referenced the composition in several self portraits. A copy of the painting, now in the Courtauld Institute of Art, was painted by Peter Paul Rubens. Both Rembrandt's and Rubens's versions display Baroque flourish, quite different from the original painting's sober restraint. In the 19th century Jean Auguste Dominique Ingres chose a frame for his Portrait of Monsieur Bertin much like that which adorned Raphael's painting, perhaps indicating Ingres's ambitions, while also underscoring the paintings' similarities of coloration and extraordinary illusionism. At the turn of the 20th century Henri Matisse copied the painting, and Paul Cézanne exclaimed of Raphael's portrait: "How well rounded the forehead is, with all the distinct planes. How well balanced the patches in the unity of the whole "

Қазір Луврде сақталып тұрған сурет 1661 жылы Людовик XIV кардинал Мазариннің мұрагерлерінен сатып алынған.

Экранға

Досы сарай адамы ретіндегі портреті. Балтазар Кастильоненің портреті, Ален Жобердің "Палетталар" сериясынан фильм (1994).