Кіріспе

Императорлық жапон фельдмаршалы Хажиме Сугияма (杉山 元) – жапон фельдмаршалы және Екінші дүниежүзілік соғыстың басым бөлігінде Жапонияның әскери басшыларының бірі. 1937 жылы Армия министрі қызметін атқарар тұсында Сугияма Марко Поло көпірі оқиғасына жауап ретінде Қытайға қарсы әскери қимылдарды бастаудың негізгі күші болды. 1940 жылы Армия штабының бастығы болып тағайындалғаннан кейін, ол Оңтүстік-Шығыс Азияға кеңейуді және АҚШ-қа қарсы алдын ала соғыс жүргізуді ынталандырды. Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты аймағындағы соғыс басталғаннан кейін Сугияма 1944 жылғы ақпан айында премьер-министр Хидеки Тоджо оны қызметтен шеттетуге дейін армияның де-факто бас қолбасшысы болды. 1944 жылғы шілдеде Тоджоның биліктен алынуынан кейін, ол 1945 жылғы сәуірде таратылғанға дейін Куниаки Койсо кабинетінде қайтадан Армия министрі лауазымын иеленді. 1945 жылғы 2 қыркүйекте Жапонияның капитуляциясына он күннен кейін ол өз-өзіне қол жұмсады.

Ерте өмір және мансап

Фукуока префектурасының Кокура (қазіргі Кітакиусу қаласының бөлігі) бұрынғы самурай отбасында туған Сугияма 1901 жылы Жапон императорлық армия академиясының 12-шы сыныбын бітірді. Ол орыс-жапон соғысында IJA 12-ші дивизиясының 14-ші полкінің 3-ші батальонында кіші офицер болып қызмет етті және Шахо шайқасында бетінен жараланды. Сол жарақаттың салдарынан ол оң көзін толық аша алмады. 1910 жылы Армия штабының колледжінің 22-шы сыныбын бітіргеннен кейін Сугияма Жапон императорлық армиясының Бас штабының 2-бөлімінде (барлау) қызмет етті. 1912 жылы ол Филиппин мен Сингапурға әскери атташе ретінде жіберілді, азаматтық сауда компаниясының қызметкері кейпінде және Жапон императорлық Әскери-теңіз флотының лейтенанты кейпінде Субик шығанағындағы АҚШ Әскери-теңіз базасын тексеру сапарына қатысты. 1913 жылы майор болып тағайындалған ол 1915 жылы Британдық Үндістанға әскери атташе болып жіберілді, онда ол Үндістан тәуелсіздігі үшін күрескен белсенділер Раш Бехари Боз және Субхас Чандра Бозбен құпия кездесті. 1918 жылы ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың Таяу Шығыс майданына әскери бақылаушы ретінде жіберілді. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Ұлттар Лигасының әскери авиация комитетінде қызмет етті. Жапонияға оралғаннан кейін Сугияма подполковник атанды және 1918 жылдың желтоқсанында 2-ші әуе батальонының командирі болды. Үш жыл өткен соң, 1921 жылы ол полковник атағына көтерілді. Әскери авиацияны жақтаған ол 1922 жылы Жапон императорлық армиясының әуе күштерінің алғашқы басшысы болды.

Әскери саясатқа араласуы

1924 жылы Сугияма армия министрі Угаки Казусигедің қорғауында болды. Кейіннен 1925 жылы мамыр айында генерал-майор болып, 1928 жылы әскери істер бюросының директоры болып тағайындалды. Сол уақытта ол Тосейха армиясының бақылау фракциясының жетекші тұлғасына айналды. 1931 жылы Март оқиғасына қатысып, Угакиді премьер-министр етуге тырысқан сәтсіз төңкеріске ұшырады. Сол жылы ол армияның орынбасары ретінде Мұкден оқиғасындағы әскери әрекеттерді қорғап ресми мәлімдеме жасады. Садао Аракидің қарсыласы Кодоха фракциясының армия министрі лауазымына көтерілуімен Сугияма 1933 жылы наурыз айында Жапон императорлық армиясының әуе қызметіне жіберілді. Алайда, 1936 жылы 26 ақпандағы сәтсіз төңкеріс Кодоханың билік орындарынан тазалануына әкелді және Сугияма 1936 жылы қарашада толық генерал болып тағайындалды.

Әскери министр

1937 жылдың ақпан айында Сугияма премьер-министр Сэнджуро Хаяши кабинетінде әскери министр болды және премьер-министр Фумимаро Коноэ кезінде де сол лауазымда қалды. Оның қызмет еткен кезеңінде жапон және қытай әскерлері арасындағы шиеленіс күшейді. Марко Поло көпірі маңында қақтығыс басталғанда, Сугияма Коноэді Қытайға қарсы шаралар қабылдауға ынталандырды, осылайша Екінші Қытай-Жапон соғысы басталды.

Әскер басшылығына көтерілу

1938 жылғы 3 маусымда Сугияма әскери министр қызметінен кетіп, Жапонияның Жоғарғы соғыс кеңесінің мүшесі болды. 1938 жылдың желтоқсанында ол кеңестен қысқа мерзімге шығып, Солтүстік Қытай облыстық армиясы мен Моңғолия гарнизонының басшылығын қабылдады, ал 1939 жылдың қыркүйегінде қайта оралды. 1940 жылғы 3 қыркүйекте Хажиме Сугияма егде ханзада Канин Котохитодан кейін Жапон императорлық армиясы Бас штабының бастығы болып тағайындалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс Азия мен Тынық мұхиты аймағына тараған шақта генерал Сугияма Батыспен соғыс үшін лобби жасаған Армияның жетекші офицерлерінің бірі болды. 1941 жылдың 5 қыркүйегінде император Хирохито оны 1937 жылы Жапонияның Қытайға басып кіруі үш айдың ішінде аяқталады деген қате болжамы үшін айыптады. Дегенмен, 1941 жылдың 1 желтоқсанына дейін император соғысқа императорлық келісімін берді. Соғыс басталғаннан кейін Сугияма Армияның келесі әскери операцияларын басқаруға жауапты болды. Бірнеше айдың ішінде Жапон империясы Оңтүстік-Шығыс Азияда және Тынық мұхитының батысындағы Малайя, Голландтік Индонезия, Бірма және Филиппин сияқты кең аумақты жаулап алды. 1943 жылдың басында Мидуэй және Гуадалканал шайқастарында жапондықтар шешулі жеңіліске ұшырағаннан кейін соғыстың бағыты өзгерді. Сол жылы Сугияма фельдмаршал атағын алды. Соғыс майдандарының барлығы құлаған кезде Сугияма 1944 жылдың 21 ақпанында генерал Хидеки Тоджо (премьер-министр қызметін де атқаруын жалғастырған) тарапынан Бас штаб бастығы лауазымынан алынды. Ұзақ өтпей ол Әскери оқу-жаттығу жөніндегі бас инспектор болып тағайындалды, бұл әлі де Армиядағы ең беделді лауазымдардың бірі болатын. 1944 жылы Тоджо биліктен қуылғаннан кейін Сугияма премьер-министр Куниаки Койсоның жаңа кабинетінде қайтадан Армия министрі болды. 1945 жылдың шілдесінде ол Бірінші жалпы армияға басшылық етуге шақырылды, ол одақтастардың күтілетін шабуылына қарсы Жапонияның шығыс жартысын қорғауға бағытталған. Жапонияның капитуляциясына он күннен кейін, жеңіске жеткен одақтас державалардың талабы бойынша Жапон императорлық армиясын толық таратуға дайындық жұмыстарын аяқтағаннан кейін Сугияма кеңсесіндегі үстелінде отырып, револьверімен көкірегіне төрт рет атып, өз-өзіне қол жұмсады. Үйде оның әйелі де өз-өзіне қол жұмсады. Оның қабірі Токиодағы Фучуде орналасқан Тама зиратында.