Кіріспе

Қалака (kaˈlaka, мексикалық испан тілінде "скелет" деген сөз) – адам немесе жануар бас сүйегі немесе қаңқасының мүсіні, ол көбінесе Мексиканың Өлгендер күнінде әшекей ретінде қолданылады, бірақ олар жыл бойы жасалады. Филиппиндегі қала.

Сипаттама

Майя өркениетінен бастау алатын Калака бейнелері көбінесе бархаткүл гүлдерімен және жапырақтармен бейнеленеді. Өлгендер күні мерекесінің басқа да элементтері сияқты, Калакалар да көбінесе қайғылы емес, қуанышты тұлғалар ретінде көрсетіледі. Олар көбінесе мерекелік киім киіп, билеп, музыкалық аспаптарда ойнайтыны бейнеленеді, бұл олардың бақытты өмірден кейінгі өмірді көрсетуі. Бұл мексикалықтардың ешбір қайтыс болған жанды қайғымен еске алуды ұнатпайтындығына және өлімнің қуанышты оқиға болуы керек деген сенімінен туындайды. Бұл ацтектердің сенімдеріне дейін жетеді, испан жаулап алудан кейін сақталған аздаған Калакалардың бірі. Мерекеде қолданылатын Калакаларға тойлаушылар киетін ойылған бас сүйек маскалары, оюлы ағаштан немесе күйдірілген саз балшықтан жасалған кішкентай мүсіндер және бас сүйектері немесе қаңқалар пішіндегі тәттілер жатады. Кейде Калака ағаштан, тастан немесе тіпті қанттан жасалады. Мексикалықтар мен латын американдықтары арасында, біреуді жеке танитындардың арасында кең таралған сөз – "se lo (la) llevó la Calaca", біреу қайтыс болған кезде қолданылады, сөзбе-сөз мағынасы "Калака оны (оны) алып кетті" немесе "өлім оны (оны) алып кетті". Гватемалада "Calaca" сөзі "өлім" деп түсініледі. Жалаңаш қаңқаның бейнесі өлімді білдіреді және өлімге қорқуды білдіреді. Сондықтан ол әдетте қуанышты бейне ретінде қолданылмайды. Мексикалық саяси литограф Хосе Гуадалупе Посаданың туындылары Калаканың қазіргі заманғы интерпретацияларына әсер етті.

Танымал мәдениет

Калакалар "Өмір кітабы" және "Коко" мультфильмдерінде қайтыс болғандардың бейнесі ретінде маңызды орын алады. "Коко" фильмінде басты кейіпкер Мигель өзі калакаға айналмас бұрын отбасының батасын алу үшін уақытқа қарсы күреседі. Калакаға ұқсас тұлғаларды Тим Бертонның "Қорпс Келіні" фильмінде, Нил Гейманның "Коралина" фильмінде, "LittleBigPlanet" (2008) және "Guacamelee!" (2013) бейне ойындарында, сондай-ақ 1998 жылғы Тим Шафердің "Grim Fandango" компьютерлік ойынында көруге болады. "Monster High" әлемінде Скелита Калаверас – калака және ол Лос Эскилитос (Скелеттер) отбасының қызы. "El Tigre: The Adventures of Manny Rivera" мультсериалында өлілердің зұлым кейіпкері Сартана калака болып табылады және оның қызметіндегі түрлі калакаларға басшылық етеді.