Кіріспе

Үндістанның Гурджара-Пратихара әулетінің негізін қалаушы I Нагабхат (шамамен 730 – 760 ж.ж.) - Солтүстік Үндістандағы императорлық Гурджара-Пратихара әулетінің негізін қалаушы. Ол қазіргі Мадхья-Прадеш штатындағы Аванти (немесе Малава) аймағын Уджайын қаласынан басқарды. Ол, мүмкін, Гурджарадесаны, қазіргі Гуджарат және Раджастанның бір бөліктерін де бақылауына алған. Ол Синдтен келген араб шапқыншылығын тойтарды, оған Жүнайд ибн Абд әл-Рахман әл-Мурри немесе Әл-Хакам ибн Авана басшылық еткен болуы мүмкін.

Ерте өмір

Нагабхата, оның ұрпағы Михира Бхожаның Гуалиордағы жазуында, императорлық Гурджара Пратихара әулетінің негізін қалаушы ретінде көрсетілген. Нагабхаттың таққа отырған нақты уақыты белгісіз. Оның шөбересі Вацраджаның 783-784 жылдары Авантиде билік еткені мәлім. Әр буынға 25 жылдан берсек, Нагабхат шамамен 730 жылы таққа отырған болуы мүмкін. Гуалиордағы жазу әулеттің тегін аңызға толы батыр Лакшманаға байланысты етеді. Ол Аванти аймағындағы Уджайин қаласынан билік жүргізген. Джайнистік мәтін Харивамса (783-784 ж.) оның шөбересі Вацраджаның патша болғанын және "Аванти топырағының ұлы" (Аванти бхубрити) екенін айтады. Сондай-ақ, ол көрші мемлекеттердің орналасқан жерлерін сипаттап, оның қай жерде екенін даусыз анықтайды. 871 жылғы Санжан мыс тақтасындағы Раштракута билеушісі Амогхаваршаның жазуы да Гурджара Пратихараларының Уджайинмен байланысын көрсетеді. Осыған сүйене отырып, Р.С. Мажумдар және Байжнатх Пури сияқты көптеген тарихшылар Аванти астанасы Уджайиннің Нагабхат әулетінің бастапқы мекені болғанын жақтайды. Ал Дашарата Шарма Нагабхаттың қазіргі Раджастаннан шыққандығы туралы теория ұсынды. Оның теориясы Нагабхатты Нахадамен теңестіруге негізделген, ол ортағасырлық джайнисттік прабандхада (аңыздық жылнамада) "жалдамалы сарбаз" және оның әулетінің алғашқы билеушісі ретінде танымал. Мәтінде Нахада Джабалипураны (Жалормен сәйкес) өзінің астанасы етіп, мұсылман билеушісімен қақтығысқа түсіп, жеңіске жеткені айтылады. Шарма Жалордың Гурджара Пратихараларының бастапқы мекені болғанын және олар сол жерден көшіп келген болуы мүмкін деген пікірді білдірді.

Арабтардың басып кіруі

Гвалиордағы оның ұрпағы Михира Бхожаның жазуына сәйкес, Нагабхат млекшалардың шабуылын тойтарды. Бұл млекшалар араб мұсылман басқыншыларымен теңестіріледі. 9-ғасыр мұсылман тарихшысы Әл-Баладури арабтардың Узайн (Уджайн) қаласына шабуыл жасағанын хабарлайды; бұл олардың Нагабхатпен болған қақтығысына сілтеме болуы мүмкін. Шабуылды Омейяд халифасы Хишам ибн Абд әл-Маликке бағынышты Синд генерал және әкімі Аль Хакам ибн Авана немесе Джунайд ибн Абд әл-Рахман әл-Мурри бастаған. Әл-Баладури осы басқыншылардың басқа да бірнеше жерлерді жаулап алғанын айтады, бірақ Уджайн туралы тек қана қалаға шабуыл жасалғанын еске алады. Бұл шабуыл сәтсіз аяқталғанын ишараттайтын сияқты. Сонымен қатар, жартылай аңызға айналған Гуила билеушісі Баппа Равал да араб шабуылын тойтарған делінеді. Тарихшы Р. В. Сомани оның Нагабхат құрған арабтарға қарсы одақтың бір бөлігі болғанын жорамалдайды.

Раштракуталықтардың басып кіруі

Нагабхата Раштракута билеушісі Дантидургадан жеңілген сияқты. Раштракута жазбаларында Малава билеушісі Дантидурга жеңген патшалардың қатарында болғандығы айтылады. Дәнтідурганың ұрпағы Амогаваршаның Санжан жазуында Дәнтідурга Уджайниде (Нагабхатаның астанасы Уджайн) діни рәсім өткізгені көрсетілген. Осы рәсім барысында Гурджараның Иесі (Гурджареша) Дәнтідурганың пратихарасы (есік сақшысы) қызметін атқарған. «Пратихара» сөзінің қолданылуы сөзжұмбақ сияқты, Раштракута патшасы сол кезде Авантиді билеген Гурджара Пратихара патшасын бағындырғанын білдіреді.

Нагавалокамен сәйкестендіру

756 жылы жасалған Хансот жазуында Шахамана әкімі Бхартрваддха, өзінің билеушісі Нагавалока билік еткен кезеңде ауылды сыйға бергені туралы мәлімет бар. Д. Р. Бхандаркар және басқа тарихшылар Нагаволканы Нагабхатамен байланыстырды. Егер бұл болжам шын болса, Раштракуталар кеткен соң Нагабхата билігін қайта алып, Бхригукачча (Бхаруч) аймағын жаулап алған болуы мүмкін, онда Шахамана тармағы оның үстемдігінде билік еткен. Тарихшы Б. Н. Пуридің пікірінше, Нагабхата бұл аймақты шалукиялық феодал Аваниджанашрая Пулакешиннен басып алған болуы мүмкін. Осылайша, Мальвадан өзге, Нагабхатаның мемлекеті қазіргі Гуджарат және Раджастанның бір бөліктерін де қамтыған болуы мүмкін.

Басқа

Шейла әулеті билеушісі Джаявардананың Рагхоли мыс тақташасындағы жазуында оның атасы Притхувардана Гурджара билеушісін жеңгені айтылады. Р. С. Мажумдар жеңілген билеушінің Нагабхат болуы мүмкін деп есептеді. Бірақ Б. Н. Пури бұл теориямен келіспейді және Притхувардана шамамен 694 жылы, Нагабхат билікке көтерілгенге дейін бірнеше жыл бұрын билік құрғандығын айтады. 795 жылы Вацражаның қарауындағы Галлаканың жазуында Нагабхат I "жеңілмейтін Гурджараларды" жеңіп, даңққа ие болғаны көрсетілген. Осылайша, әулет Гурджара Пратихара деп аталғанымен, патшалардың өзі Гурджара тайпасынан емес екені белгілі.

Орынбасарлар

Нагабхатаның 756 жылғы Хансот жазуында айтылған Нагавалокамен анықталуына негізделгенде, Нагабхата шамамен 760 жылға дейін билік еткен болуы мүмкін. Гвалиор жазуы оның аты-жөні белгісіз бауырының ұлдары Какуста мен Деварадж одан кейін билік құрғандығын көрсетеді.