Кіріспе

Парамешвара (परमेश्वर) – индуистік әдебиетте қолданылатын эпитет. Бұл термин индуизмдегі Жоғарғы Құдайды және Жоғарғы Шындықты білдіреді. Вайшнавтар Вишнуды және оның Рама мен Кришна сияқты аватараларын Парамешвара деп есептейді, ал Шайвалар Шиваны Парамешвара деп есептейді. Парамешвара – индустар үшін барлық заттарды мәңгілікке дейін қамтитын ең жоғарғы шындық. Оған сенушілер оны толықтық деп қарастырады, ол жарату, сақтау және жоюдың үш күшін басқарады.

Этимология

Бұл сөз санскрит тіліндегі परम сөзінен, яғни "Жоғары" және ईश्वर сөзінен, "Құдай" немесе "Мырза" деген мағынада құралған. Осылайша, Парамешвара сөзбе-сөз "ең жоғары билеуші" дегенді білдіреді. Кейде индуизмнің Веданта және Вайшнавизм сияқты басқа дәстүрлері де Парамешвара терминін Парабрахманның синонимі ретінде философиялық көзқарастары шеңберінде қолданады.

Вайшнавизм

Вайшнавизм дәстүрлерінде Вишну Парамешвара, Махешвара және Нараяна деп есептеледі. Вайшнавтар Вишнуді және оның Рама, Кришна сияқты аватарын Брахма мен Шиваның бастауы деп санайды, бұл туралы Бхагавата Пурана, Вишну Пурана, Падма Пурана, Панчаратра Агам, Вайханса Агам және тағы да басқа көптеген кітаптарда айтылған. "Парамешварасамхита" (индуизмнің Вайшнав Панчаратра Агам мәтіні) Вишнуді (Нараянаны) Парамешвара ретінде құрметтейді және оған табынады. "Уттаранарайана" (Шукла Яджурведадағы "Пурша Суктаның" жалғасы) да Құдайды Парамешвара деп атайды. "Бхагавад-гита" Кришнаны көп жағдайда Парамешвара (Жоғары Құдай) ретінде мақтайды. "Вишну Сахасранамада" Парамешвара Вишнудың 377-ші аты болып келеді.

Шаивизм

Шайва-Сиддханта Трипатартхамның (үш құрамдас бөлік) – патидің (жоғарғы құдай Парамашива), пашудың (барлық атмандар) және пасамның (Анава, Карма, Майяның үш байланысы) бар екенін қабылдайды. Жоғарғы құдай ретінде Парамешвараның ерекше сегіз сипаттамасы немесе белгілері бар, олар оны Шайва-Сиддхантаның басқа екі құрамдас бөлігінен – Пашу мен Пасамнан ажырату үшін қолданылады. Олар: сарваджнатва (әлемнің бәрін білу), нитиятрптатва (шексіз бақыт), анадбодха (байланыстарсыздық), сватантратва (тәуелсіздік), алупташакти (шексіз мейірімділік), ананташакти (шексіз инабат), нирамаятма (толықтық) және Висуддхадеха (таза дене). Шайва-Сиддханта Парамешваранның екі күйде екенін айтады: 36 таттва арқылы өтетін құдайдың формасы – татаста-лакшанам және барлық нәрседен асқан жоғарғы құдайдың таза формасы – Сварупа-лакшанам. Бұл екі форманы Ведантика дәстүріндегі Пара-Брахманның Сагуна және Ниргуна анықтамаларымен салыстыруға болады. Ол татаста-лакшанаммен анықталғанда, Парамашива тоғыз құдайлық формада болады: Брахма, Вишну, Рудра, Махешвара, Садашива, Шива, Шакти, Надам және Бинду. Оның соңғы төрт формасыз көрінісі Арупа деп аталады, ол сөзбен сипаттаудан тыс. Алғашқы бесеуі – оның формасы бар көріністері, олар рупа деп аталады. Садашива – оның рупа мен арупаның аралас формасы, ол көбінесе лингамен теңестіріледі. Шива мен Шакти Сварупа-Лакшанам күйінде ажырамас Нада-Бинду ретінде өмір сүреді, онда олар көбінесе Парамашива мен Парашакти ретінде танылады. Олар ажырамас және ешқандай айырмашылығы болмағандықтан, Шайва-Сиддханта оларды біртұтас бірлік – Парамешвара деп қарастырады.