Новгородский кодекс: Древнейшая рукопись Киевской Руси
Novgorod Codex
Новгородский кодекс – древнейшая книга Киевской Руси (ок. 1000 г.). Уникальный восковой палимпсест, найденный в Новгороде, старше Остромирова Евангелия. История и археология!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
С. 1000 жылы С. Русінің славян тіліндегі палимпсесті
C. 1000 CE Rus' palimpset in Slavonic
Новгород кодексі (Новгородский кодекс) – 2000 жылдың 13 шілдесінде Новгородта қазба жұмыстары кезінде табылған Киев Русінің ең көне кітабы. Бұл үш байланысқан ағаш тақтайшадан тұратын палимпсест, олар балауызбен толтырылған және төрт бетке ие. Бұрынғы иесі екі-үш онжылдық аралықта ондаған, тіпті жүздеген мәтіндерді жазып, әр жолы алдыңғы жазбаны өшіріп тастаған. Стратиграфиялық (және дендрохронологиялық) зерттеулер, радиокөміртекпен мерзімдеу және мәтіннің өзіндегі деректер (999 жыл бірнеше рет кездеседі) бойынша, бұл балауыз кодексі 11 ғасырдың бірінші ширегінде, және мүмкін 10 ғасырдың соңғы жылдары қолданылған. Осылайша, ол Киев Русінің ең ерте, нақты мерзімі белгілі кітабы – Остромир Евангелиясынан да көне.
The Novgorod Codex (Новгородский кодекс) is the oldest book of Kievan Rus', unearthed on 13 July 2000 in Novgorod. It is a palimpsest consisting of three bound wooden tablets containing four pages filled with wax, on which its former owner wrote down dozens, probably hundreds of texts during two or three decades, each time wiping out the preceding text. According to the data obtained by stratigraphy (and dendrochronology), carbon dating and from the text itself (where the year 999 occurs several times), the wax codex was used in the first quarter of the 11th century and maybe even in the last years of the 10th century. It is therefore older than the Ostromir Gospels, the earliest precisely dated book of Kievan Rus'.
Табылды және сипаттама
1932 жылдан бері Артемий Арциховский бастаған Новгород археологиялық экспедициясы ежелгі ресейлік Новгород қаласын үздіксіз қазып зерттеп келеді. 1970 жылдардың басынан бастап қазба жұмыстары қаланың ежелгі Людин бөлігінің Троица (Троица) ауданына шоғырланды, бұл ауданның көлемі шамамен 6000 шаршы метрді (64 500 шаршы фут) құрайды. Қазба жүргізілген аумақта бай адамдардың сарайлары және 1200 шаршы метрлік (13 000 шаршы фут) үлкен қоғамдық ғимарат орналасқан, онда сот және Новгород қалалық қазынасы орналасқан. Новгородта табылған мәтіндердің басым көпшілігі қайың қабығынан жасалған қолжазбалар еді, ал балауыз тақташалар өте сирек кездесетін. 2000 жылдың 13 шілдесінде профессор Валентин Янин басқарған экспедиция топырақтан үш ағаш балауыз тақташаны тапты. Тақташалардың өлшемдері 19 x 15 x 1 см, ал олардың 15 x 11,5 см көлеміндегі ойықтары балауызбен толтырылған. Екі тақташаның бір жағында балауыздың бір қабаты және бір жағында ағаштан жасалған беті бар, ал үшінші тақташаның екі жағында да балауыз бар. Тақташалардың бір жиегінде дөңгелек тесіктер бар, олар арқылы ағаш тіреулер салынып, төрт бетті кітап түрінде тақташаларды бірге ұстаған. Тақташалар 1036 жылға дендрохронологиялық тұрғыдан анықталған ағаш жолдың астында 50 см қашықтықта және 30 см тереңдікте табылған. Новгородтағы қабаттардың жылына шамамен 1 см өсетіні ескерілгендіктен, құжат шамамен 1015-1020 жылдар аралығында сол жерге қойылған деп болжанды. Швецияның Уппсала университетінде жүргізілген радиокөміртектік талдау нәтижесінде 95,4% сенімділікпен 760-1030 жылдар аралығы анықталды. Тақташалардағы христиандық мәтінге байланысты, Киев Русінің 988 жылы христианды қабылдауынан бұрынғы мерзімдер күмәнді деп есептеледі, сондықтан балауыз тақташалары 988 және 1030 жылдар аралығындағы 42 жылдық кезеңге сенімді түрде жатқызылады.
Since 1932 the ancient Russian city of Novgorod has been continuously excavated by the Novgorod Archaeological Expedition started by Artemiy Artsikhovsky. Since the early 1970s the excavations focused on the Troitza (Trinity) area of the ancient Ludin part of town, covering nearly 6,000 square meters (64,500 square feet). The area excavated housed affluent mansions and a large 1,200 square meter (13,000 sq ft) communal building housed a court house and a Novgorod city treasury. The vast majority of text found in Novgorod were birch bark manuscripts; wax tablets were extremely uncommon. On 13 July 2000, the expedition headed by prof. Valentin Yanin discovered three wooden wax tablets in the soil. The tablets were 19 x 15 x 1 cm, and they have a 15 x 11.5 cm indentation filled with wax. Two of the tablets have one wax layer and one blank wooden side, and a third tablet has two wax sides. The boards have round holes at one edge, through which wooden pegs were inserted, holding the tablets together as a four page book. The tablets were discovered in a stratum 50 cm away and 30 cm below a wooden walkway dendrochronologically dated to the year 1036. As the strata in Novgorod are estimated to have grown at about 1 cm per year, the document was estimated to have been placed there around 1015 1020. Subsequent radiocarbon dating of the wax at the Uppsala University in Sweden gave the range of 760 AD to 1030 AD with a 95.4% certainty. Due to the Christian text on the tablets, dates earlier than the Christianization of Kievan Rus' in 988 are considered unlikely, and as such, the wax tablets are reliably dated to a very narrow 42 year window between 988 and 1030 AD.
Негізгі мәтін
Кодекстің балауызында 75 және 76-шы псалмдар (және 67-ші псалмның шағын бөлігі) жазылған. Бұл Новгород кодексінің негізгі мәтіні болып табылады. Сондықтан, бұл кітап Новгород псалтыры деп те аталады. Бұл мәтінді кез келген басқа да парқмен жазылған құжат сияқты оңай оқып, дереу қарауға болады. Псалтырдың аудармасы, қазіге дейін белгілі славян тіліндегі псалтер аудармаларынан (әсіресе, Psalterium Sinaiticum) өзгеше аударма дәстүрін көрсетеді.
The wax of the codex itself contains psalms 75 and 76 (and a small fragment of psalm 67). This is the so called basic text of the Novgorod Codex. Consequently, the book is alternatively known as the Novgorod Psalter. This text can be read as easily as any other document on parchment and could be examined at once. The Psalter translation exhibits a somewhat different translatory tradition than the Slavonic translations of the Psalter known so far (especially the Psalterium Sinaiticum).
Тіл
Новгород кодексінің тілі өте тұрақты (әсіресе негізгі мәтінде) шіркеу славян тілі, бірақ автордың шығыс славян шығуына нұсқау беретін юс әріптерін берудегі кейбір "қателіктер" бар. Бүкіл мәтін бір қолмен «моноерлік» орфографияда (орыс тілінде одноеровая система письма) жазылған, яғни екі жұмсақ таңба ь және ъ орнына тек ъ қолданылған; кодекс табылар алдында моноерлік жүйе кейінірек пайда болған өнертабыс деп есептелген, ал екі жұмсақ таңбалы жүйе бастапқысы саналған; аталған жағдай бұл екі жүйенің керісінше дамығанын көрсетті.
The language of the Novgorod Codex is a very regular (especially in the basic text) Church Slavonic, albeit with some 'mistakes' in the rendition of the yus letters betraying the author's East Slavic origin. The whole text was written by the same hand in a so called 'monoyeric' orthography (Russian одноеровая система письма), i. e. instead of the two yer letters ь and ъ only ъ is used; before the codex discovery, the monoyeric system was considered to have been a late invention, with the dualyeric system being the original; the discovery proved that the reverse was the case.
Сақтау және оқу әдісі
Тақташаларды сақтау ерекше қиындықтар тудырды, себебі ағашқа арналған әдеттегі сақтау әдісі балауыз қабатын жоятын еді, ал керісінше – балауызды сақтау ағашқа зиян келтіретін. Соңында қабылданған әдіс балауыз қабатын мұқият бөліп, әр материалды жеке сақтауды талап етті. Балауыз алынғаннан кейін ағашта стилуспен жұқа балауызды кесіп өткен іздер анық көрінді. Зерттеушілер тобына бұл сызықтардың арасындағы символдарды байқауға бірнеше апта уақыт кетті. Орыс тіл біліміндегі сарапшы, ерте ортағасырлық Новгород диалектісін жақсы білетін Андрей Зализняк, негізгі мәтінге дейінгі мәтіндердің шағын бөлігін қалпына келтіру үшін көп еңбек етті. Бұл жұмыстың басты қиындығы – стилуспен қалдырылған ондаған мың әріптің нашар іздері, оларды жұмсақ әк ағашының табиғи көлеңкесінен ажырату қиын, және олар бір-біріне жабысып, түсініксіз сызықтар торына айналды (Зализняк мұны "гиперпалимпсест" деп атайды). Сондықтан бір беттегі жасырын мәтінді "оқу" бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Зализняк айтуынша, сызықтардағы жасырын мәтіндерді оқу – бұрынғы зерттеушілердің ешқайсысы жасаған емес, ерекше қиындық. Төрт жазу бетінің өте тығыз бетінде бірнеше онжылдықтар бойы жазылған мыңдаған мәтіннің іздері сақталған. Стилус іздері бүкіл бетте тұрақты сызықтар желісін құрайды. Бұл процесті одан да қиындататыны – олардың барлығы бір қолмен жазылған, сондықтан қолжазбаны талдау мүмкін емес. Сондықтан Зализняк бұл процесті "оқу" деп атамайды, керісінше, "қайта құру" дейді. "Бұл жолда не жазылған?" деп сұраудың орнына, Зализняк мәселеге "Бұл бөлімде А сөзі немесе В сөзі болуы мүмкін бе?" деген тұрғысынан қарайды. Қайта құру кез келген орыннан басталады, әдетте "беттің" жоғарғы жағынан. Сызықтар торын талдап, белгілі бір жердегі әріптерді анықтағаннан кейін (олар жүздеген, тіпті мыңдаған болуы мүмкін), Зализняк жақын жерге жылжып, келесі орындағы символдарды анықтауға кіріседі. Бірнеше орынды анықтағаннан кейін, әрпілердің көп бөлігі мағынасыз жиынтық ретінде жоққа шығарылады, ал мағыналы сөздер анықталады. Содан кейін Зализняк келесі орынға өтеді және сөзді немесе сөйлемді толықтыратын келесі символдарды табуға тырысады. Мәтін сол кездегідей сөздердің арасында бос орынсыз жазылғандықтан, оны анықтау бос орынмен жазылған мәтінге қарағанда оңайырақ. Әр орынды мұқият зерттегеннен кейін Зализняк үнемі өсіп отыратын символдар тізбегін жасайды. Іздеу көбінесе жалған жолдарға бұрылады, онда белгілі бір символдан кейін тізбек басқа мәтін фрагментіне ауысады. Кейде бұл жалған бұтақтар бірнеше символдан кейін анықталады, ал кейде жалған бұтақтар бірнеше сөзді, сөйлемдерді және тіпті одан да көп уақытты алады. Мұндай жалған жолдарды анықтау бірнеше күн немесе апталарға созылуы мүмкін. Мәтіндердің тағы бір ерекшелігі – олардың көпшілігі бірнеше рет жазылған, себебін болжауға болады. Алдыңғы көшірме жаңа көшірме жасалмас бұрын жойылғандықтан, әр қайталану алдыңғысына қарағанда сәл ығысқан жазылады. Көшірмелер бір-бірінен кейін жасалған, әлде бірнеше апта, ай немесе жылдар өткен соң жасалғаны белгісіз. Бір мәтіннің бірнеше көшірмелері жалған тізбектерді анықтауды жеңілдетеді. Бұл процесті сарапшылармен тексеру өте қиын. Зализняк мәтіндерінің шағын бөлігі ғана осы уақытқа дейін сарапталды, себебі үлкен мәтіннің ұзындығында процесті үйренуге және қайталауға дайын ғылыми топ табылмады. Женевалық тіл біліміндегі сарапшы Изабел Валлотон Зализнякпен реконструкцияның кейбір бөліктері бойынша ынтымақтасты, онда Зализняк тізбектің бір бөлігін анықтап, оны Валлотонға тапсырды, содан кейін екеуі де мәтінді өз бетінше қайта құруды жалғастырды. Тәжірибеде Валлотон мен Зализняк екеуі де әріпке сәйкес келетін, бірақ тізбектер қысқа, тек 20-30 символдан тұратын толықтай бірдей тізбектерге қол жеткізді. Соңында, Зализняк шешілмейтін деп санайтын мәселе – шіркеу славян тіліндегі орфографиялық қателерді немесе русизмдерді анықтау. Көбінесе, шіркеу славян тілінен қате немесе ауытқу мүмкін болған жағдайда, дұрыс символ немесе символдар қатемен қатар болады, бұл жағдайда Зализняк түпнұсқа мәтін дұрыс жазылған деп санайды. Мұндай болжамдар кейбір жағдайларда дұрыс емес болуы мүмкін. Бұл мүмкіндіктер түпнұсқа автордың қатесін стилусымен жойып, дұрыс символ жазғаннан туындауы да мүмкін.
Preservation of the tablets presented unique challenges, as the usual preservation method for wood would have destroyed the wax layer, and vice versa. The method eventually decided on called for careful separation of the wax layer, and preserving each material separately. The newly exposed wood under the removed wax was found to have been extensively scratched by the stylus cutting through the thin wax. It took the research team several weeks to realize that some symbols could be discerned in the scratches. Russian linguist Andrey Zaliznyak, one of the foremost experts on the early medieval Novgorod dialect, has taken tremendous effort to reconstruct so far only a small portion of the texts preceding the basic text. The main difficulty with this task is the fact that the feeble traces of dozens of thousands of letters left by the stylus, often hardly discernible from the natural shading of the soft lime wood, have been superimposed on each other, producing an impenetrable labyrinth of lines (Zaliznyak speaks of a “hyper palimpsest”). Consequently, ‘reading’ a single concealed text of one page can take weeks. According to Zaliznyak, reading the concealed texts in the scratches is a unique challenge unlike anything attempted by any research team previously. The very compact surface of the four writing surfaces contains traces of thousands of texts, estimated to have been written over several decades. As such, the stylus traces form a constant mesh of lines across the entire surface. To complicate the process, they are also all written by a single hand, making handwriting analysis impossible. As such, Zaliznyak does not call the process 'reading'; instead, he calls it 'reconstruction'. Instead of asking himself the question, 'what's written on this line', Zaliznyak approaches the problem as 'is a phrase A or a word B possible among everything written in this sector'. The reconstruction is therefore done letter by letter, starting from an arbitrary position, usually somewhere at the top of a 'page'. After analyzing a meshwork of scratches and identifying some of the letters in a given spot (which can realistically number hundreds or even thousands), Zaliznyak then moves some distance to the side and begins identifying symbols at the next position. After several positions are discerned in that way, most letter combinations are discarded as senseless jumble, and possibly meaningful words are identified. Zaliznyak then moves to the next position and attempts to locate subsequent symbols that would complete the word or a sentence. As the text, as was typical at the time, is written with no spaces between words, identifying these chains becomes somewhat easier than would be the case were it written with spaces. After careful examination of each position, Zaliznyak creates symbol chains that continue to grow in size. The search often branches off into false leads, where at a certain symbol the chains switch off to a different text fragment. Sometimes these false branches are identified after only a few symbols, but sometimes the false branches can take several words, sentences, and even longer to be discounted. Such false leads can take several days or even weeks to identify. Another specific of the texts is that many of them have been written multiple times, for reasons that can only be guessed at. Due to the previous copy being erased before a new copy is made, each repetition is written somewhat shifted compared to the previous copy. It is unknown whether the copies were made right after each other, or weeks, months or even years apart. Multiple copies of the same text make identifying false chains easier. The process remains exceedingly hard to peer review. Only small portions of Zaliznyak's texts have been peer reviewed to this time, as no research team came forward that was willing to learn and repeat the process over the length of a large text. Linguist Izabel Vallotton of Geneva cooperated with Zaliznyak on some portions of the reconstruction, where Zaliznyak identified a portion of the chain and passed it on to Vallotton, with both of them then continuing to independently reconstruct the text. In the experiment, both Vallotton and Zaliznyak ended up with completely identical chains, matching to the letter, but the chains were admittedly short, only 20 30 symbols long. Finally, a problem Zaliznyak considers unsolvable is identifying spelling errors or Russisms in the Church Slavonic. Often, the position where an error or deviation from Church Slavonic is possible, a correct symbol or symbols will also be present alongside an erroneous one, in which case Zaliznyak always assumes the original text was correctly written. In some cases, such assumptions will of course be incorrect. These multiple possibilities may also be the original author's correcting himself by erasing a mistake with his stylus and writing in a correct symbol.
Жасырын мәтіндер мен иесінің жеке басы
Жасырын мәтіндердің бірі – аты аталмаған «Зәлізняк» деп аталатын «Күнәларды Кешіру туралы Нұсқау» мәтіні. Оның кіріспесінде өзін «Александр, Фракиялық Ареопагит, Лаодикия тумасы» деп таныстырған адам бірінші жақта жазған. Мәтінде «Әй, әке Александр, біздің күнәларымызды Өзіңнің еркіңмен кешір және бізге құтқару мен жұмақ азығын бер, әмин» деген өте ерекше дұға бар. Осылайша, ол әдетте тек Құдайға ғана тиесілі билікті өзіне иеленеді. Осы дұғадан кейін сол Александр адамдарды «ауылдарың мен үйлеріңнен шығып», жер бетін аралап, Александрдың хабарын таратуға шақырады. Содан кейін Александр: «Кім мені тыңдаса, ол Петірді тыңдайды» дейді. Бұдан кейін «ауылдарың мен үйлеріңнен кетіңдер» деген сияқты өте жаңаша шақыру келеді, ондағы ондаған тіркестер «сендерді тастаңдар» деп басталады және тастап кетуге тиіс көптеген нәрселерді тізімдейді, барлығы славян префиксімен басталады: разлады, раздоры, расклады, развозы, распловы, разлогы, разлеты, размеры, размолвы және т.б. (жанжалдар, келіспеушіліктер, жағдайлар, жылжу, теңізде жүзу, ұшу, өлшемдер, даулар және т.б.). Бұл ерекше тізбек Зәлізняктың мәтін бастапқыда шіркеу славян тілінде жазылған деген ойға келтіреді, себебі шетел тілінен аударма мұндай нақты славян үлгісін сақтауы қиын. Кейінгі жасырылған мәтінде мынадай сөздер бар: «Дүние – армяндардың, африкалықтардың, фракиялықтардың, итальяндықтардың, испандықтардың және гректердің тұратын қаласы». Зәлізняк бұл фракиялықтардың тізіміндегі Александрға жасалған ертерек сілтеменің байланысты екенін санайды. Соңында, Зәлізняк «Әке мен Анадан Ұлға Рухани Нұсқау» деп атаған тағы бір мәтінде мынадай жазба бар: «Въ лѣто ҂ѕ҃ф҃з҃ азъ мънихъ исаакии поставленъ попомъ въ соужъдали въ цръкъве свѧтаго александра арменина» («6507 [яғни 999] жылы мен, монах Исакий, Суздальдағы Армян Әулие Александр шіркеуінде діни қызметкер болып тағайындалдым»). 6507/999 жылы бірнеше рет шеттерінде кездеседі және мәтінде табылған жалғыз сандық тізбек. «Әке мен Анадан Ұлға Рухани Нұсқау» әлемнің жағдайына қатысты көңіл көтерерлік емес талдауды жалғастырады, жазушының ресми шіркеуден шеттетілген, догмалық емес сенімдері үшін қабылданбаған адамдармен өзін теңестіретінін көрсетеді. Сондықтан Зәлізняк жазушының осы Исакий монах екенін, ол бұрын белгісіз, өздігінен пайғамбар деп жариялаған Александрдың еретік ілімін ұстанған, тумысы бойынша армян және Александрдың өзі Фракияда тұрған, ал Исакий Александрдың сөзін Суздальда тарату үшін жіберілген деп болжайды. Зәлізнякқа сәйкес, «Әулие Александр шіркеуі» – бұл физикалық ғимарат емес, білімдер мен доктрина мағынасындағы шіркеу. Бұл мәтіндер жазылған кезде Русьте монастырь болмағандықтан, Зәлізняк Исакийдің Русьтен тыс жерде білім алғанын және басқа жерде монах болғанын айтады. Ол 988 жылы Киев Русінің христиандығына өтуіне куә болған болуы мүмкін және 11 ғасырдың басында әлі де көбінесе язычник Русьте жұмыс істеген. Жасырылған мәтіндерде бірінші жақта (бірлік және көптік) (мен және біз) жалған құдайларға табынудан бас тартып, христиандықты қабылдау туралы дұға бар, сондықтан Исакийдің өзі язычник славяндарды христианға көшірген болуы мүмкін. Александр Армянның ілімі богомилизмнің ерте түрі болғанға ұқсайды. Никон жылнамасында 1004 жылы, кодекс мәтіндері жазылған кезеңде ресми шіркеумен келіспегендігі үшін түрмеге қамалған еретик монах Андрейян туралы айтылған. Евгений Голубинскийдің сөзіне сәйкес, бұл Андрейян богомил болған. Сондықтан Новгород богомил кодексінің 11 ғасырдың басында сот үйінің жанында табылғандығы кейбір теорияларға әкеледі. Соңында, мәтіндердің бір ерекшелігі – Лаодикия қаласына жиі сілтеме жасау, ондағы оқиғаларға тікелей сілтемелер жоқ. Зәлізняк Лаодикияның богомилдер арасында құпия сөз болғанын, ол басқа сенушілерге богомил ілімін тануға мүмкіндік берген, бірақ сырттан келгендерге ештеңе көрсетпегенін санайды. Осы контексте, 500 жылдан кейін Федор Курицын жазған еретик шығарманың «Лаодикия хабары» деген атауы жаңа мағынаға ие болады.
One of the first concealed texts reconstructed was an unnamed text Zaliznyak called Instruction on Forgiveness of Sins. Its introduction is written in first person by somebody who identifies himself as 'Alexander, the Areopagite of Thracia, of Laodicean origins (birth)'. The text contains a highly unorthodox prayer, reading 'we pray to thee father Alexander, forgive us our sins by your will and give us salvation and the food of paradise, amen'. In it, this Alexander therefore assumes powers usually reserved to God alone. The prayer is followed by prophecies by the same Alexander, who then calls for people to 'leave your villages and homes' and to walk the earth, spreading Alexander's message. Alexander then says 'whoever listens to me, listens to Peter'. This is followed by a highly original call following along the lines of 'leave your villages and homes', with dozens of phrases starting with 'leave your' and listing a great number of things to leave, all starting with a Slavic prefix 'raz ': разлады, раздоры, расклады, развозы, распловы, разлогы, разлеты, размеры, размолвы, and so on (troubles, strifes, positions, moving around, sailing, flying, sizes, disagreements, etc.). This highly original sequence leads Zaliznyak to believe that the text was originally composed in Church Slavonic, as it is hard to imagine that translation from a foreign language could follow such a neat Slavic pattern. A subsequent concealed text contains the following passage: 'The world is a town in which live the Armenians and the Africans and the Thracians and the Italians and the Spanish and the Greeks'. Zaliznyak believes that an earlier allusion to Alexander, the Areopagite of Thracia is connected to the listing of Thracians early in the list. Finally, another text that Zaliznyak calls “Spiritual Instruction from the Father and the Mother to the Son” contains the following note “Въ лѣто ҂ѕ҃ф҃з҃ азъ мънихъ исаакии поставленъ попомъ въ соужъдали въ цръкъве свѧтаго александра арменина ” (“In 6507 [i. e. 999] I, monk Isaac, was posted as a priest in Suzdal, at the church of St. Alexander the Armenian ”). The year 6507/999 reappears several times on the margins, and is the only numerical sequence identified in the text. “Spiritual Instruction from the Father and the Mother to the Son” continues onto increasingly more gloomy analysis of the state of the world, showing that the writer identifies with people excluded from the official church for believing unorthodox teachings. Zaliznyak therefore postulates that the writer was this monk Isaakiy, who followed a previously unknown schismatic teaching of a self proclaimed prophet Alexander, an Armenian by birth, and that Alexander himself was based in Thracia, and Isaakiy was sent to spread Alexander's word in Suzdal. The 'church of St. Alexander', according to Zaliznyak, does not mean a physical church building, but rather a church in the sense of teachings or doctrine. As there were no monasteries anywhere in Rus during the time these texts were written, Zaliznyak believes that Isaakiy was taught outside of Rus, and became a monk elsewhere. He was likely a witness to the Christianization of Kievan Rus' in 988, and operated in a still largely pagan Rus of the early 11th century. The concealed texts contain a conversion prayer, which in first person singular and plural (I and we) denies idolatry and accepts Christianity, so it is likely Isaakiy himself converted pagan Slavs. The teachings of Alexander the Armenian were likely an early form of Bogomilism. The Nikonian Chronicle contains a mention of a schismatic monk Andreyan jailed for disagreeing with the official church in 1004, during the timeframe the codex texts were written. According to Evgeniy Golubinskiy, this Andreyan was a Bogomil. So the Novgorod Bogomil codex being found in the vicinity of a courthouse in the early 11th century therefore leads to some theories. Finally, a feature of the texts is common allusions to the city of Laodicea, without any direct references to any events there. Zaliznyak believes that Laodicea was a sort of a secret word among the Bogomils, which identified a Bogomil teaching to other believers, without making anything apparent to outsiders. In this context, the strange title of a schismatic work written 500 years later by a Fyodor Kuritsyn, The Message of Laodicea, takes on a new light.