Кіріспе
Клиенттерге қаржылық қызметтер көрсететін маман. Қаржылық кеңесші – клиенттердің қаржылық жағдайына сүйене отырып, оларға қаржылық қызметтер ұсынатын маман. Көптеген елдерде қаржылық кеңесшілерге арнайы оқудан өту және кеңес беру үшін реттеуші органға тіркелу қажет. АҚШ-та қаржылық кеңесші 7- және 66-немесе 65-сериялық біліктілік емтихандарын тапсырады. АҚШ Қаржы индустриясын реттеуші органының (FINRA) мәліметінше, біліктілік аталымдары мен сәйкестік мәселелері жұртшылыққа жариялауға тиіс. Ресми сәйкестік мәселелері туралы ақпаратты Инвестициялық кеңесшілердің қоғамдық ақпараттандыру (IAPD) сайтынан, ал ресми емес мәселелерді Onesta сайтынан табуға болады. FINRA қаржылық кеңесші терминін қолдануға болатын топтарды былай анықтайды: брокерлер, инвестициялық кеңесшілер, жеке банкирлер, бухгалтерлер, заңгерлер, сақтандыру агенттері және қаржылық жоспарлаушылар. Қаржылық кеңесшілер клиенттің қаржылық жағдайының толық картинасын ескере алуы керек.
A financial adviser or financial advisor is a professional who provides financial services to clients based on their financial situation. In many countries, financial advisors must complete specific training and be registered with a regulatory body in order to provide advice. In the United States, a financial adviser carries a Series 7 and Series 66 or Series 65 qualification examination. According to the U. S. Financial Industry Regulatory Authority (FINRA), qualification designations and compliance issues must be reported for public view. Details of formal compliance issues can be found on the Investment Adviser Public Disclosure (IAPD) website and details of non formal issues can be found on Onesta. FINRA specifies the following groups who may use the term financial advisor: brokers, investment advisers, private bankers, accountants, lawyers, insurance agents and financial planners. Financial advisors need to be able to take the full picture of the client's financial situation into account.
Кеңесшіге қарсы кеңесші
Кеңесші және кеңесші екі жазу тәсілі де қабылданады және кеңес беретін адамды білдіреді. Бір оқулықта айтылғандай, қаржы қызметтері саласында кеңесші мен кеңесші терминдерінің орны ауыстырылмайды, себебі кеңесші термині көбінесе «заңнамалық актілер мен олардың талаптарына» қатысты қолданылады, ал кеңесші – «практикалық қызметке». [Қаржы кеңесшісінің қызметі] ешқашан кеңес беру қызметі деп сипатталмайтындықтан, заңға сілтеме жасамағанда кеңесші қолдану дұрыс». Конгресс және Бағалы қағаздар нарығын реттеу комиссиясы 1940 жылғы «Инвестициялық кеңесшілер туралы» заңда оларды реттеуді талқылағанда «инвестициялық кеңесшілер» деп атайды.
Америка Құрама Штаттары
Кеңесшілер әдетте екі бөлек санатқа бөлінеді: сатудан комиссия алатын брокерлер (BD) және сенімгерлік міндеттемесін орындап, мемлекеттік немесе федералды деңгейде тіркелген, басқарудағы активтерге негізделген төлем алатын тіркелген инвестициялық кеңесшілер (RIA). Сонымен қатар, кеңесші ірі фирмамен ("wirehouse") жұмыс істеуі немесе тәуелсіз болуы (мысалы, тәуелсіз брокерлік дилер немесе IBD) мүмкін. 2007 жылы 1175 болған тәуелсіз брокерлік дилерлік фирмалардың саны 2018 жылы 819-ға дейін азайды, ал RIA фирмалары осы кезеңде 9538-ден 15 645-ке дейін өсті. 2016 жылы ең ірі IBD фирмасы LPL Financial болды, одан кейін Ameriprise Financial және Raymond James Financial келді. Эдвард Джонс тағы бір ірі брокерлік дилер, ол 2017 жылы Еңбек департаментінің (DOL) мүдделерді ең жақсы қорғау қағидасына жауап ретінде комиссиялық негіздегі қорларды сатуды тоқтатты. 2019 жылға қарай Merrill Lynch RIA моделін қабылдамады, ал Wells Fargo және Goldman Sachs бизнес-модельге көшті. 2019 жылдың соңына қарай ең ірі RIA фирмасы – жеке капитал фирмасы Hellman & Friedman иелігіндегі, 200 миллиард доллардан астам активтерді басқаратын Edelman Financial Engines болды. Басқа ірі RIA фирмаларына 120 миллиард доллардан астам активтерді басқаратын Fisher Investments кіреді. 2019 жылы RIA басқаратын 4 триллион доллардың 80% Fidelity Investments, Schwab және Pershing LLC сияқты төрт платформаның бірінде сақталды. Кейбір RIA-лар "RIA агрегаторларында" жұмыс істейді, олар wirehouse сияқты институционалдық қолдау көрсетеді. АҚШ-та Қаржы индустриясын реттеуші орган (FINRA) брокерлік фирмалар мен олардың тіркелген өкілдерінің қызметін реттейді және қадағалайды. Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) инвестициялық кеңесшілерді және олардың инвестициялық кеңесші өкілдерін реттейді. Сақтандыру компаниялары, сақтандыру агенттіктері және сақтандыру өндірушілері мемлекеттік органдармен реттеледі.
Сенімгерлік стандарт
1940 жылғы Инвестициялық кеңесшілер туралы заңның және көптеген штаттық заңдардың алаяқтылыққа қарсы ережелері Инвестициялық кеңесшілерге клиенттерімен қарым-қатынаста сенімгер ретінде әрекет ету міндетін жүктейді. Бұл кеңесшінің барлық мәселелерде клиенттің мүддесін өзінің мүддесінен жоғары қоюы керек екенін білдіреді. SEC кеңесшінің міндеті – сенімгерлік стандартына сәйкес болуын айтты. 2016 жылдың маусым айында кеңесшілердің мүдделер қақтығысын шешу мақсатында DOL қаржылық кеңес ұғымын және кімді сенімгер деп санау керектігін қайта анықтады. 2016 жылға дейін сенімгерлік стандарттары тек тіркелген инвестициялық кеңесшілерге (RIA) ғана қолданылып, брокерлерге әсер етпеді. Брокерлер бұрын «жайлылық» стандарты бойынша жұмыс істеді, ол кеңес бермей білім беруге мүмкіндік берді. Жаңа ереже бойынша, еңбекақы алатын барлық қаржылық кеңесшілер сенімгер ретінде әрекет етуі және сенімгерлік стандартын сақтауы керек, бірақ бұл тек IRA немесе 401(k) сияқты зейнеткерлік шоттарымен жұмыс істегенде ғана қолданылады. Бұл ережеде брокерлерге арналған бір ерекшелік бар – «Ең жақсы мүдде келісімшарты» (Best Interest Contract Exemption), егер брокер жоспарға қатысушымен келісімшарт жасап, белгілі бір мінез-құлық талаптарын орындаса, ол рұқсат етіледі. Жаңа ереже зейнеткерлік емес шоттарға қатысты кеңес беруге немесе инвестициялық өнімдерді сатуға әсер етпейді. Сенімгерлік стандартына қарсы шығушылардың пікірінше, төменгі «жайлылық» стандартына қарағанда жоғары сенімгерлік міндеттемесін енгізудің құны тым жоғары болып, тұтынушылардың таңдауын шектеуі мүмкін. Басқа сыншылардың айтуынша, кішкентай зейнеткерлік шоттары бар тұтынушылар кеңесшілердің/брокерлердің сыйақы жүйесіне байланысты жеке кеңес алу мүмкіндігінен айырылуы мүмкін, ал көптеген жүйелер сенімгерлік ережеге сәйкес қайта құрылды. Бұл шешім қаржылық қоғамдастықта үлкен өзгерістерге әкелді. Бір сауалнама көрсеткендей, кеңесшілердің 73%-ы ереженің олардың бизнесіне кері әсер етеді деп алаңдады, 71%-ы клиенттердің наразылығы күшеретінін күтті, ал 66%-ы ұсынатын өнімдерін қайта қарауды жоспарлады. Ереженің күшіне енуі 2017 жылдың 9 маусымында басталды, бірақ DOL сенімгерлік ережесі АҚШ-тың Бесінші апелляциялық сотымен 2018 жылдың 21 маусымында жойылғаннан кейін енді қолданылмайды. 2019 жылдың 5 маусымында SEC Securities Exchange Act of 1934 («Exchange Act») бойынша брокерлік дилерлер үшін 2020 жылдың 30 маусымынан бастап күшіне енетін «Ең жақсы мүдде» ережесін қабылдады. 2020 жылдың шілдесінде DOL жаңа сенімгерлік ережені ұсынды және нұсқаулар мен ережелерге екі өзгеріс енгізді.
Тіркеу
Тіркелген инвестициялық кеңесші (RIA) – бұл SEC немесе штаттың бағалы қағаздар агенттігінде тіркелген, әдетте бөлшек инвесторға немесе өзара қорлар сияқты тіркелген инвестициялық компанияға немесе биржалық қорларға инвестициялық кеңес беретін Инвестициялық кеңесшіні (АА) білдіреді. Тіркелген инвестициялық кеңесшілерді басқарудағы активтер көлеміне қарай SEC немесе жеке штаттар реттейді.
Канада
Канададағы қаржылық кеңесшінің рөлі алуан түрлі. Көптеген қаржылық кеңесшілер өмірді сақтандыру, бағалы қағаздар немесе өзара қорларды, немесе осы үш санаттың кез келген комбинациясын сатуға лицензия алады. Өмірді сақтандыру лицензиясы өмірді сақтандыру лицензиясын алуға арналған біліктілік бағдарламасын сәтті аяқтау арқылы алынады, бірақ Квебекте лицензия беру Autorité des marchés financiers арқылы жүзеге асырылады. Бағалы қағаздар лицензиясының үш түрі бар. Канадалық бағалы қағаздар курсын (CSC) аяқтау акциялар, облигациялар және өзара қорлар сияқты бағалы қағаздардың көп бөлігін сатуға мүмкіндік береді. Деривативтер мен тауарларды сату үшін одан да жетілдірілген лицензиялау қажет. Өзара қорлар курсын аяқтаған кеңесші тек өзара қорларды ғана сата алады, оның ішінде өте мамандандырылған қорлардың кейбір түрлерін және, ең маңыздысы, биржада саудаланатын қорларды (ETF) қоспағанда, бірақ соңғы кезде бағалы қағаздар лицензиясы жоқ қаржылық кеңесшілер жаңа өзара қорлар арқылы ETF-терге қол жеткізе алады. Үшінші мүмкін лицензия – босатылған бағалы қағаздар лицензиясы. Көп жағдайда, бірақ әрқашан емес, лицензия алу үшін дилердің немесе сақтандырушының қолдауы қажет. Сондай-ақ, кеңесшілер үшін қателер мен кемшіліктерге қатысты сақтандыру міндетті. «Қаржылық кеңесші» термині кеңесшілердің барлық спектрін білдіре алады. Жалпы алғанда, Канададағы индустрия кеңесшілердің үш арнасына бөлінеді: MGA, MFDA және IIROC. Алайда, бұл терминнің қолданылуын қадағалау бойынша нормативтік бақылау шектеулі, сондықтан көптеген сақтандыру брокерлері, сақтандыру агенттері, бағалы қағаздар брокерлері, қаржылық жоспарлаушылар және басқалары өздерін қаржылық кеңесшілер деп таныстырады. Канададағы көптеген қаржылық кеңесшілер сонымен қатар қаржылық жоспарлаушылар болып табылады. Сан алуан қаржылық жоспарлау сертификаттарының арасында ең көп таралғаны – Сертификатталған қаржылық жоспарлаушы (Certified Financial Planner) атағы, бірақ Тіркелген қаржылық жоспарлаушы (R.F.P.) және Жеке қаржылық жоспарлаушы (Personal Financial Planner) атаулары да Канадада танымал. «Қаржылық жоспарлаушы» термині Квебек штаттан тыс жерлерде реттелмейді.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда қаржылық кеңесшілердің біліктілігін беруге уәкілетті үш негізгі орган бар. Бастысы – Chartered Insurance Institute, ол бастауыш деңгейден бастап жоғары білімге дейін кәсіби қаржылық қызметтер бойынша біліктіліктерді ұсынады. IFS School of Finance ипотека және капиталды босату сияқты нақты мамандандырылған салаларда балама курстар/біліктіліктер ұсынады. Қаржылық жоспарлау институты сертификатталған қаржы жоспарлаушыны ұсынады. Ұлыбританияда инвестициялық кеңес беруді қаржы кеңесшісі немесе қор брокері жүзеге асырады. Қаржы кеңесшілері бірқатар емтиханды тапсырып, Қаржылық жоспарлау бойынша диплом (немесе бөлшек сауда таратуды қараудан бұрын Қаржылық жоспарлау сертификатын) алуы керек, сондай-ақ Қаржылық мінез-құлық органынан (FCA) рұқсат алуы керек. FCA кеңесшінің тәжірибеге кіріспес бұрын «жарамды және лайықты тұлға» екеніне көз жеткізеді. Дипломдық білімі бар кеңесшілердің аты-жөнінен кейін DipFA немесе DipPFS деп жазылады. Қаржы кеңесшілері шектеулі немесе тәуелсіз болуы мүмкін. Тәуелсіз қаржы кеңесшісі клиент үшін нарықтағы барлық өнімдер мен қызмет берушілердің арасынан ең қолайлы шешімді таңдауға толық құқылы. Кез келген себеппен бүкіл нарықтан таңдау мүмкіндігі шектеулі кеңесші шектеулі болып саналады. Кеңесшіге шектеулер қойылуы мүмкін, мысалы, ол тек зейнетақы сияқты нақты бір салаға кеңес береді немесе тек банк сияқты бір компанияның өнімдеріне кеңес береді. Ұлыбританияда 30 043 инвестициялық кеңесші, 27 776 ипотекалық кеңесші бар, олардың 8 788-і инвестициялық және ипотекалық кеңес беруді ұсынатын кең ауқымды кеңесшілер. Әрбір фирмаға FCA қызмет етуге рұқсат береді, ал әрбір кеңесші фирманың рұқсаттарының кейбіреулеріне немесе барлығына кеңес беруге мүмкіндік беретін біліктілікке ие болады. Фирманың реттелу статусын, берілген рұқсаттарын, сауда атауларын және оның атынан қаржы кеңесшісі ретінде әрекет етуге уәкілетті тұлғаларды реттеуші органның тізілімінен немесе осы деректерге сүйенетін, бірақ қосымша мүмкіндіктерді ұсынатын, мысалы, картаға түсіру және орналасқан жерді іздеу сияқты коммерциялық қызметтерді пайдалану арқылы тексеруге болады (мысалы, financialadvisers.co.uk). «Ең жақсы кеңес» тұжырымы FSA/PIA/NASDIM ережелерінде тек тақырып ретінде ғана болған (қазір «тиісті» стандарттың пайдасына алынып тасталды) және агенттік шарты бойынша брокердің клиенттің «қажеттілігіне» сәйкес келетін дұрыс «қаржы өнімін» табуға жауапкершілігін көрсетеді. Өнім беруші фирмасы ұсыныс беру үшін қолайлы өнімге ие болмаған жағдайда ұсыным жасамауы керек. Егер ол қолайлы өнімдер ұсынбаса, онда ешқандай өнім ұсынылмауы керек. Бірнеше компаниямен байланысты фирмалар өздерінің панеліндегі қызмет берушілерден қолайлы өнімге қол жеткізбесе, ешқандай ұсынымдар жасамауы керек. Ұлыбританияда көптеген адамдар бейтарап кеңес алу үшін тәуелсіз қаржы кеңесшісімен кеңесу керек деп санайды.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда Қаржылық қызметтер жөніндегі Ұлттық сертификат [Қаржылық кеңес] [5-деңгей] енгізіліп жатыр. Қаржылық қызметтерді ұсынатын барлық жеке тұлғалар мен тіркелген заңды тұлғалар (Тіркелген қаржылық қызмет көрсетуші) ретінде тіркелуге міндетті. Олардың директорлары, бөлшек сауда және сату қызметкерлері осы ұлттық сертификатты алуы керек. Жаңа Зеландияның Біліктіліктерді мойындау органы (NZQA) ETITO арқылы салалық топтармен бірлесіп, осы біліктілік бойынша біліктіліктер жүйесін басқарады. Тіркеу және емтиханды ETITO жүргізеді. Барлық қаржылық кеңесшілер 2011 жылдың 31 наурызына дейін ETITO-да тіркелуге міндетті. Біліктіліктер жүйесі негізгі біліктіліктер жиынтығынан – А, В, С – және сақтандыру және тұрғын үйге несие беру сияқты мамандандырылған салаларды қамтитын 2 қосымша пәннен тұрады. NZQA бекіткен кейбір біліктіліктер, мысалы, есепші мамандығы, студенттерді А біліктілік жиынтығынан босатуы мүмкін. Сертификат аккредиттелген ұйымдармен ұсынылады.
Оңтүстік Корея
Оңтүстік Кореяда Корея қаржы-инвестициялық қауымдастығы инвестициялық кеңесшілерді лицензиялауды қадағалайды.
Австралия
Австралиядағы қаржы кеңесшілері RG146 біліктілігін тапсырып, Австралияның Бағалы қағаздар және инвестициялар комиссиясы қадағалайтын лицензияға ие болуы тиіс. Австралиядағы қаржы кеңесшілері 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енетін жаңа білім беру талаптарына байланысты ауысу шараларын өтеуі керектігін атап өткен жөн. Бұған қоса, Австралиядағы қаржы кеңесшілері сенімділік міндеттемелерімен байланысты.
Үндістан
Үндістанның бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі кеңесі (SEBI) – Үндістандағы бағалы қағаздар нарығын реттеуші орган. Ол 1988 жылы құрылған және 1992 жылғы 12 сәуірде «SEBI заңы-1992» арқылы заңдық өкілеттіктер алған. Егер инвестор акция нарығында қайда инвестиция салуға кеңес алғысы келсе, онда Үндістанда SEBI-де тіркелген инвестициялық кеңесшіге жүгінеді. SEBI кез келген жеке тұлғаға, корпорацияға немесе фирмаға РИА лицензиясын беру алдында белгілі бір талаптар қояды. 2020 жылғы 31 қаңтарға дейін Үндістанда SEBI-де тіркелген инвестициялық кеңесші (2013) ережелері бойынша тіркелген 1160 РИА бар.