Кіріспе

Қаржы институттарына қатысты ережелер мен шектеулер

Қаржылық реттеу – көптеген елдерде қаржы секторына қолданылатын кең ауқымды саясаттар жиынтығы. Оның негізгі себептері қаржының екі маңызды ерекшелігі: жүйелік тәуекел, яғни қаржы ұйымдарының банкроттығы қоғамдық мүдделерге қатысты мәселе тудырады; және ақпараттың теңсіздігі, бұл қаржылық қызметтердің белгілі бір салаларында, әсіресе бөлшек клиенттерге қызмет көрсету және/немесе агенттік мәселелерге байланысты шарт жасау еркіндігін шектеуді қажет етеді. Қаржылық реттеудің маңызды бөлігі – бағалы қағаздар комиссиялары және банктерді қадағалаушы органдар сияқты арнайы уәкілеттіктермен тағайындалған қаржы ұйымдары мен нарықтарды қадағалау. Кейбір елдерде қаржылық қадағалаудың жекелеген аспектілері өзін-өзі реттейтін ұйымдарға жүктеледі. Қаржылық реттеу – қаржы құқығының мазмұнын құрайтын үш құқықтық санаттың бірі, ал қалған екеуі – нарықтық тәжірибе және сот шешімдері.

Тарих

Ерте заманада голландиялықтар қаржылық реттеуде алғашқы қадам жасады. Қысқа сатуға алғашқы тыйым 1610 жылы Нидерланд билігімен енгізілді.

Қадағалау құрылымы

Заңдар мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарға қызметтерді бақылауға және шаралар қолдануға құқық береді. Әлем бойынша қаржылық реттеу жүйесінде әртүрлі схемалар мен үйлесімдер қолданылады.

Бағалы қағаздар нарығын реттеу

Биржалық актілер биржадағы сауда-саттықтың тиісті тәртіппен жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді. Ең маңыздысы – баға белгілеу процесі, сауда-саттықтарды орындау және есеп айырысу, сондай-ақ тікелей және тиімді сауда мониторингі. Қаржылық реттеушілер листингтелген компаниялар мен нарық қатысушыларының сауда актілеріндегі әртүрлі ережелерге сәйкес келуін қадағалайды. Сауда актілері листингтелген компаниялардың жүйелі қаржылық есептерін, жаңа хабарламаларды немесе директорлардың мәмілелерін жариялауын талап етеді. Ал нарық қатысушылары ірі акционерлер туралы хабарламалар жариялауға міндетті. Листингтелген компаниялардың ақпарат беру талаптарын сақтауын қадағалаудың мақсаты – инвесторлардың листингтелген компаниялар мен олардың бағалы қағаздарын бағалау үшін қажетті және жеткілікті ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз ету болып табылады. Активтерді басқару қадағалауы немесе инвестициялық актілер осы құралдардың үздіріссіз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.

Банктер мен қаржылық қызмет көрсетушілерді қадағалау

Банктік заңдар банктер құрылған кезде және қызмет атқаратын кезеңде сақтауға міндетті ережелерді белгілейді. Бұл ережелер банктік жүйенің қалыпты жұмысын бұзатын жағымсыз жағдайлардың алдын алуға бағытталған, соның арқасында берік және тиімді банктік жүйе қамтамасыз етіледі.