Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пілдің, түйенің немесе басқа да жануардың арқасына орналатылатын көлік құралы
Carriage placed on the back of an elephant, camel, or other animal
Қолдағы қару
the handgun
Хауда (араб тілінен алынған هودج – hawdaj, "түйеде тасымалданатын төсек" деген мағынада), сондай-ақ хати хауда (hāthī haudā, हाथी हौदा) деп те аталады, – пілдің немесе кейде түйенің сияқты басқа да жануардың арқасына орналатылатын көлік құралы. Бұл көлік құралы көбінесе бұрын бай адамдарды салтанатты шерулерде, аң аудауда немесе соғыста тасымалдау үшін қолданылған. Хауда иесінің әулеттік байлығының символы болғандықтан, ол қымбат бағалы тастармен әшекейленген. Ең танымал хаудалардың бірі – Тируваннатпурамдағы Непьер мұражайында сақталып тұрған Алтын хауда, оны Траванкор махараджасы қолданған және әйгілі Майсур Дасарасының пілдер шеруінде дәстүрлі түрде пайдаланылады. Раджастхан штатының Жодхпур қаласындағы Мехрангарх форт мұражайында патшалық хаудалардың галереясы бар. Бүгінде хаудалар негізінен Оңтүстік-Шығыс Азияда туристік немесе коммерциялық мақсаттарда қолданылады және жануарлар құқықтарын қорғайтын ұйымдар, мысалы, Мыңжылдық піл қоры сияқты ұйымдар олардың қолданылуын сынап, хаудалар пілдің омыртқасына, өкпесіне және басқа да мүшелеріне қайтымсыз зақым келтіретінін, сондай-ақ жануардың өмірін қысқартатынын дәлелдейді.
A howdah, or houdah , derived from the Arabic هودج (hawdaj), which means "bed carried by a camel", also known as hathi howdah (hāthī haudā, हाथी हौदा), is a carriage which is positioned on the back of an elephant, or occasionally some other animal such as a camel, used most often in the past to carry wealthy people during progresses or processions, hunting or in warfare. It was also a symbol of wealth for the owner and as a result might be elaborately decorated, even with expensive gemstones. Notable howdahs are the Golden Howdah, on display at the Napier Museum at Thiruvananthapuram, which was used by the Maharaja of Travancore and that is used traditionally during the Elephant Procession of the famous Mysore Dasara. The Mehrangarh Fort Museum in Jodhpur, Rajasthan, has a gallery of royal howdahs. Today, howdahs are used mainly for tourist or commercial purposes in South East Asia and are the subject of controversy as animal rights groups and organizations, such as Millennium Elephant Foundation, openly criticize their use, citing evidence that howdahs can cause permanent damage to an elephant's spine, lungs, and other organs and can significantly shorten the animal's life.
Тарих
Рим тарихшысы Курцийдің бір үзіндісі ежелгі Үндістан патшаларының "Екінші қала құрылысы" дәуіріндегі (б.з.д. 600 – б.з.д. 200 шамасында) өмір салтын сипаттайды. Олар алыс жорықтарға шыққанда пілдерге орнатылған көліктерде немесе мінгіш платформаларда отыратын болған.
A passage from Roman historian Curtius describes the lifestyles of ancient Indian kings during the "Second urbanisation" (c. 600 – c. 200 BCE) who rode on chariot mounted on elephants or howdahs when going on distant expeditions.
Хауда галереясы, Мехрангарх форт мұражайы
Мехрангарх форт мұражайында, Мевар махаражаларының, көбінесе салтанатты шараларда қолданған, әртүрлі Хати Хоудаларға арналған галерея бар.
The Mehrangarh Fort Museum, Jodhpur, has a gallery dedicated to an array of Hathi Howdah, used by the Maharaja of Mewar, mostly for ceremonial occasions.
Әдебиеттегі сілтемелер
Америкалық автор Герман Мелвилл "Моби Дик" (1851) романының 42-тарауында ("Кіттің ақтығы") былай жазады: "Перудің байырғы халқы үшін қар басқан Анд тауларының үнемі көрінуі қорқыныш тудырмайды, әлдебір фантазиялық қиялмен, осындай биік қалықта билік ететін мәңгілік мұздас шөлділік пен осындай адамдық емес уақыттарда жоғалғанның қаншалықты қорқынышты екендігін сезінуі мүмкін". Бұл туралы Жюль Верннің "Жер шарыны сексен күнде" (1873) классикалық шытырман оқиғалар романының 11-тарауында да айтылады, онда бізге "Парсы, ол шебер піл жүргізуші, арқасын бір түпкірлі жамылғымен жапты және әр жағына ерекше қолайсыз howdahs бекітті" делінеді. Бұл туралы Бен-Хур романының бірінші тарауында да айтылады: "Дәл түскі уақытта дромедар өз еркімен тоқтады және оның түрі әрқашан артық жүкке қарсы наразылық білдіретін, кейде назар аудару мен демалыс іздейтін ерекше қайғылы айқайын шығарды. Сол кезде қожайын оянғандай, қозғалысқа келді. Ол худаның матасын көтеріп, күнге қарады, белгілі бір орынды анықтау үшін барлық жақтан ұзақ және мұқият қарады". Толкин "Сақиналардың иесі" кітабында Харадтың мумакильдерінің (пілдердің) арқасында howdahs бар екенін жазды.
The American author Herman Melville in Chapter 42 ("The Whiteness of the Whale") of Moby Dick (1851), writes "To the native Indian of Peru, the continual site of the snow howdahed Andes conveys naught of dread, except, perhaps, in the more fancy of the eternal frosted desolateness reigning at such vast altitudes, and the natural conceit of what a fearfulness it would be to lose oneself in such inhuman solitudes." It also appears in Chapter 11 of Jules Vernes' classic adventure novel Around the World in Eighty Days (1873), in which we are told "The Parsee, who was an accomplished elephant driver, covered his back with a sort of saddle cloth, and attached to each of his flanks some curiously uncomfortable howdahs.” It is mentioned in the first chapter of Ben Hur: “Exactly at noon the dromedary, of its own will, stopped, and uttered the cry or moan, peculiarly piteous, by which its kind always protest against an overload, and sometimes crave attention and rest. The master thereupon bestirred himself, waking, as it were, from sleep. He threw the curtains of the houdah up, looked at the sun, surveyed the country on every side long and carefully, as if to identify an appointed place.”
Tolkien wrote in The Lord of the Rings of the Mûmakil (Elephants) of Harad with howdahs on their backs.
Сұлтан мен фил символы
Еуропада қолданылатын туынды символ – «слон мен қамал»: арқасында қамал көтеріп жүрген слон, әсіресе күштілікті бейнелеу үшін пайдаланылады. Бұл символ Еуропада классикалық дәуірде қолданылған, ал соңғы кезде Англияда 13 ғасырдан бері, ал Данияда кем дегенде 17 ғасырдан бері қолданылып келеді. Көне заманда римдіктер соғыс пилдерін пайдаланған, ал мұнаралы пилдер б.з.б. 1 ғасырда Нумидияның Юба II патшасының монеталарында бейнеленген. Римдіктер филдерді Испаниядағы кельтиберлерге, галдарға және британдарға қарсы жорықтарында қолданған. Көне тарихшы Полиен былай деп жазған: «Цезардың бір үлкен пилі болды, ол қару-жарақпен жабдықталған және мұнарасында садақшылар мен сүңгілеушілер отырған. Бұл бейтаныс жануар өзенге кіргенде, британиялықтар мен олардың жылқылары қашып кетіп, рим әскері өзеннен өтті». Дегенмен, ол бұл оқиғаны Клавдийдің Британияны толық бағындыруы кезіндегі соғыс пилімен шатастырған болуы мүмкін. Сонымен қатар, қазіргі қолданыс кейінірек хаудалармен байланысқа түскеннен туындауы да мүмкін. Арқасында әсем қамалдары бар соғыс пилдерінің фантастикалық суреттері 12 ғасырғы Испанияға дейін жетеді. Айта кетерлігі, 13 ғасырдағы ағылшын тіліндегі қолданылуы Франция королі Людовик IX-тің 1225 жылы Англия королі Генрих III-ке Лондон мұнарасындағы аңдар бағына сыйлаған пилінен басталуы мүмкін. Бұл Англияда Клавдийден бері алғашқы пил болды. Бүгінде бұл символ Ұлыбританияда Лондонның оңтүстігіндегі Elephant and Castle қиылысынан ең жақсы танымал. Ол 1765 жылға дейін құрылған, бұрын «Ақ Жылқы» деп аталған және темірші немесе ат жабдықшы пайдаланған пабтың атынан шыққан. Бұл ғимараттың «Cutlers Company» (пышақ шеберлерінің компаниясы) мен байланысы бар деген болжам бар. Алайда компания бұл аймақпен ешқашан байланыста болмағанын мәлімдеді. Семсерлер мен аспаптардың саптарында пил сүйегінің болуына байланысты Cutlers символын қолдану – терминнің ұзақ жылдар бойы әлемде кең таралған әртүрлі қолданыстарының бірі ғана. Оған Лондондағы басқа да көптеген пабтардың атаулары да кіреді. Elephant and Castle тарихын зерттеуші Стивен Хамфри түрлі шығу тегі туралы теорияларды қарастырады және кейіннен осы аймаққа атын берген пабтың атының таңдалуы кездейсоқ болғанын көрсетеді. «Слон мен қамал» символы 13 ғасырдан бері Ковентри қаласының гербінде қолданылып келеді және Корбет әулетінің геральдикалық қырқасын құрайды – Коз қалысының феодалдық барондары, Шропширдегі Коз қамалының қуатты шекаралық лордтары. Ол 17 ғасырда Корольдік Африка компаниясы қолданды, нәтижесінде ол гинея алтын монетасында пайда болды. «Слон мен қамал» символы 1693 жылдан бері Данияның ең жоғары ордені – «Сарылар орденінде» де қолданылып келеді.
A derived symbol used in Europe is the "elephant and castle": an elephant carrying a castle on its back, being used especially to symbolize strength. The symbol was used in Europe in classical antiquity and more recently has been used in England since the 13th century, and in Denmark since at least the 17th century. In antiquity, the Romans made use of war elephants, and turreted elephants feature on the coinage of Juba II of Numidia, in the 1st century BC. Elephants were used in the Roman campaigns against the Celtiberians in Hispania, against the Gauls, and against the Britons, the ancient historian Polyaenus writing, "Caesar had one large elephant, which was equipped with armor and carried archers and slingers in its tower. When this unknown creature entered the river, the Britons and their horses fled and the Roman army crossed over." However, he may have confused this incident with the use of a similar war elephant in Claudius' final conquest of Britain. Alternatively, modern uses may derive from later contacts with howdahs. Fanciful images of war elephants with elaborate castles on their back date to 12th century Spain, as at right. Notably, 13th century English use may come from the elephant given by Louis IX of France to Henry III of England, for his menagerie in the Tower of London in 1225, this being the first elephant in England since Claudius. Today the symbol is most known in the United Kingdom from the Elephant and Castle intersection in south London. This derives its name from a pub established by 1765, in a building previously known as The White Horse and used by a smith or farrier. It has been claimed the premises had been associated with the Cutlers' Company. However the company has advised a contributor it has never had an association with the area. Meanwhile the use of the symbol by the Cutlers due to the presence of ivory in sword and cutlery handles is just one of diverse world wide uses of the term over a long period. These include the titles of several other public houses in London. Stephen Humphrey, a historian of the Elephant and Castle, addresses the various origin theories and demonstrates the naming of the pub that subsequently gave its name to the area was random. The elephant and castle symbol has been used since the 13th century in the coat of arms of the city of Coventry, and forms the heraldic crest of the Corbet family, feudal barons of Caus, of Caus Castle in Shropshire, powerful marcher lords. It was used in the 17th century by the Royal African Company, which led to its use on the guinea gold coin. The symbol of an elephant and castle has also been used in the Order of the Elephant, the highest order in Denmark, since 1693.
түйе қайырмасы
Парсыда түйеге арналған howdah көлік құралы ретінде кеңінен қолданылған. Түркімендер дәстүрлі түрде Кежебе / کجوه-ты түйелерде пайдаланған, көбінесе әйелдерді ұзақ қашықтыққа немесе тойларға тасымалдау үшін қолданылған, қазір тек тойларға жалға беріледі.
In Persia, a camel howdah used to be a common means of transport. Turkmens traditionally used Kejebe/کجوه on Camels, mainly used for carrying women in long distances or weddings, now it is only rented for weddings.