Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1935 жылғы Noorduyn ұшақтарының отбасысы
1935 utility aircraft family by Noorduyn
Noorduyn Norseman, сондай-ақ C 64 Norseman деп белгілі, – жақсартылмаған қырлардан жұмыс істеуге арналған канадтық бір қозғалтқышты бұталық ұшақ. Оның ерекшелігі – ұшақтың төменгі бөлігінен шығып тұратын қысқа шасси тіректері, осы арқалы оны оңай тануға болады. 1935 жылы пайда болғаннан бастап, Norseman шамамен 25 жыл бойы өндірісте болды, одан 900-нен астам ұшақ жасалды. Көптеген үлгілері бүгінгі күнге дейін коммерциялық және жеке пайдалануда қолданылуда. Norseman ұшақтары 68 елде тіркелген немесе пайдаланылған, сондай-ақ Арктика және Антарктика аймақтарында да орналасқан және ұшқан.
The Noorduyn Norseman, also known as the C 64 Norseman, is a Canadian single engine bush plane designed to operate from unimproved surfaces. Distinctive stubby landing gear protrusions from the lower fuselage make it easily recognizable. Introduced in 1935, the Norseman remained in production for almost 25 years with over 900 produced. A number of examples remain in commercial and private use to this day. Norseman aircraft are known to have been registered or operated in 68 countries and also have been based and flown in the Arctic and Antarctic regions.
Жобалау және әзірлеу
Роберт Б.С. Нордуйн жобалаған Noorduyn Norseman 1935 жылдан 1959 жылға дейін Noorduyn Aircraft Ltd. компаниясы, кейіннен Canadian Car and Foundry компаниясы өндірді. Fokker, Bellanca және Pitcairn Cierva компанияларындағы жаңа жобалар бойынша жұмыс істеген тәжірибесіне сүйене отырып, Нордуйн 1934 жылы өзінің жеке дизайнын жасауға шешім қабылдады – Noorduyn Norseman. Әріптесі Уолтер Клейтонмен бірге ол 1933 жылдың басында Монреальде Noorduyn Aircraft Limited компаниясын құрды, ал 1935 жылы Noorduyn Aviation компаниясы құрылды. Нордуйннің идеалды «ормандық» ұшақ туралы көрінісі жоғары орналасқан қанатты моноплан конструкциясымен басталды, бұл су ұшақтарының тұрақтарында және әуежайларда жолаушылар мен жүктерді тиеуді және түсіруді жеңілдетуге мүмкіндік берді. Келесісі – канадалық оператор қолданыстағы біліктіліктерді, жабдықтарды және мүмкіндіктерді пайдаланып, осы ұшақтан пайда табуы керек еді. Соңғысы – ол қолданыстағы барлық ұшақтардан жақсырақ болуы керек еді. Бастапқыда Нордуйн көлігін дөңгелекті, шаңғылы немесе екі жүзгішті шассимен алмастыруға болатындай етіп жобалады. Көптеген ұшақ конструкцияларынан айырмашылығы, Norseman алдымен жүзгіштермен, содан кейін шаңғылармен және соңында бекітілген шассимен жабдықталды. Аяқталған дизайн Нордуйннің бұрынғы Fokker дизайндарына ұқсас болды – жоғары орналасқан қанатты, дәнекерленген болат түтікшелі фюзеляжбен бекітілген моноплан. Ағаш тіреулерге матадан жасалған қаптама жабылды. Қанаттары ағаштан жасалған және толығымен матамен жабылған, тек болат түтікшелі жапқыштар мен элерондардан басқа. Шасси тіректері фюзеляжға бекітілді, әр аяғы екі бұрандамен бекітілген, бұл жүзгіштерді немесе шаңғыларды орнатуға мүмкіндік берді. Құйрық тірегіне дөңгелек немесе құйрық тіреуі орнатылуы мүмкін.
Designed by Robert B. C. Noorduyn, the Noorduyn Norseman was produced from 1935 to 1959, originally by Noorduyn Aircraft Ltd. and later by the Canadian Car and Foundry company. With the experience of working on many ground breaking designs at Fokker, Bellanca and Pitcairn Cierva, Noorduyn decided to create his own design in 1934, the Noorduyn Norseman. Along with his colleague, Walter Clayton, Noorduyn created his original company, Noorduyn Aircraft Limited, in early 1933 at Montreal while a successor company was established in 1935, bearing the name Noorduyn Aviation. Noorduyn's vision of an ideal bush plane began with a high wing monoplane airframe to facilitate loading and unloading passengers and cargo at seaplane docks and airports; next, a Canadian operator utilizing existing talents, equipment and facilities should be able to make money using it; last, it should be all around superior to those already in use there. From the outset, Noorduyn designed his transport to have interchangeable wheel, ski or twin float landing gear. Unlike most aircraft designs, the Norseman was first fitted with floats, then skis and, finally, fixed landing gear. The final design looked much like Noorduyn's earlier Fokker designs, a high wing braced monoplane with an all welded steel tubing fuselage. Attached wood stringers carried a fabric skin. Its wing was all fabric covered wood, except for steel tubing flaps and ailerons. The divided landing gear were fitted to fuselage stubs; legs were secured with two bolts each to allow the alternate arrangement of floats or skis. The tail strut could be fitted with a wheel or tail skid.
Пайдалану тарихы
Бірінші Норсман, Wright R 975 E3 Whirlwind қозғалтқышымен жабдықталған, 1935 жылғы 14 қарашада попларларда сынақтан өтті, ал 1936 жылғы 18 қаңтарда Dominion Skyways Ltd. компаниясына сатылып, "CF AYO" тіркеу нөмірімен тіркеліп, "Arcturus" деп аталды. 1941 жылдың жазында Warner Brothers компаниясы Джеймс Кагнидің басты рөлде ойнаған "Аспан капитандары" фильмін түсіру үшін CF AYO ұшағын жалға алды. Басты әуе суреті Онтарио штатының Норт-Бей қаласының жанында, CF AYO уақытша "CF HGO" тіркеу нөмірімен түсірілді. CF AYO 1952 жылы Алгонкин паркінде апатқа ұшырап жоғалып кетті. Оның қирандылары қазіргі таңда Канаданың Bushplane мұражай орталығында қойылған. Норсман тез арада берік, сенімді жұмыс атқаратын ұшақ екенін дәлелдеді және тұрақты сатылымға ие болды. Алғашқы ұшақ, CF AYO, Norseman Mk I деп белгіленді. Келесі ұшақ, "CF BAU", сертификаттау сынақтарынан кейін қажет болған шағын өзгерістерге және 420-дан 450 а.к. дейін қуаты арттырылған жаңа Pratt & Whitney R 1340 Wasp SC 1 қозғалтқышына ие болды, ол Norseman Mk II деп аталды, ал келесі үш ұшақ Norseman Mk III болды: "CF AZA" – MacKenzie Air Service, Эдмонтон, Альберта, "CF AZE" – Prospector Airways, Кларксон, Онтарио және "CF AZS" – Starrat Airways, Хадсон, Онтарио. "CF BAU" 1937 жылғы 26 маусымда Pratt & Whitney Wasp S3H 1 қозғалтқышымен жабдықталған Norseman Mk IV прототипіне айналды. Mk IV "үлгілік" модельге айналды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс болмағанда өндіріс бірнеше жүз данамен аяқталуы мүмкін еді.
The first Norseman, powered by a Wright R 975 E3 Whirlwind, was flight tested on floats on November 14, 1935, and was sold and delivered to Dominion Skyways Ltd. on January 18, 1936, registered as "CF AYO" and named “Arcturus." In summer 1941, Warner Brothers leased CF AYO for the filming of "Captains of the Clouds" starring James Cagney. Principal aerial photography took place near North Bay, Ontario with CF AYO carrying temporary registration "CF HGO." CF AYO was lost in a crash in Algonquin Park in 1952. Its wreckage currently is on display at the Canadian Bushplane Heritage Centre. Almost immediately, the Norseman proved itself to be a rugged, reliable workhorse with steady sales. The first aircraft, CF AYO, was designated the Norseman Mk I. The next aircraft, "CF BAU," having some minor changes required after the certification tests, and a new Pratt & Whitney R 1340 Wasp SC 1 engine up rated from 420 to 450 hp, was designated Norseman Mk II while the next three aircraft were Norseman Mk IIIs: "CF AZA" going to MacKenzie Air Service, Edmonton, Alberta, "CF AZE" to Prospector Airways, Clarkson, Ontario and "CF AZS" to Starrat Airways, Hudson, Ontario. "CF BAU" would be modified on June 26, 1937 to become the prototype Norseman Mk IV, powered by a Pratt & Whitney Wasp S3H 1. The Mk IV became the "definitive" model but the production run might have ended at a few hundred examples if not for the advent of the Second World War.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылға дейін Noorduyn компаниясы барлығы 17 ұшақ сатқан, негізінен Канаданың солтүстігіндегі коммерциялық операторларға және Канада Корольдік атты полициясына. Еуропада соғыс басталғанда, пайдалы көлікке деген сұраныс ірі әскери тапсырыстарға әкелді. Канада Корольдік әуе күштері мен АҚШ Әуе күштері ең ірі операторлар болды; RCAF британдық одақтастық әуе оқу жоспары үшін радио және навигациялық оқуға 38 Norseman Mk IVW тапсырыс берді. АҚШ Әуе күштері полковнигі Бернт Балчен Солтүстік Америкадан Еуропаға ұшақтарды тасымалдауды жеңілдету үшін Гренландия арқылы маршрут құруға қатысты. Арктиканың қатал жағдайында өмір сүре алатын мықты буш-план қажет болды. 1941 жылдың соңында RCAF тапсырысынан алынған алты Norseman-ды бағалағаннан кейін, ол USAAF талаптарына сәйкес YC 64A ретінде арнайы өзгертілген Norseman Mk IV сатып алуды ұсынды. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кіргеннен кейін, USAAF C 64A Norseman-ға бірнеше тапсырыс берді. Басты айырмашылықтар екі фюзеляждык жанармай багін орнатумен байланысты, бұл стандартты жанармай сыйымдылығын арттырды; сонымен қатар 32 имп. галлон (145 л) қосымша кабиналық жанармай багі де орнатылуы мүмкін. Бұл өзгерістер стандартты Mk IV-тің жүктеме салмағының өсуіне әкелді. 1942 жылдың ортасында жеткізілімдер басталды, ал американдық әскерилер 749 Norseman Mk IV-ке C 64A (кейін UC 64A) ретінде тапсырыс берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде USAAF Norseman ұшақтары Солтүстік Америкада (негізінен Аляскада), сондай-ақ Еуропаны қоса алғанда, соғыс майдандарында қолданылды. АҚШ Әскери-теңіз күштері үш UC 64A-ны JA 1 белгісімен пайдаланды. АҚШ Армиясының инженерлік корпусы алты C 64B ұшағын, сондай-ақ басқа да одақтас әуе күштерін пайдаланды, олар 43 Norseman Mk IV-ке тапсырыс берді. RCAF қосымша 34 ұшақты Norseman Mk VI ретінде тапсырыс берді. Noorduyn жалғыз өндіруші болды, бірақ USAAF көп сандаған C 64A тапсырысын қарастырғанда, 1943 жылы келісімшарт тоқтатылғанға дейін Aeronca Aircraft Corp. (Middletown, Ohio) компаниясында 600 данаға лицензиялық өндіріс қарастырылды. Майор Гленн Миллер 1944 жылдың 15 желтоқсанында, мүмкін, ұшақ карбюраторының мұздануына немесе RAF Lancaster бомбаларынан зардап шегуіне байланысты, ағылшын арнасында жоғалып кеткен UC 64A Norseman (s/n 44 70285) ұшағындағы жолаушы болды, оны F/O Джон Р. С. Морган басқарды. Сонымен қатар, 1944 жылы Norseman Англияның Сомерсет графтығындағы биік King Alfred мұнарасына құлап, ұшақтағы барлық бес экипаж мүшесі қаза тапты. Атақты Stourhead иелігі мен ландшафтының бөлігі болған мұнара 1986 жылға дейін жөнделмеді, оның ішінде Wessex тікұшағымен тас төбеге түсірілді.
Until 1940, the Noorduyn company had sold only 17 aircraft in total, primarily to commercial operators in Canada's north and to the Royal Canadian Mounted Police. With the outbreak of war in Europe, demand for a utility transport led to major military orders. The Royal Canadian Air Force and the United States Army Air Forces became the two largest operators; the RCAF ordered 38 Norseman Mk IVWs for radio and navigational training for the British Commonwealth Air Training Plan. USAAF Colonel Bernt Balchen had been involved in establishing a staging route across Greenland to facilitate the ferrying of aircraft from North America to Europe. He required a bush plane rugged enough to survive in the harsh conditions of the Arctic. After evaluating six Norsemans diverted from a previous RCAF order, late in 1941, he recommended the purchase of the Norseman Mk IV specially modified to USAAF requirements as the YC 64A. After the US entry into the Second World War, the USAAF placed the first of several orders for a production version C 64A Norseman. The principal differences involved fitting two fuselage belly tanks bringing the standard fuel capacity to ; an additional cabin fuel tank of 32 Imp. gal (145 L) could also be installed. These changes resulted in an increase of in the loaded weight of the standard Mk IV. Deliveries began in mid 1942, with the American military eventually placing orders for 749 Norseman Mk IVs as the C 64A (later UC 64A). Throughout the Second World War, the USAAF Norseman aircraft were used in North America (primarily Alaska) as well as other in theaters of war, including Europe. Three UC 64As were used by the US Navy under the designation JA 1. Six C 64B floatplanes were used by the US Army Corps of Engineers, as well as by other Allied air forces, which placed orders for 43 Norseman Mk IVs. The RCAF ordered an additional 34 aircraft as Norseman Mk VI. Noorduyn was the sole manufacturer, but when the USAAF considered ordering a larger number of C 64As, license production of 600 by Aeronca Aircraft Corp. (Middletown, Ohio) was contemplated before the contract was cancelled in 1943. Major Glenn Miller was a passenger on a UC 64A Norseman (s/n 44 70285) flown by F/O John R. S. Morgan which disappeared over the English Channel on December 15, 1944, possibly due to aircraft carburetor icing or being struck by bombs jettisoned from RAF Lancasters after an aborted raid. It was also in 1944 that a Norseman crashed into King Alfred's Tower, a tall folly in Somerset, England, killing all five air crew. The tower, part of the celebrated Stourhead estate and landscape, was not repaired until 1986 which included the use of a Wessex helicopter to lower a stone onto the top.
Соғыстан кейінгі
Соғыстан кейінгі өндірісте Канаданың Форт-Уильям қаласындағы Canada Car and Foundry компаниясы Norseman дизайнына құқық алды, соның нәтижесінде соғыс кезеңіндегі Mk IV-тің азаматтық нұсқасы – Norseman Mk V шығарылды. Нарықты одан әрі кеңейту мақсатында “Can Car” зауыты Norseman Mk VII-ді жобалап жасады. Бұл нұсқада үлкен қозғалтқыш, толығымен металлдан жасалған жаңа қанат және жүк көлемінің артуы көзделген, бірақ өндіріске енгізілмеді. Корея соғысының кезеңінде компания оны уақытша сақтауға алып қойды, нәтижесінде 1951 жылдың қыркүйегінде ангардағы өртте жойылды. 1953 жылы Нордуйн Canada Car and Foundry компаниясынан құрал-жабдықтарды сатып алып, инвесторлар тобымен бірге Noorduyn Norseman Aircraft Ltd. атты жаңа компания құрды. Боб Нордуйн ауырып, 1959 жылдың 22 ақпанында Вермонт штатының Оңтүстік Берлингтон қаласындағы үйінде дүние салды. Компания 1982 жылы Norco Associates компаниясына активтерін сатқанға дейін Norseman ұшақтарына техникалық қолдау көрсетуді жалғастырды және үш жаңа Mk V ұшағын жасады. Norco тек техникалық қызметтер көрсетті, себебі Norseman ұшақтарын жасау еңбекке көп талап етіп, өте қымбатқа түсетін. Соңғы Noorduyn Norseman 1959 жылдың 19 қаңтарында коммерциялық клиентке сатылып, тапсырылды. Барлығы 903 Norseman ұшағы (Mk I – Mk V) өндіріліп, түрлі коммерциялық және әскери клиенттерге жеткізілді. Қазіргі таңдағы деректер бойынша, Канаданың тіркелімінде 42 Norseman ұшағы, ал АҚШ-та 9 ұшақ тіркелген. Әлемде қолданыстағы ұшақтардың саны белгісіз. Солтүстік Канаданың шалғай ауылдарына қызмет етудегі Norseman ұшағының еңбегін ескере отырып, Онтарионың солтүстік-батысындағы Ред-Лейк қаласы өзін “Norseman астанасы” деп таныстырады. Әр жылғы шілде айында өткізілетін “Norseman суға түсетін ұшақтар фестивалі” Ред-Лейкке Norseman ұшақтарын әкеледі, бұл фестивальде сахналық қойылымдар, балалар ойындары, жарыстар, мәдени және тарихи көрмелер, қолөнер бұйымдары мен арнайы өнімдер сатылады. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Канаданың үздік ұшқышы Джордж Берлинг 1948 жылдың мамыр айында Италияның Рим қаласындағы Урбе әуежайына қонған кезде Norseman ұшағында қаза тапты. Берлинг ұшақты жаңа құрылып келе жатқан Израиль әуе күштеріне жеткізіп бара жатқан еді. Израиль әуе күштеріне тиесілі тағы бір Norseman ұшағының қалдықтары Иерусалимге жақын орналасқан Хар-Хатайасим (Пилоттар тауындағы) IAF ескерткішімен безендірілген. Ұшақ 1948 жылғы Араб-Израиль соғысының “Маккаби” операциясы кезінде апатқа ұшырады.
In postwar production, the Canada Car and Foundry in Fort William, Ontario acquired rights to the Norseman design, producing a version known as the Norseman Mk V, a civilian version of the wartime Mk IV. In order to exploit the market further, the "Can Car" factory designed and built the Norseman Mk VII. This version had a bigger engine, a new all metal wing and greater cargo capacity but was fated never to go into production. With large Korean War commitments at that time, the company put it into temporary storage where it was destroyed in a hangar fire in September 1951. In 1953, Noorduyn headed a group of investors who bought back the jigs and equipment from Canada Car and Foundry and started a new company called Noorduyn Norseman Aircraft Ltd. Bob Noorduyn became ill and died at his home in South Burlington, Vermont, on 22 February 1959. The company continued to provide support for operating Norseman aircraft and built three new Mk Vs before selling its assets in 1982 to Norco Associates. Norco provided support services only, as Norseman aircraft manufacture was labor intensive and very expensive. The last Noorduyn Norseman to be built was sold and delivered to a commercial customer on January 19, 1959. A total of 903 Norseman aircraft (Mk I – Mk V) were produced and delivered to various commercial and military customers. There are currently 42 Norseman aircraft on the active Canadian aircraft registry and 9 active in the United States. The number in use worldwide is not known. In recognition of the Norseman's role in serving the remote villages of northern Canada, the town of Red Lake, Ontario, a jumping off point for remote communities in Northwestern Ontario, promotes itself as The Norseman Capital of the World. Each summer in July, the "Norseman Floatplane Festival" brings Norseman aircraft to Red Lake as the centrepiece of a community based weekend festival ranging from stage entertainment, children's games and rides, contests, cultural and historical displays and street vendors with craft and specialty booths. The Canadian Second World War "ace of aces" George Beurling died in a Norseman while landing at Urbe Airport in Rome, Italy, in May 1948. Beurling had been ferrying the aircraft to the nascent Israeli Air Force. The remains of another Israeli Air Force Norseman adorn the IAF's memorial to its fallen on Har Hatayasim (Pilots' Mountain) near Jerusalem. The plane had crashed during Operation Maccabi of the 1948 Arab Israeli War.