Ричард Райттың 1953 жылғы «Шеттен келген» романы америкалық расизмді, бостандық іздеуді және қоғамдық құлдырауды көрсетеді. Кітап мазмұны, тарихы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1953 жылы Ричард Райттың романы
1953 Novel by Richard Wright
"Шетелдік" – американдық автор Ричард Райттың 1953 жылы алғаш жарық көрген романы. "Шетелдік" – Ричард Райттың эпикалық көлемдегі әңгімесінің екінші бөлімі, американдық расизмді шикі, ұятсыз күйінде көрсетуге арналған күрделі, шеберлік туынды. Бұл Райттың өзі білген және бастан өткерген расизм, оның замандастарының көптеген афроамерикандықтары одан қашуға мүмкіндік таппады, және ол оның шығармашылығының орталық тақырыбы болып қала берді. "Шетелдік" АҚШ-та маккартизмнің өрбу кезеңінде және Еуропада Ұлыттар аралық соғыстың басталуымен бірге пайда болды, бұл екі оқиға оның алғашқы қабылдануына зор әсер етті.
The Outsider is a novel by American author Richard Wright, first published in 1953. The Outsider is Richard Wright's second installment in a story of epic proportions, a complex master narrative to show American racism in raw and ugly terms. It was the kind of racism that Wright knew and experienced, a racism from which most black people of his own time could not escape, and it remained the central element in his fiction. The Outsider appeared during the height of McCarthyism in the United States and the advent of the Cold War in Europe, two events that had a significant bearing on its initial reception.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның басты кейіпкері, символикалық түрде Крос Деймон деп аталады, ол 20 ғасырдағы адамның еркіндікке құмарлықпен ұмтылуын бейнелейді. Крос – зиялы негр, оны қабылдамайтын мәдениеттің өнімі. Оның "үнемі ойланып тұру әдеті", өміріндегі тәжірибелер мен іс-әрекеттері оның еркімен болған жоқ деген сезімі және өмірде одан да көп нәрсе болуы керек деген терең сенім, оған осы уақытқа дейін қол жеткізе алмаған қандай да бір мағына мен ақталумен байланысты. Крос таныстырылғанда ("Бірінші кітап: Қорқыныш") ол тым көп ішіп жатыр, ішінара өзінің көптеген проблемаларын ұмытуға тырысады, бірақ көбінесе өмірдің өткір және маңызсыз сезімінен туындаған ауырсынуды басу үшін. Ол өлді деп хабар тарайды, сондықтан ол өзінің жеке басын құруға кіріседі, осылайша шындықты табамын деп үміттенеді. Абсолютті іздеу оны төрт кісі өлтіруге итермелейді және үмітсіздік пен зорлықпен аяқталады. Жолда ол тоталитаризмнің ең сәтті түріне, коммунизмге тап болады. Ол басқа "шеттен тыс қалғандармен" бірге биліктің қоғамның басты шындық екендігіне және "адам ерекше ештеңе емес" дегенге келіседі, бірақ олардың осы "фактілерді" қабылдауы мен цинизммен пайдалануына ашуланады. "Бұл жеткіліксіз!" – коммунисті өлтірер алдында айқайлайды ол, ол оған өмірде басқа ештеңе жоқ деді. Сен өмір – тек өмір дейсің, ол – кездейсоқ иелік, ол кімнің қолында болса, соның иелігінде. Бірақ қайғы деген не? Ол сезімдерде. Сен өмірді тартып алып, сананы жойып, күшті және еркін болғаның үшін одан құтыла аласың, бірақ неге сананы азаптың жалынына айналдырып, оны қимылдауға қалдырасың? Дінді, қоғамның өткен және қазіргі ұйымдастырылуын, ұсынылған тоталитарлық баламаны және "еркін" адам ретінде өзінің мінез-құлқының бақылаусыз зорлық-зомбылығын қабылдамаған Крос идеялардан бас тартып, соңғы үмітін махаббатқа тікейді. Бірақ оның сүйіктісі оны көрген соң, өзін-өзі өлтіреді. Содан кейін Кросты өлтіреді. Аудандық прокурор оның өлім төсегіне келіп, өмірі қалай өткенін сұрайды, ал Крос "қорқынышты болды" деп өліп барады.
The novel's central character, symbolically named Cross Damon, represents the 20th century man in frenzied pursuit of freedom. Cross is an intellectual Negro, the product of a culture that rejects him. He is further alienated by his "habit of incessant reflection," his feeling that the experiences and actions of his life have so far taken place without his free assent, and a profound conviction that there must be more to life, some meaning and justification that have hitherto eluded him. When Cross is introduced (in "Book One: Dread") he is drinking too much, partly in an effort to forget his problems (of which he has many) but mostly to deaden the pain caused by his urgent and frustrated sense of life. There is an accident in which he is reported dead and so he sets out to create his own identity, and thus, he hopes, to discover truth. This search for the absolute compels him to commit four murders and ends in his despair and violent death. En route, he encounters totalitarianism in its most likely to succeed form, Communism. Though he agrees with these other "outsiders" that power is the central reality of society and that "man is nothing in particular," he is outraged by their acceptance and cynical exploitation of these "facts". "That’s not enough," he screams before he kills a Communist who has just told him that there is no more to life. You say life is just life, a simple act of accidental possession in the hands of him who happens to have it. But what's suffering? That rests in the senses You might argue that you could snatch a life, blot out a consciousness and get away with it because you're strong and free enough to do it; but why turn a consciousness into a flame of suffering and let it lie, squirming ? Having rejected religion, the past and present organization of society, the proposed totalitarian alternative and the kindred uncontrollable violence of his own behavior as a "free" man, Cross abandons ideas and pins his last hope on love. But his mistress commits suicide when she sees him as he is. There follows a chapter in which the Law, personified by a hunchbacked district attorney who understands Cross Damon, convicts him of a crime and condemns him, but is powerless to give his life significance by punishment. After this Cross is murdered. The district attorney comes to his death bed and asks how was life and Cross dies murmuring, "It was horrible."
Әдеби мәні және сын
"The Outsider" Райттың алғашқы кітабы болды, ол көбінесе жағымсыз сынға ұшырады. Сыншылар негізінен кісілердің мінездемесіне, әсіресе Деймонның зорлық-зомбылығына жететін себептердің жеткіліксіздігіне сын айтты. Көптеген адамдар Райттың "алтын күйінде қалуы керек еді" деп ойлады. Романның мелодрамалық оқиғалар мен ұзақ сонар реторикалық әңгімелері үйлесімсіз көрінді. Қара нәсілді сыншылар Райттың экзистенциализмге қызығушылығы оның тамырынан алыстағанын көрсетті деп санайды. Көптеген сыншылар романның мүлдем үмітсіздігіне ұна алмады. Романды Райттың 1940 жылдары марксизмнен бас тартып, экзистенциалистермен байланысқа түсуінің нәтижесі деп есептеді. Роман Райттың көңілсіздігінің ең төменгі шегін көрсетеді, себебі онда Камюдың адамгершілік үмітіне немесе Жан-Поль Сартрдың әлеуметтік өзгерістерге сеніміне орын жоқ. Бірақ кейінгі сыншылар "The Outsider" экзистенциализмді жоққа шығаратын немесе тіпті христиандық экзистенциалистік роман болуы мүмкін деп болжайды. Экзистенциалистік болсын болмасын, "The Outsider" Райттың бұрынғы ойлары мен шығармаларының логикалық жалғасы. "Туған ұл" (1940) романында басты кейіпкер Биггер Деймон сезінетін ашу мен үрейді одан да аз айқын түрде білдіреді. Райттың "Жер астындағы адам" әңгімесіндегі басты кейіпкер Фред Дэниелс, Деймон сияқты, өзінің қиын еңбекпен тапқан білімін бөліскім келеді. "Өнер және көркем әдебиет" еңбегінде Райт жеке адамның бостандығы басқалардың бостандығына байланысты екенін айтқан. Осылайша, "The Outsider" романында Райт таныс тақырыптарды қозғады, бірақ бұрынғы туындыларының нәсілдік шектеулерінен асып түсуге тырысты. Негізінен неміс нигилизміне және бұрынғы коммунистік партияға қатысуына ықпал еткен Райт, марксизмді осындай топтық идеологиялардың құрылымында жеке тұлғаны басуы үшін айыптайды. Деймон, христиан анасы бар афроамерикалық бала ретінде басынан өткен қиындықтардың нәтижесінде, романның көп бөлігін өзіне қарсы күш қолданудан қашып немесе оны болдырмауға тырысады. Қысқасы, Райт афроамерикалықтардың күресін қоғамның құрылымдарына қарсы күрес ретінде сипаттайды, ал зорлық-зомбылық пен ашу-ыза нәсілдік қанаушылыққа негізделген тәрбиелеудің тікелей салдары болып табылады. "The Outsider" романына бағытталған алғашқы сынның көп бөлігі оны экзистенциалистік насихаттың бір түрі деп қарастырып, Райттың өмірі мен тәжірибесі арасындағы байланысты тиімді талдамады.
The Outsider was Wright's first book to receive predominantly negative reviews. Reviewers were primarily critical of its characterization, particularly the absence of sufficient motivation for Damon's violence. Many thought that Wright should have "stayed gold". The novel's mix of melodramatic action and lengthy rhetorical exposition seemed disruptive. Black reviewers believed that Wright's interest in existentialism indicated a separation from his roots. Most reviewers found the unrelieved pessimism of the novel unattractive. The novel has often been considered the result of Wright's involvement with existential thinkers following his break from Marxism in the 1940s. The novel seems to mark the low point of Wright's despair, for it lacks Camus's humanitarian hope or Jean Paul Sartre’s belief in social change. Later critics, however, have suggested that The Outsider is a rejection of existentialism or is even a Christian existentialist novel. Existential or not, The Outsider is a logical extension of Wright’s earlier fiction and thought. In Native Son (1940), central character Bigger expresses in a less articulate manner the same sort of rage and dread felt by Damon. In Wright's short story "The Man Who Lived Underground", central character Fred Daniels, like Damon, wants to share his hard earned knowledge with others. In Art and Fiction, Wright maintained that personal freedom was conditioned on the freedom of others. Thus, in The Outsider Wright addressed familiar themes but consciously tried to move beyond the racial limitations of his earlier work. Wright, influenced primarily by German nihilism and his earlier involvement in the Communist party, condemns Marxism for its repression of individuality inherent in the structure of such group ideologies. Damon, molded by his repressive childhood as an African American child with a Christian mother, spends much of the novel escaping or preventing coercion against him by others. In essence, Wright describes the African American struggle as one inherently in opposition to society's constructs and violence and anger as a direct result of an upbringing rooted in racial oppression. The majority of early criticism aimed at The Outsider falsely regarded it as a form of existential propaganda and failed to effectively analyze the connection between Wright's life and experiences before the train accident and his subsequent violence.