Отаманы мәдениеті: Ерте қола дәуірінің Орталық Еуропа өркениеті
Ottomány culture
Отаманы мәдениеті – Орта Еуропадағы ерте қола дәуірі (б.з.д. 2100-1400 жж.). Орналасқан аймағы, ерекшеліктері, тарихы, және б.з.д. дәуіріндегі құрылысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман мәдениеті, сондай-ақ Румынияда Отомани мәдениеті немесе Венгрияда Отомани Фузесабони мәдениеті деп аталады, Орталық Еуропада ерте қола дәуірінің (шамамен б.з.д. 2100–1400 жылдары) мәдениеті. Бұл мәдениеттің аты Отомани (Отомани) ауылының жанындағы атаулы орналасқан жерден алынған, қазіргі Румынияның Бихор округіндегі Сэлачеяның бір бөлігі. Осман мәдениетінің орта қола дәуірі кезеңі (шамамен б.з.д. 1750–1400 жылдары) Шығыс Венгрия және Батыс Румынияда Гюлаваршанд мәдениеті деп те белгілі.
The Ottomány culture, also known as Otomani culture in Romania or Otomani Füzesabony culture in Hungary, was an early Bronze Age culture (c. 2100–1400 BC) in Central Europe named after the eponymous site near the village of Ottomány (Otomani), today part of Sălacea, located in modern day Bihor County, Romania. The Middle Bronze Age period of the Ottomány culture in eastern Hungary and western Romania (c. 1750 BC to 1400 BC) is also known as the Gyulavarsánd culture.
Аумақтық көлемі
Оттоманы мәдениеті Шығыс Венгрияда, Шығыс Словакияда, Батыс Румыниядағы Кришана аймағында, Батыс Украинада, Транскарпатияда (Карпат тауларының бойындағы Закарпат облысы) және Оңтүстік-Шығыс Польшада (Карпат таулары мен оған жақын жерлерде) орналасқан. Осылайша, Оттоманы мәдениетінің өкілдері кейіннен "Кең жол" деп аталатын сауда жолының орталық бөлігін бақылап тұрды, және шындығында, Оттоманы ескерткіштерінде жиі құмыр табылады. Оттоманы мәдениетінің таралуы Хатван мәдениетінің аяқталуымен байланысты.
The Ottomány culture was located in eastern Hungary, eastern Slovakia, Crișana in western Romania, western Ukraine Transcarpatia (Zakarpattia Oblast within a stretch of the Carpathian mountains) and southeast Poland (stretch of Carpathian mountains and nearby areas). Thus, people of the Ottomány culture secured a middle stretch of what will be later known as the Amber Road, and indeed, amber is often found in Ottomány sites. The expansion of the Ottomány culture is associated with the end of the Hatvan culture.
Тұрғын үй, қоныстар, тұрғын үй және материалдық мәдениет
Бұл кең аумақты мекендеген мәдениет өкілдері өзендердің жағалауларында, аңғарларда, сондай-ақ стратегиялық тұғындарда – тау жолдарында, төбелерде бекінілген елді мекендер салған. Үңгірлер мен табиғи бұлақтар сияқты кейбір жерлер діни амалдар үшін қолданылған. Бұл мәдениет Румыниядағы Витенберг мәдениетімен, Моравия, Германия, Австрия және Словакияның батысындағы Юнетице-Мадаровце-Ветеров-Бохаймкирхен мәдени кешенімен, Польшадағы Миерзановице мәдениетімен және Венгриядағы Мако/Нагирев мәдениетімен бір дәуірде болды. Мәдениеттің жоғары деңгейі бекінілген елді мекендердегі жоғары дамыған қорғаныс архитектурасымен көрiнедi, оған бекініс, тас қабырғалар, қоршаулар, мұнаралар және бастиондармен қорғалған күрделі қақпалар кіреді. Сондай-ақ, қалалық жоспармен салынған үйлер (1, 2 немесе үш бөлмелі), жазық жерлердегі үйлердің тікелей салынуы (саз балшықтан жасалған үйлердің үнемі салынуы, көптеген стратиграфиялық қабаттары бар жасанды төбелердің пайда болуы), металл өңдеудің жоғары деңгейі (бронза, алтын, күміс), сүйек пен мүйізден жасалған бұйымдар (ат жабдықтарының мүйізден жасалған элементтері), өте әсем безендірілген амфоралар, кең табақтар, кішкентай кеселер, сүт өңдеуге арналған ыдыстар, көшпелі керамикалық пештер (пираунос), бай әшекейлермен, діни және тұрмыстық мақсатта қолданылған деп есептеледі. Оттамандық керамиканың ерекшеліктері – спираль немесе дөңгелек мотивтермен безендіру, бай пластикалық әшекейлеу, толқын немесе "айналма спираль" өрнегін қолдану, "металдық эффект" алу үшін керамиканы жылтырату және жоғары температурада күйдіру. Металл өңдеуге алтын әшекейлер (көбінесе сырғалар), қоладан жасалған шағын бұйымдар (ілгіштер, жеке әшекейлер, кішкентай құралдар – инелер, тесік ашу құралдары), соғысқа арналған бұйымдар (айқас балталары, сүйреулер, пышақтар, қылыштар және жебелер) жатады. Тас орақтар мен балталар жасау үшін де кеңінен қолданылды. Энтонидің (2007) мәліметінше, арбалы көліктер Оттаман мәдениетіне көп өрнекті керамикалық мәдениеттен батысқа қарай тараған.
People belonging to this vast culture settled along river banks and in valleys but also on strategic places like mountain passes and hills used for mighty fortified settlements. Some places like caves and natural springs were used like for cult activities. This culture was contemporary with Wietenberg culture in Romania, Unetice Madarovce Veterov Boheimkirchen cultural complex in Moravia, Germany, Austria and western Slovakia, Mierzanowice culture in Poland and Makó/Nagyrév culture in Hungary. The high cultural level is illustrated most by fortified settlements with highly advanced defensive architecture including ditches, stone walls, ramparts, towers and complicated gates protected by bastions, as well as by urbanistically organized houses (1, 2 or three rooms), tell disposition at lowland sites (consequent use of houses made of clay, creating an artificial hill with many stratigraphic levels), the high level of metal working (bronze, gold, silver), a high level of bone and antler working (including elements of horse harness made of antler), sophisticated pottery, often considered one of the most exquisite ceramic cultures of prehistoric Europe, with beautifully adorned amphorae, jugs, broad bowls, small cups, pottery of milk processing, and piraunoi transportable ceramic ovens, richly decorated, often interpreted as being used not only for profane, but also cult activities (burning incense). Some distinctive features of Ottomány ceramics are decoration with spiral or circular motifs, rich plastic ornamentation, use of a wave pattern or pattern of "running spirals", polishing of pottery to reach "metallic effect" and high firing temperatures. Metalworking is illustrated by gold jewelry, mainly earrings, small bronze objects (pins, personal ornaments, small tools needles, awls), military items include battle axes, spear heads, daggers, knives, and arrowheads. Although stone was still widely used for sickles and working axes. According to Anthony (2007), chariotry spread westwards to the Ottomány culture from the Multi cordoned ware culture.
Жерлеу рәсімі
Жерлеулер әдетте денесі иілген күйде, елді мекендердің тікелей жанындағы үлкен, жалпақ зираттарда жасалған. Зираттарда ерлер мен әйелдерге арналған бөлек жақтар болған, ал соңғы кезеңдерде екі түрлі рәсімге көшкен, яғни кремация да жиі қолданылып, күлдер урналарға салынатын болған. Қабірлерге мол мүлік қосылған, оның ішінде әшекей бұйымдар (мысалы, моншақтар, ерлер қабірлерінде көбінесе жануар тістері мен қабан суырынан жасалған), металл зергерлік бұйымдар, құрал-жарақтар, қару-жарақ және керамикалық ыдыстар салынатын. Нижня-Мисла (Шығыс Словакия) зиратындағы бала қабірінен төрт дөңгелекті арбаның керамикалық моделі табылған, ол баланың ойыншығы немесе діни нысан деп жорылған.
Burials were typically inhumations with the body in a flexed position in large flat cemeteries in direct vicinity of settlements, with different sides for men and women, at the final stages shifting towards bi ritual rites, with more cremations, using urns. Graves are equipped with rich grave goods, including personal adornments like beads (in male graves often made of animal teeth and boar tusks) and metal jewelry, tools, arms and ceramics. In a child grave at Nizna Mysla cemetery (Eastern Slovakia), a ceramic model of a four wheel wagon was found and has been interpreted either as child's toy or a cult object.
Құлдырау және мұра
Осман мәдениетінің аяқталуы Орталық Еуропадағы Көне қола дәуірінің соңындағы алабұрлы оқиғалармен байланысты, онда "Ескі қола дәуірі әлемі" толық құлдырады. Осы әлемде мықты бекіністер, бай жерлеулер және қашықтықтарға сауда жасау сияқты өте дамыған мәдениет болған. Бекінілген елді мекендердің санының біртіндеп азаюы, жерлеу салтының өзгеруі және адамдардың бекінілген елді мекендерді тастап кетуіне бірнеше себеп болуы мүмкін, соның ішінде сауда және алмасу желілерінің бұзылуы, жау шабуылдары, қоғамның ішкі құлдырауы немесе қоршаған ортаның өзгерісі. Одан кейінгі Орта қола дәуірі / Кейінгі қола дәуірі мәдениеттері жерлеу салтында (көму, обалар тұрғызу) және қоламен жұмыс істеуде мүлдем басқаша. Қола өңдеуде "жарылыс" болды және барлық Еуропа бойынша табылған көптеген қола сақталатын орындар өндірілген қола заттарының саны мен сапасының өзгеруін көрсетеді. Біз тек қола әшекейлері мен қаруларын ғана емес (соның ішінде алғашқы қылыштардың үлгілері), сонымен қатар қола құралдарын (орман, балта, айқас) көреміз, бұл ежелгі адамның күнделікті өмірін өзгертіп жіберді.
The end of the Ottomány culture is connected with turbulent events at the end of Old Bronze Age in Central Europe, where there was a collapse of the whole "Old Bronze Age world" with its highly advanced culture of mighty hill forts, rich burials, and trade over vast distances. The gradual decline in the number of fortified settlements, change of burial rites, and the decision of people to desert fortified settlements could have had several reasons, including the collapse of trade and exchange networks, the attacks of enemies, the internal collapse of society or environmental causes. The following Middle Bronze Age/Late Bronze Age cultures are very different in their burial rites (cremation, erecting of barrows) as well as in their handling of bronze there is an "explosion" in bronze working, and many bronze hoards found across all of Europe illustrate this change in quantity and quality of produced bronze objects. We see not only bronze ornaments and arms (including first examples of swords), but also bronze tools (sickles, axes, adzes), which changed the everyday life of prehistoric man.