Кіріспе

Генрих Шлиманн тапқан артефактілер

Приам қазынасы – қазіргі Түркияның солтүстік-батыс жағалауындағы Хисарликте (Троя деп те аталады) классикалық археологтар Франк Кальверт және Генрих Шлиманн тапқан алтын және басқа да артефактілер жиынтығы. Артефактілердің көп бөлігі қазір Мәскеудегі Пушкин мұражайында сақтаулы. Шлиманн бұл жерді Гомердің Троясы деп мәлімдеп, артефактілерді Гомердің патшасы Приаммен байланыстырды. Бүгінгі таңда бұл байланыс Шлиманнның қазіргі Түркияның солтүстік-батысында өтетін Гомер эпостарында айтылған орындар мен заттарды табуға деген ынтасының нәтижесі деп саналады. Ол кезде Троядағы стратиграфия толыққанды зерттелмеген, бұл жұмысты кейін археолог Карл Блеген аяқтады. Приам қазынасының табылғаны айтылған қабат II Трояға жатқызылды, бірақ Приам VI немесе VII Трояның патшасы болған, ол жүздеген жылдардан кейін пайда болған.

Көркем туындылар жинағы

Шлиман Приам қазынасын Анадолиядан контрабандалық жолмен шығарғаны белгілі болды. Оның әйелі Софияның Троялық Еленаның алтын тәжін және әшекейлерін жұрт алдында кигені туралы шенеуніктерге хабарланды. Османдық үкіметінің қазба жұмыстарын бақылауға тағайындалған өкілі Амин Эффенди түрмеге кесілді. Османдық үкіметі Шлиманның қазба жұмыстарын жүргізуге берген рұқсатын қайтарып алды және алтынның үлесі үшін оны сотқа берді. Шлиман Микенге жол тартты. Бірақ онда Грекия археологиялық қоғамы оны бақылау үшін өкіл жіберді. Кейін Шлиман Османдық империясының үкіметіне Троядағы қазба жұмыстарын қайта бастауға рұқсат беру үшін бір бөлігін қазынадан берді. Ол Стамбул археологиялық мұражайында сақталады. Қалған бөлігі 1881 жылы Берлиннің Корольдік мұражайларына (Königliche Museen zu Berlin) өткізілді. Берлин шайқасында Қызыл Армия Зоопарк мұнарасын басып алғаннан кейін профессор Вильгельм Унверзагт қазынаны Кеңес өнері комитетіне тапсырып, оны тонаудан және бөлінуден сақтап қалды. Артефакттар содан кейін Мәскеуге жеткізілді. Суық соғыс кезінде Кеңес үкіметі Приам қазынасының тағдыры туралы ешқандай ақпаратты жоққа шығарды. Бірақ 1994 жылы Пушкин мұражайы Троя алтынының өзінде екенін мойындады. Ресей Батыс елдерінің пікірінше, тоналған өнерді Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германияның Ресей қалаларын қиратуы мен Ресей мұражайларын тонауы үшін өтемақы ретінде сақтайды. 1998 жылғы Ресей Федералды заңы, Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде КСРО-ға көшірілген және Ресей Федерациясының аумағында орналасқан мәдени құндылықтар туралы заң, Германиядағы тонауды өтемақы ретінде заңдастырады және Ресей билігіне реституция жасауға мүмкіндік бермейді.

Аутентиктілігі

Шлиманның әдістері мен ниеттеріне қатысты сынмен бірге, қазынаның түпнұсқалығына күмән туды. Оның бір рет табылған емес, қайта жинақталған болуы мүмкін деген пікірлер айтылды, сондай-ақ, сипатталған қабаттың Приам патшаның өмірінен бұрынғы кезге жататыны қазірде қабылданды. Тіпті Шлиман өзі де табылу жағдайын бастапқыда сипаттағанда қателік жасағанын мойындап, шетелдік жұмысшыларды қуғаннан кейін, заттарды әйелінің куәлігінде ғана тапқан. Оның орналасқан жері жарты ғасырдан бері жарияланбағандықтан, артефакттарды қазіргі ғылыми тұрғыдан зерттеп, Шлиманның айтқандарын растау не жоққа шығару көп уақыт бойы мүмкін болмады.