Кіріспе
Зейнетақы аннуитеті – зейнеткерлік шақта зейнеткерлерге тұрақты табыс қамтамасыз ететін қаржылық өнім. "Зейнетақы аннуитеттік жоспары (ЗАП) – IRA сияқты зейнетақы жоспарының бір түрі, ол сақтандырылған зейнеткерге тұрақты (бір реттік) төлемдер ағынын ұсынады. Төлемдер арасындағы уақыт интервалы және олардың көлемі эмитент ұйымы мен клиент арасындағы аннуитет шартының талаптары мен түріне сәйкес анықталады. Бүгінде нарықта зейнетақы аннуитеттерінің көптеген түрлері ұсынылуда.
Жинақтау кезеңі
Зейнетақы жинақтау кезеңі – адамның жұмыс істеп, зейнетке ақша жинау мүмкіндігіне ие болатын өмірінің кезеңі. Бұл кезең адам зейнетке ақша жинауды бастағанда басталып, зейнетақы төлемдерін алғанда аяқталады. Адамдар аннуитет сатып алуға шешім қабылдағанда, олар біржолғы төлем жасауға немесе сақтандыру мекемесіне үнемі ақша салуға келіседі. Адамдар сақтандыру компанияларына төлейтін ақша нарыққа қайта инвестицияланады және адам зейнетке шыққанша өсе береді.
Тарату (өтемақы) кезеңі
Сақтандыруды қайтару кезеңі сақтандырылған тұлғаларға төлемдер жасалған кезде басталады. Сақтандыру ұйымдары төлемдерді әртүрлі тәсілдермен тарата алады. Төлемдер белгілі бір мерзімге (мысалы, 15 жылға) жылдық, жарты жылдық сияқты түрде таратылуы мүмкін; сондай-ақ өмір бойына толанатын аннуитет немесе бір реттік төлем түрінде де болуы мүмкін. Төлемдер жеке тұлға зейнетке шыққаннан кейін немесе кейінге қалдырылып, белгілі бір уақыт өткен соң төленуі мүмкін.
Белгілі және ауыспалы зейнетақы аннуитеттері
Белгілі бір аннуитетке келісім жасаған адамдар, тарату кезеңі басталғанда қанша сома алатынын алдын ала анықтай алады. Белгілі аннуитет табыстылық деңгейін белгілі бір тарату кезеңі үшін немесе өмір бойына бекітуге мүмкіндік береді. Әдетте, белгілі аннуитеттер консервативті сақтандыру өнімдері болып табылады, себебі олардың табыстылығы шамамен депозиттік сертификаттың (CD) ұсынатын табыстылығына тең. Айналмалы аннуитеттер басқа принцип бойынша жұмыс істейді. Жеке тұлғаның жинақтау кезеңінде жасаған инвестицияларынан жинақталатын соманың соңғы құны клиент таңдаған инвестициялық опциялардың нәтижелеріне тікелей байланысты. Жеке тұлғалар көбінесе нарықтық құралдарға, облигацияларға және (немесе) акцияларға инвестиция жасайтын өзара қорларды пайдаланады.
Кезекті зейнетақы аннуитеттері
Төлемдер белгілі бір уақыт өткен соң басталады. Бұл мерзім кең ауқымда өзгеруі мүмкін (бір жылдан бірнеше онжылдыққа дейін). Кешіктірілген аннуитет көбінесе зейнетақы төлемдерін ұйымдастыру үшін қолданылады, онда жинақтау кезеңі сақтандырылғанның белгілі бір жасына дейін созылуы мүмкін.
Тез арада зейнетке шығу аннуитеттері
Тез зейнетке шығу аннуитеті – біржолғы төлем арқылы сатып алынатын аннуитет, одан төлемдер келісімшарт күшіне енгеннен кейін дереу (30 күннен 12 айға дейін) басталады (жинақтау кезеңі жоқ). Тез аннуитет үлкен сомадағы ақшаны тұрақты табысқа (қандай да бір зейнетақыға) айналдыруға мүмкіндік береді. Жинақтау кезеңі болмағандықтан бұл кеңінен қолданылмайды, бірақ зейнетке шығып, пассивті табыс көзін құруды қалайтын бай адамдарға қолайлы.
Артықшылықтары
Зейнетақы аннуитетін сатып алу жеке тұлғаларға зейнетақының қаржылық тәуекелдерін сақтандыру компаниясына ауыстыруға көмектеседі. Белгілі зейнетақы аннуитеттерімен сақтандырылған зейнеткерлер қаржы нарықтарының өзгеруіне қарамастан, белгіленген сомада ақша алады. Аннуитеттің тағы бір маңызды артықшылығы – ол төлем басталар кезде ғана салық салынады. Аннуитет иесі үлестірілген сомадан салық төлейді, бірақ көбінесе бастапқы инвестициядан түскен табысқа салық салынады. Бұл сақтандыру өнімі өте икемді, және әр адамның жеке қалауларына сәйкес келетін аннуитет жоспарларының көптеген түрлері бар.
Келесі жақтары
Зейнетақы аннуитетінің басты кемшіліктерінің бірі – шығындар. Өзара қорларға және депозиттік сертификаттар сияқты басқа қаржы құралдарымен салыстырғанда, зейнетақы аннуитеттерін көбінесе делдалдар сататындықтан комиссиялық төлемдерді сатып алушы көтереді. Көп жағдайда, кейінге шегерілген зейнетақы аннуитетін жапқан адамдар, егер келісімшарттың алғашқы жылдарында күтпеген жағдайда ақшасын шығарса, ақшаны қайтару үшін төлем жасауға міндетті болады. Дегенмен, көптеген аннуитеттер шұғыл жағдайлар үшін есептен 10%-дан 15%-ға дейін құрайтын айыпсыз қаражат алуға мүмкіндік береді.
1-ші мысал (Төтенше зейнетақы жарнасы)
Жеке тұлғаның сақтандыру ұйымына төлеуі тиіс біржолғы төлемді есептеу, 20 жылдан кейін 5 жыл бойы ай сайын 500 доллар мөлшерінде төлем алу үшін, 12% тұрақты жылдық кірістілік ескере отырып. Айлық номиналды кірістілікті (ROR) есептеу r; мұнда j – тұрақты жылдық кірістілік, m – айлар саны; мұнда біржолғы төлем, дисконттық коэффициент, $1 жылдық ануитеттің қазіргі құны.
; where j constant annual ROR, m number of months
; where lump sum payment, discount factor,
the present value of $1 annuity immediate.
2-мысал (Тез зейнетке шығу бойынша айнымалы аннуитет)
Келесі 20 жыл ішінде жыл сайынғы өзгермелі төлемдерді алу үшін жеке тұлға сақтандыру ұйымына бір реттік төлем жасауы керек. Бірінші жылғы 30 000 долларлық төлем келесі әр жыл сайын 1 000 долларға төмендейді. Жылдық тұрақты табысқа 5% деп есептелінеді. мұнда және т.б.
Тарих
Бұл жоспарлар 1970 жылғы Табыс және корпоративтік салықтар туралы заңның 226-бабына сәйкес енгізілді және көбінесе 226-бап шарты деп аталады. Дегенмен, қазіргі уақытта олар 1988 жылғы Табыс және корпоративтік салықтар туралы заңның 620-бабымен реттеледі, сондықтан 620-бап шарты деп те белгілі.
Салықтық режим
Біржолғы төлемнің бір бөлігі аннуитет сатып алуға жұмсалуға тиіс, ал қалған бөлігі салықтан босатылған біржолғы төлем ретінде алынуы мүмкін. Жасалған салымдарға бастапқы салық жеңілдігі қолданылады (бұл жүйе 2001 жылы ғана енгізілді). Жоспар ішіндегі табыс пен пайда салықтан босатылады (қайта алмайтын 10% салық кредитінен басқа). Мерзімі келгенде салықтан босатылған ақшаны алуға болады. Салықтан босатылған ақшалай біржолғы сома бастапқы жылдық кіріске сәйкес есептеледі. Формула көбінесе былай түсіндіріледі: салықтан босатылған ақшалай сома – қалдық кірістің үш есесі. Бұл салық режимі 2006 жылғы 6 сәуірде енгізілген зейнетақы жүйесін жеңілдету шаралары аясында жойылды.