Кіріспе
Ұлыбританиядағы зейнетақылар туралы шолу
Ұлыбританиядағы зейнетақылар, яғни Ұлыбританиядағы салық төлеушілердің зейнетке жинақтау үшін жалақысының бір бөлігі шегеріліп алынады, үш негізгі түрге бөлінеді: мемлекеттік, кәсіптік және жеке зейнетақылар. Мемлекеттік зейнетақы жұмыс істеген жылдарға негізделеді, 35 жылдық еңбек тарихы аптасына 203,85 фунт стерлинг мөлшерінде зейнетақыны құрайды. Ол жалақы мен бағаның өсуімен байланысты. Көптеген жұмыскерлер мен жеке кәсіпкерлер де жұмыс берушілер субсидиялайтын және салық тиімділігі жоғары кәсіптік және жеке зейнетақыларға қатысады, бұл мемлекеттік зейнетақыны толықтырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, "Қарлыларға арналған зейнетақы" 1909 жылы Ұлыбританияда (сол кездегі Ирландияның барлық бөлігін қамтыған) енгізілді. 1908 жылғы "Қарлылар зейнетақысы туралы" заң қабылданғаннан кейін, аптасына 5 шиллинг (£, Тұтыну бағасы индексі бойынша қазіргі шақтағы сомасы £) немесе үйленген жұбайларға аптасына 7 шиллинг 6 пенни (£, бүгінгі күні £/аптаға тең) мөлшерінде зейнетақы, жылына 21 фунт стерлингтен төмен кіріс алған адамдарға төленді (1909 жылғы 21 фунт стерлинг сомасы бүгінгі күні шамамен <есептелген сомаға> тең). Зейнетақы алуға жарамдылық жасы 70-ке белгіленді және зейнетақы алушының мүліктік жағдайы тексерілуге жатады. Кейіннен ерлер үшін 65 жасқа, ал әйелдер үшін 60 жасқа дейін жас шегі төмендетілді, бірақ 2010 жылдың сәуірінен бастап әйелдердің зейнетақы алу жасы ерлермен бірте-бірте үйлестірілуде, ал ерлер мен әйелдер үшін зейнеткерлік жас туылған күніне байланысты 68 жасқа дейін, бірақ 2046 жылдан кешіктірмей көтеріледі.
Тарих
ХХ ғасырға дейін кедейлік дерлік қылмыстық жағдай ретінде қарастырылды, бұл 1494 жылғы Vagabonds and Beggars Act-та көрініс берді, ол тікелей қаңғыбастарды түрмеге қамады. Елизавета дәуірінде ағылшын Кедейлер заңдары жаңа бағытты көрсетті, онда кедейлер тек моральдық жағынан бұзылған деп есептелді және жұмыс үйлерінде мәжбүрлі еңбек етуге міндеттелді. Қазіргі заманғы мемлекеттік зейнетақының бастауы 1908 жылғы «Қарлыларға зейнетақы төлеу туралы» заң болды, ол 70 жастан асқан және жылдық кірісі 31 фунт 10 шиллингтен (£31.50) аспайтын азаматтарға аптасына 5 шиллинг (£0.25) төледі. Бұл заң 1905–1909 жылдардағы Кедейлер заңдары және Түршігіп қалғандарға көмек көрсету жөніндегі Корольдік комиссиямен бір уақытта қабылданды және 1911 жылғы Ұлттық сақтандыру туралы заң арқылы жұмыссыздық және денсаулық сақтану арқылы әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін толықтыруға бағытталған либералдық әлеуметтік реформалардың бірінші қадамы болды. 20-ғасырдың басында кәсіптік (жұмыс орнындағы) зейнетақы жүйелері жиірек қолданыла бастады, оның бір себебі 1921 жылғы Қаржы заңы болды, ол зейнетақы схемасына жасалған жарналарға салық жеңілдіктерін берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1946 жылғы Ұлттық сақтандыру заңы әлеуметтік қамсыздандырудың толыққанды қамтуын аяқтады. 1948 жылғы Ұлттық көмек заңы кедейлер заңын ресми түрде жойды және Ұлттық сақтандыру төлемдерін жасамайтын азаматтарға ең төменгі кіріс берді. 1948 жылы негізгі мемлекеттік зейнетақы да енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кәсіптік зейнетақы жүйелері де дамыды, зейнетақылар қызметкерлерді тарту және ұстап тұрудың маңызды құралына айналды, ал жаңа үлестерді жинақтау үшін ақшаны сатып алу схемалары жиі қолданылатын болды. 2023 жылдың қараша айында The Trussell Trust есептеуынша, 2023 жылы Ұлыбританиядағы жалғыз ересек адамның лайықты өмір сүру стандартына ие болуы үшін жылына кем дегенде 29 500 фунт стерлинг қажет, бұл 2022 жылғы 25 000 фунт стерлингтен жоғары.
Мемлекеттік зейнетақылар
Мемлекеттік зейнетақы негізгі үш элементтен құралады: базалық зейнетақы, қосымша зейнетақы және зейнетақы кепілдігі. Бұл элементтер төмендегі бөлімдерде сипатталған.
Қосымша зейнетақы
Негізгі мемлекеттік зейнетақыдан (НМЗ) артық зейнетақымен қамтамасыз ету үшін үш түрлі мемлекеттік жүйе болған. Бұл жүйелер жиынтығында қосымша зейнетақы деп аталады. Олар тек Ұлттық сақтандыру үлесімдерін төлейтін жұмыскерлерге және белгілі бір босатылған топтарға (өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды қоспағанда) қолжетімді болды. Бұл үш жүйе:
Graduated Pension or Graduated Retirement Benefit: This was earned between 6 April 1961 and 5 April 1975. Qualification was based on the amount of contributions paid, which are used to buy ‘units’. The value of a unit is £7.50 for men and women. Graduated pension typically pays a small amount (£1 or so per week) to those entitled to it. State Earnings Related Pension Scheme (SERPS): SERPS ran from 6 April 1978 to 5 April 2002. As the name implies, the level of pension payable was related to earnings via the amount of National Insurance contributions. Qualification was based on band earnings above a Lower Earnings Limit (LEL) in each year. The LEL (£84 per week /£4368 pa in 2006/07) was usually set at the same level as the BSP (£84.25) and increased when BSP did. Band earnings were those between the LEL and an Upper Earnings Limit (UEL) at which National Insurance contributions ceased to be payable by the employee (this was £645 per week/£2,795 per month in 2006/07, although the UEL now refers to a threshold where reduced NI payments are made, as opposed to payment ceasing). The UEL is also adjusted annually. State Second Pension (S2P): S2P was introduced on 6 April 2002. As with SERPS, the level of pension payable is related to the recipient's earnings via their National Insurance contributions. Qualification is based on earnings at, or above, the LEL, but no band earning calculation is made until earnings reach a higher base (£12,500 pa in 2006/07) called the Lower Earnings Threshold (LET). Earnings below the LET (but above the LEL) are credited up to the LET. Unlike the Basic State Pension, participation in the Additional Pension schemes is voluntary. Those who do not wish to participate can contract out. This option was introduced with SERPS in 1978 and is only available to those who have made alternative pension arrangements through Personal or Occupational schemes. Further changes to be introduced in 2012 will see S2P change from an "earnings related" to a "flat rate" pension, and individuals will lose the right to contract out.
Біртіндеп зейнетақы немесе Біртіндеп зейнеткерлік жәрдемақысы: Бұл 1961 жылдың 6 сәуірінен 1975 жылдың 5 сәуіріне дейін жиналған. Үлесім төлеген сомаға негізделген құқық болды, ол «бірліктерді» сатып алуға жұмсалды. Бірлік құны ерлер мен әйелдер үшін 7,50 фунт стерлингті құрады. Біртіндеп зейнетақы әдетте оған құқығы бар адамдарға шамалы соманы (аптасына 1 фунт немесе одан да көп) төлейді.
Graduated Pension or Graduated Retirement Benefit: This was earned between 6 April 1961 and 5 April 1975. Qualification was based on the amount of contributions paid, which are used to buy ‘units’. The value of a unit is £7.50 for men and women. Graduated pension typically pays a small amount (£1 or so per week) to those entitled to it. State Earnings Related Pension Scheme (SERPS): SERPS ran from 6 April 1978 to 5 April 2002. As the name implies, the level of pension payable was related to earnings via the amount of National Insurance contributions. Qualification was based on band earnings above a Lower Earnings Limit (LEL) in each year. The LEL (£84 per week /£4368 pa in 2006/07) was usually set at the same level as the BSP (£84.25) and increased when BSP did. Band earnings were those between the LEL and an Upper Earnings Limit (UEL) at which National Insurance contributions ceased to be payable by the employee (this was £645 per week/£2,795 per month in 2006/07, although the UEL now refers to a threshold where reduced NI payments are made, as opposed to payment ceasing). The UEL is also adjusted annually. State Second Pension (S2P): S2P was introduced on 6 April 2002. As with SERPS, the level of pension payable is related to the recipient's earnings via their National Insurance contributions. Qualification is based on earnings at, or above, the LEL, but no band earning calculation is made until earnings reach a higher base (£12,500 pa in 2006/07) called the Lower Earnings Threshold (LET). Earnings below the LET (but above the LEL) are credited up to the LET. Unlike the Basic State Pension, participation in the Additional Pension schemes is voluntary. Those who do not wish to participate can contract out. This option was introduced with SERPS in 1978 and is only available to those who have made alternative pension arrangements through Personal or Occupational schemes. Further changes to be introduced in 2012 will see S2P change from an "earnings related" to a "flat rate" pension, and individuals will lose the right to contract out.
Мемлекеттік табысқа байланысты зейнетақы жүйесі (МТБЗЖ): МТБЗЖ 1978 жылдың 6 сәуірінен 2002 жылдың 5 сәуіріне дейін жұмыс істеді. Аты айтқандай, төленетін зейнетақының мөлшері Ұлттық сақтандыру үлесімдерінің сомасы арқылы табысқа байланысты болды. Құқық алу үшін жыл сайынғы төменгі табыс шегінен (ТТС) жоғары табыс болуы қажет болды. ТТС (2006/07 жылы аптасына 84 фунт / 4368 фунт) әдетте НМЗ (84,25 фунт) деңгейінде белгіленді және НМЗ өскенде ол да өсетін. Жолақты табыс – бұл ТТС мен Жоғарғы табыс шегі (ЖТС) арасындағы табыс болды, онда жұмыскер Ұлттық сақтандыру үлесімдерін төлеуді тоқтатты (2006/07 жылы бұл аптасына 645 фунт / айына 2795 фунт болды, бірақ қазіргі ЖТС NI төлемдерін тоқтату емес, төмендетілген NI төлемдері жасалатын шекті деңгейге сілтеме жасайды). ЖТС жыл сайын да түзетіледі.
Graduated Pension or Graduated Retirement Benefit: This was earned between 6 April 1961 and 5 April 1975. Qualification was based on the amount of contributions paid, which are used to buy ‘units’. The value of a unit is £7.50 for men and women. Graduated pension typically pays a small amount (£1 or so per week) to those entitled to it. State Earnings Related Pension Scheme (SERPS): SERPS ran from 6 April 1978 to 5 April 2002. As the name implies, the level of pension payable was related to earnings via the amount of National Insurance contributions. Qualification was based on band earnings above a Lower Earnings Limit (LEL) in each year. The LEL (£84 per week /£4368 pa in 2006/07) was usually set at the same level as the BSP (£84.25) and increased when BSP did. Band earnings were those between the LEL and an Upper Earnings Limit (UEL) at which National Insurance contributions ceased to be payable by the employee (this was £645 per week/£2,795 per month in 2006/07, although the UEL now refers to a threshold where reduced NI payments are made, as opposed to payment ceasing). The UEL is also adjusted annually. State Second Pension (S2P): S2P was introduced on 6 April 2002. As with SERPS, the level of pension payable is related to the recipient's earnings via their National Insurance contributions. Qualification is based on earnings at, or above, the LEL, but no band earning calculation is made until earnings reach a higher base (£12,500 pa in 2006/07) called the Lower Earnings Threshold (LET). Earnings below the LET (but above the LEL) are credited up to the LET. Unlike the Basic State Pension, participation in the Additional Pension schemes is voluntary. Those who do not wish to participate can contract out. This option was introduced with SERPS in 1978 and is only available to those who have made alternative pension arrangements through Personal or Occupational schemes. Further changes to be introduced in 2012 will see S2P change from an "earnings related" to a "flat rate" pension, and individuals will lose the right to contract out.
Мемлекеттік екінші зейнетақы (МЕЗ): МЕЗ 2002 жылдың 6 сәуірінде енгізілді. МТБЗЖ сияқты, төленетін зейнетақының мөлшері алушының Ұлттық сақтандыру үлесімдері арқылы табысына байланысты. Құқық алу үшін ТТС деңгейінде немесе одан жоғары жалақы болуы керек, бірақ жалақы төменгі жалақы шегі (ТЖШ) деп аталатын жоғары деңгейге жеткенше (2006/07 жылы 12 500 фунт стерлинг) жалақының жолақты есебі жасалмайды. ТЖШ-ден төмен (бірақ ТТС-ден жоғары) жалақы ТЖШ-ге дейін есептеледі.
Graduated Pension or Graduated Retirement Benefit: This was earned between 6 April 1961 and 5 April 1975. Qualification was based on the amount of contributions paid, which are used to buy ‘units’. The value of a unit is £7.50 for men and women. Graduated pension typically pays a small amount (£1 or so per week) to those entitled to it. State Earnings Related Pension Scheme (SERPS): SERPS ran from 6 April 1978 to 5 April 2002. As the name implies, the level of pension payable was related to earnings via the amount of National Insurance contributions. Qualification was based on band earnings above a Lower Earnings Limit (LEL) in each year. The LEL (£84 per week /£4368 pa in 2006/07) was usually set at the same level as the BSP (£84.25) and increased when BSP did. Band earnings were those between the LEL and an Upper Earnings Limit (UEL) at which National Insurance contributions ceased to be payable by the employee (this was £645 per week/£2,795 per month in 2006/07, although the UEL now refers to a threshold where reduced NI payments are made, as opposed to payment ceasing). The UEL is also adjusted annually. State Second Pension (S2P): S2P was introduced on 6 April 2002. As with SERPS, the level of pension payable is related to the recipient's earnings via their National Insurance contributions. Qualification is based on earnings at, or above, the LEL, but no band earning calculation is made until earnings reach a higher base (£12,500 pa in 2006/07) called the Lower Earnings Threshold (LET). Earnings below the LET (but above the LEL) are credited up to the LET. Unlike the Basic State Pension, participation in the Additional Pension schemes is voluntary. Those who do not wish to participate can contract out. This option was introduced with SERPS in 1978 and is only available to those who have made alternative pension arrangements through Personal or Occupational schemes. Further changes to be introduced in 2012 will see S2P change from an "earnings related" to a "flat rate" pension, and individuals will lose the right to contract out.
Негізгі мемлекеттік зейнетақыдан айырмашылығы, қосымша зейнетақы жүйелеріне қатысу ерікті болып табылады. Қатыспауды қалағандар келісімшарт жасаса алады. Бұл мүмкіндік 1978 жылы МТБЗЖ-мен енгізілген және тек жеке немесе кәсіптік зейнетақы жүйесі арқылы баламалы зейнетақы ұйымдарын жасағандарға ғана қолжетімді. 2012 жылы енгізілетін қосымша өзгерістер МЕЗ-ді «табысқа байланысты» зейнетақыдан «бірқалыпты мөлшерлемелі» зейнетақыға ауыстырады, ал жеке тұлғалар келісімшарт жасау құқығын жоғалтады.
Graduated Pension or Graduated Retirement Benefit: This was earned between 6 April 1961 and 5 April 1975. Qualification was based on the amount of contributions paid, which are used to buy ‘units’. The value of a unit is £7.50 for men and women. Graduated pension typically pays a small amount (£1 or so per week) to those entitled to it. State Earnings Related Pension Scheme (SERPS): SERPS ran from 6 April 1978 to 5 April 2002. As the name implies, the level of pension payable was related to earnings via the amount of National Insurance contributions. Qualification was based on band earnings above a Lower Earnings Limit (LEL) in each year. The LEL (£84 per week /£4368 pa in 2006/07) was usually set at the same level as the BSP (£84.25) and increased when BSP did. Band earnings were those between the LEL and an Upper Earnings Limit (UEL) at which National Insurance contributions ceased to be payable by the employee (this was £645 per week/£2,795 per month in 2006/07, although the UEL now refers to a threshold where reduced NI payments are made, as opposed to payment ceasing). The UEL is also adjusted annually. State Second Pension (S2P): S2P was introduced on 6 April 2002. As with SERPS, the level of pension payable is related to the recipient's earnings via their National Insurance contributions. Qualification is based on earnings at, or above, the LEL, but no band earning calculation is made until earnings reach a higher base (£12,500 pa in 2006/07) called the Lower Earnings Threshold (LET). Earnings below the LET (but above the LEL) are credited up to the LET. Unlike the Basic State Pension, participation in the Additional Pension schemes is voluntary. Those who do not wish to participate can contract out. This option was introduced with SERPS in 1978 and is only available to those who have made alternative pension arrangements through Personal or Occupational schemes. Further changes to be introduced in 2012 will see S2P change from an "earnings related" to a "flat rate" pension, and individuals will lose the right to contract out.
Кәсіптік зейнетақылар
Кәсіпорындық зейнетақы схемалары – жұмыс берушілердің өз қызметкерлеріне зейнетақы және оған қосымша жәрдемақы төлеу үшін құрған шаралар. Олар 1993 жылғы Зейнетақы схемалары заңы, 1995 жылғы Зейнетақы заңы және 2008 жылғы Зейнетақы заңы негізінде құрылған.
Автоматты түрде тіркеу
Пенсия туралы 2008 жылғы Заң – Ұлыбритания Парламентінің Заңы. Заңның басты өзгерісі – барлық жұмыскерлер жұмысқа қабылданудың орнына, өз жұмыс берушісінің кәсіби зейнетақы жоспарынан бас тартуға тиіс. Бұл автоматты тіркеу деп аталады және жұмыс берушіге өз қызметкерлерін жұмыс орнындағы зейнетақы схемасына тіркеуді қамтамасыз ету бойынша маңызды жауапкершілікті жүктейді. ONS еңбек нарығының деректеріне негізделген зерттеулер көрсеткендей, мемлекеттік зейнетақы жасының теңестірілуінің нәтижесінде әйелдер Ұлыбританияда жұмыспен қамтудың өсуіне серпін беріп, соңғы 10 жылда 65 жастан асқан әйелдердің саны екі есеге артты. Жұмыс берушілер өз компанияларындағы қызметкерлер санына байланысты белгіленген мерзімдерде жұмыс орнына автоматты тіркеуді бастауға міндетті болды. Бұл мерзімдер 2012 жылдың 1 қаңтарынан 2017 жылдың 1 қаңтарына дейін ауытқып келді, ірі фирмалар алдымен талаптарға сәйкес келуі керек, ал шағын фирмалар кейінірек. Өз мерзіміне сәйкес келмейтін компанияларға айыппұл салынды. Компанияларға мемлекеттік талаптарды орындауға көмектесетін бірнеше шешімдер бар, мысалы, үкімет құрған NEST. Автоматты тіркеу енгізілгеннен бастап және 2016 жылдың сәуір айы аралығында "жұмыс орнындағы зейнетақыға үнемдеген жарамды қызметкерлердің жалпы үлесі 55%-дан 78%-ға дейін өсті", ең үлкен өсім жеке секторда байқалды. 2023 жылдың шілдесінде Жұмыс және зейнетақы департаменті 1000 фунт стерлингтен кем сомадағы шағын зейнетақы шоттарын автоматты тіркеудің салдарынан күрделенген, зейнетақы шоттарының жоғалу мәселесін шешу үшін ірі схемаларға біріктірілетінін жариялады. Әрбір жұмыскер жұмысын ауыстырған сайын жаңа шот ашатын, нәтижесінде көптеген жұмыскерлерде көптеген шоттар болып, оларды қадағалау қиын болды. Шоттарды біріктіру арқылы оларды қадағалау оңайырақ болады, жоғары өсімді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді және жоғары комиссиялардан сақтайды.
Белгіленген жәрдемақылар/түпкілікті жалақылар жүйесі
Белгіленген зейнетақы схемалары – бұл зейнетақы схемалары, олар белгілі бір (яғни кепілдендірілген) зейнетақы деңгейін қамтамасыз етеді, мысалы, "зейнетке шығу кезіндегі жалақыңыздың әрбір қызмет жылдары үшін 1/60 бөлігі". Мұндай жағдайда, қызметкерге зейнетақыға дейінгі кезеңдегі жалақысының белгілі бір үлесі немесе еңбек өміріндегі табысының орташа мөлшері зейнетақы ретінде ұсынылатын. Үлес жұмыс берушідегі қызмет жылдарының санына байланысты болады. Зейнетке шыққаннан кейінгі зейнетақының өсімі көбінесе дискрециялық болып табылады, бірақ заңмен белгіленген ең төменгі деңгейге сәйкес болуы керек. Бұл схемалар 20 ғасырдың екінші жартысында кең таралған (және мемлекеттік секторда әлі де қолданылады), бірақ 21 ғасырдың басында жеке секторда осы схемалармен байланысты шығындардың күрт өсуіне байланысты айтарлықтай төмендеді. Бұл шығындардың өсуіне әртүрлі факторлар ықпал етті, соның ішінде өмір сүру ұзақтығының ұзартылуы, «дотком» көпіршесінің жарылуы, облигациялардың кірістілігінің төмендеуі және реттеудің күшейтілуі. Олардың 5000-нан астамы тапшылықпен жұмыс істеді. 2015 жылдың ақпан айына қарай, схемалардың жалпы тапшылығы 360 миллиард фунт стерлингті құрады.
Белгіленген жарналар/ақшалай сатып алу схемалары
Соңғы жылдары көптеген жұмыс берушілер жаңа қатысушылар үшін белгілі бір мөлшерде зейнетақы төлеу жүйесін жапты және оның орнына белгілі жарналар немесе ақшаны тікелей зейнетақыға салу жүйесін енгізді. Мұндай жүйеде жұмыс беруші (кейде жұмыскер де) зейнетақы қорына жүйелі төлемдер жасайды (әдетте жалақының белгілі бір пайызы), ал бұл қор жұмыскер зейнетке шыққанда зейнетақы алу үшін пайдаланылады. Осылайша, зейнетақының сомасы жинақталған қордың көлемі, пайыздық ставкалар және азаматтың зейнетке шығар кездегі күтілетін өмір ұзақтығы сияқты бірқатар факторларға байланысты болады.
Қаржыландыру
Ұлыбританиядағы кәсіптік зейнетақы схемалары әдетте жұмыс беруші және қызметкерлердің бірлескен қаржыландыруымен жүзеге асырылады. Қызметкер үлесін төлейтіндіктен, мұндай схемалар "үлесті зейнетақы схемалары" деп аталады. "Үлессіз зейнетақы схемаларында" жұмыс беруші жеке тұлғадан түскен үлессіз схеманы қаржыландырады. Үлестер жеке трастқа (сенім қорға) салынды, ал оның активтері тиісті уақытта төлемдерді қамтамасыз ету үшін пайдаланылады.
Қаржының жеткіліксіздігі
Белгіленген жәрдемақылар бойынша зейнетақы жүйелері қаржы нарықтарындағы құбылуларға ұшырауы мүмкін. Зейнетақы қорлары белгіленген жәрдемақыларын төлеуге шамасы келмеген жағдайда, қорғау механизмі ретінде құрылған Зейнетақы қорғау қоры (PPF) көмек көрсетуге арналған. PPF мәліметтері бойынша, 2015 жылғы қаңтар айының соңында Ұлыбританиядағы зейнетақы қорларының дефициті 367,5 миллиард фунт стерлингті құрады. 2019 жылғы желтоқсанға қарай PPF Ұлыбританиядағы барлық зейнетақы қорларының жалпы дефицитін 35,4 миллиард фунт стерлинг деп бағалады.
Салықтық тіркеу
Көптеген схемалар салық мақсаттары үшін тіркеледі, бұл схемаға түрлі салықтық артықшылықтар береді: активтер табыс салығынан, капиталдан алынатын табыстан және корпоративтік салықтан босатылады, қызметкерлер әдетте өзінің жалпы (салық салынбаған) табысынан жарналар төлей алады, ал жұмыс беруші жарналары әдетте салықтан шегеріледі. Тек қаржыландырылатын схемалар ғана тіркелуі мүмкін. 2006 жылдың сәуірінен бұрын схемалар тіркелудің орнына HMRC-мен «мақұлданды». Мақұлдау берілетін жәрдемақыларға белгілі бір шектеулер қойды, бұл «мақұлданбаған» (яғни, кеңпейіл салықтық жеңілдіктерсіз) зейнетақы схемаларын дамытуға әкелді. Бұл мақұлданбаған схемалар көбінесе олардың қаржыландыру статусына қарай ажыратылды (қаржыландырылған мақұлданбаған зейнетақы схемалары – FURBS және қаржыландырылмаған мақұлданбаған зейнетақы схемалары – UURBS).
Жеке немесе жеке зейнетақылар
Жеке тұлға сақтандыру компаниясы сияқты қызмет көрсетушімен жасасқан келісім арқылы да жарна төлеуі мүмкін. Мұндай жағдайда кәсіби зейнетақы схемаларына берілетін салық жеңілдіктеріне ұқсас жеңілдіктер алуға болады. Жарналар әдетте адамның еңбек өмірі бойында жинақталады, содан кейін зейнетке шыққанда немесе одан кейін зейнетақы төлеуге пайдаланылады. Жеке келісімдердің түрлеріне әртүрлі атаулар берілгенімен, олардың мәнінде ешқандай түбегейлі айырмашылық жоқ. 1980 жылдары ережелер жеңілдетілгеннен кейін құрылған келісімдерді білдіретін "жеке зейнетақы" деген жалпы термин қолданылады (алдыңғы келісімдер әдетте зейнеттік аннуитеттер деп аталады), бірақ оларды тағы да басқа түрлерге бөлуге болады, мысалы, мүшесіне жарналарын қалай инвестициялауға болатынын өздігінен басқаруға рұқсат берілген жеке зейнетақы.
Мүдделі тараптардың зейнетақылары
Интерес иелері зейнетақылары (сақтандырылған жеке зейнетақылар, төлемдері төменгі шектеуге дейін қадағаланады) – оңай түсінікті және қолжетімді болу үшін жасалған зейнетақы схемасының бір түрі. Интерес иелері зейнетақылары, іс жүзінде, үкімет белгілеген стандарттарға сәйкес шарттармен құрылған жеке зейнетақы жүйелері болып табылады (мысалы, провайдер алатын төлемдерге шектеулер қойылады). Олар жеке зейнетақы болғанымен, жұмыс берушілер оларды қызметкерлерін зейнетақымен қамсыздандырудың тиімді жолы ретінде ұсынуға құқылы (кейбір жағдайларда міндетті).
Топтық жеке зейнетақылар
Топтық жеке зейнетақы – жеке зейнетақы болып табылатын, бірақ жұмыс берушімен байланыстырылған тағы бір зейнетақы түрі. Жұмыс беруші барлық қызметкерлеріне бір провайдер басқаратын зейнетақы жоспарына қол жеткізуге мүмкіндік беру үшін топтық жеке зейнетақы жоспарын (GPPP) құруы мүмкін. Қызметкерлерді осылай топтастыру арқылы, жұмыс беруші әдетте провайдермен жақсы шарттарда келісе алады, соның нәтижесінде қызметкерлер үшін зейнетақы қамтамасыздандыру құны төмендейді. Жұмыс беруші де әдетте GPPP-ге үлес қосады.
Өмір бойына немесе мұрагерлік зейнетақылар
Мәңгілік зейнетақылар Карл II-ден бастап сүйіктілеріне немесе саяси қызметтері үшін сыйлық ретінде еркін берілді. Мұндай зейнетақылар жиі жалақы ретінде қызмет атқаратын орындарға тіркелді, немесе қажетсіз лауазымдарға айналып, артық төленді, ал міндеттерді төмен жалақымен орынбасарлар орындады. Анна патшайымының билікке келуіне дейін мұндай зейнетақылар мен аннуитеттер монархтың мұрагерлік кірістерінен төленді және монархтың мұрагерлері үшін міндетті деп есептелді. 1702 жылғы Салықтар және басқа да заңда (I Anne c. 7) мұрагерлік кірістердің ешбір бөлігі биліктегі монархтың өмірінен асып кеткен зейнетақыға жұмсалмауы көзделген. Бұл заң Ирландия мен Шотландияның мұрагерлік кірісіне әсер етпеді, және көптеген адамдар, заңға дейін болғандай, Ирландия мен Шотландияның кірісіне бөлінді, олар Англияда қамтамасыз етілмеді. Мысалы, Сент-Олбанс герцогы, Карл II-нің заңсыз ұлы, жылына 800 фунт стерлинг зейнетақы алды (1684 жылғы 800 фунт стерлинг қазіргі жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең); Джеймс II-нің сүйіктісі Кэтрин Седли жылына 5000 фунт стерлинг зейнетақы алды; Кендал герцогинясы мен Дарлингтон графесі, сәйкесінше, Георг I-нің сүйіктісі және жарты қарындасы, жылдық құны 5000 фунт стерлинг болатын (1722 жылғы 3000 фунт стерлинг қазіргі жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең), ал Джордж II-нің сүйіктісі Мадам де Вальмоденнің зейнетақысы 3000 фунт стерлинг (1740 жылғы 3000 фунт стерлинг қазіргі жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) болды. Бұл зейнетақылар Корольдің қалауынша, билік иесінің өмірі үшін, жылдар мерзімінде, грант алушының өмірі үшін және бірнеше адамның өмірі үшін немесе олардың мұрагерлері үшін берілді. Георг III патшалыққа келгеннен кейін және тұрақты азаматтық тізімге мұрагерлік кірістерді алмастырғаннан кейін, осы азаматтық тізім зейнетақы төлеудің көзіне айналды. Англия, Шотландия және Ирландияның үш зейнетақы тізімі 1830 жылы біріктірілді, ал азаматтық зейнетақы тізімі біріктірілген қордан төленетін зейнетақының қалған бөлігін қаржыландыру үшін қысқартылды. 1887 жылы Чарльз Брэдлау депутаты мәңгілік зейнетақы төлеуге қарсы күшті наразылық білдірді, нәтижесінде Парламент комитеті бұл мәселені зерттеді. Есептің қосымшасында 1881 жылы барлық мұрагерлік зейнетақылардың, төлемдердің және жәрдемақылардың толық тізімі, әр жағдайда олардың шығу тегі мен бастапқы гранттың негізі түсіндірілді; сонымен қатар уақыт-уақытпен қайтарылған зейнетақылар және олардың қайтарылу шарттары көрсетілді. Кейбір зейнетақылардың мәнін келесі мысалдардан көруге болады: Марлборо герцогы мен оның мұрагерлеріне жыл сайын 4000 фунт стерлинг; бұл аннуитет 1884 жылдың тамызында он жылдық аннуитетпен жылына 12 796 фунт 17 шиллинг құнын төлеу арқылы 107 780 фунт стерлинг сомасына сатып алынды. 1806 жылы лорд Нельсонға және оның мұрагерлеріне жыл сайын 5000 фунт стерлинг сыйақы берілді. 1793 жылы лорд Родни мен оның мұрагерлеріне 2000 фунт стерлинг жыл сайын сыйақы берілді. Бұл зейнетақылардың барлығы көрсетілген қызметтер үшін болды, және бұл тұрғыдан ақталатын болса да, 20-ғасырда Парламент біржолғы сомаға дауыс беру арқылы артықшылықты саясат жүргізді, мысалы, 1902 жылы Лорд Китченерге (50 000 фунт) және 1907 жылы Лорд Кромерге (50 000 фунт). Карл II Графтон герцогына Король сотының және жалпы өтініштердің бас қабылдаушысы және мөрлерін бақылаушы қызметін берді. Бұл 1825 жылы герцогтан 843 фунт стерлинг аннуитетімен сатып алынған, ал 1883 жылы 22 714 фунт 12 шиллинг 8 пенниге ауыстырылды. Сол герцогқа діни қызметкерлердің алғашқы өнімдері мен оннан бір бөлігін еске алу немесе құдық қызметі берілді. Бұл кеңсе 1765 жылы герцог сатып жіберді және әр түрлі қолдардан өткеннен кейін, оны 1798 жылы Р. Харрисон сатып алды. 1835 жылы белгілі бір алымдарды жоғалту кезінде иеленушіге 62 фунт 9 шиллинг 8 пенни зейнетақысы төленді. Графтон герцогы сондай-ақ бас құтқарушы мен бас құтқарушының төлемдерінің алмастырушысы бойынша 6870 фунт стерлингтік жылдық төлемге ие болды. Сент-Олбанс герцогы 1684 жылы Холк командасының шебері болды. Бастапқы патентте берілген сома: Холк шебері, жалақысы 391 фунт стерлинг 1 шиллинг 5 пенни; төрт сойқышы жылына әрқайсысы 50 фунттан 200 фунт; шағаларды қамтамасыз ету 600 фунт; көгершіндерді, тауықтарды және басқа да етпен қамтамасыз ету 182 фунт 10 шиллинг; жалпы сомасы 1373 фунт 11 шиллинг 5 пенни. Бұл сома кеңсе ақысы мен басқа да шегерімдер есебінен 965 фунтқа дейін азайтылды, 1891 жылы 18 335 фунт стерлингке ауыстырылғанға дейін осы мөлшерде болды. Ричмонд герцогы мен оның мұрагерлеріне 1676 жылы Тайннан Англияда тұтыну үшін экспортталатын әр тон көмірге бір шиллинг алым берілді. Бұл 1799 жылы 19 000 фунт стерлингтік аннуитетпен (біріктірілген қорға жүктелген) сатып алынды, ол кейіннен 633 333 фунт стерлингке қайтарылды. Гамильтон герцогы, Холируд сарайының мұрагерлік сақтаушысы ретінде, 45 105 фунт стерлингтік мәңгілік зейнетақы алды, ал Шотландияның мұрагерлік ушерының ұрпақтары 242 фунт 10 шиллинг жалақы алды. Комитеттің қорытындысы зейнетақылардың, жәрдемақылардың және төлемдердің болашақта мәңгілікке берілмеуі керек екендігі болды, себебі мұндай сыйлықтар қызмет көрсеткен адамдармен шектелуі керек, ал мұндай сыйлықтар пайда тапқан ұрпақтардың қаражатынан төленуі керек; жалақысы бар, бірақ міндеті жоқ немесе номиналды міндеті бар кеңселер жойылған тиіс; барлық қолданыстағы мәңгілік зейнетақылар мен төлемдер және барлық мұрагерлік кеңселер жойылған тиіс: егер мұрагерлік кеңсе иесі немесе зейнетақының бастапқы грант алушысы қызмет атқармаса немесе номиналды қызмет атқарса, зейнетақы немесе төлем қазіргі иеленушінің өмірінен аспауы керек, және барлық жағдайларда ауыстыру әдісі ұлтқа нақты және маңызды үнемдеуді қамтамасыз етуі керек (қазіргі көрсеткіш, шамамен 27 жылдық сатып алу, комитет тарапынан тым жоғары деп есептелді). Комитеттің осы ұсыныстары үкімет тарапынан қабылданды және мұрагерлік зейнетақылар бірте-бірте ауыстырылды, қалғандары лорд Родниге (£2000) және лорд Нельсонға (£5000) ғана болды, екеуі де біріктірілген қорға жүктелген. Бұл зейнетақылардың екеуі де қазіргі уақытта қолданыста емес, Родни зейнетақысы 1924 жылы 42 000 фунт стерлингке ауыстырылды, ал Нельсон зейнетақысы 1947 жылғы Трафальгар мүліктік заңының нәтижесінде тоқтатылды. Бұл заң зейнетақының сол кездегі алушыға және оның мұрагеріне төленуін жалғастыруға мүмкіндік берді және мұрагердің қайтысымен төлемдер тоқтатылуын қамтамасыз етті.
To the Duke of Marlborough and his heirs in perpetuity, £4,000 per annum; this annuity was redeemed in August 1884 for a sum of £107,780, by the creation of a ten years annuity of £12,796/17/ per annum. By an act of 1806 an annuity of £5,000 per annum was conferred on Lord Nelson and his heirs in perpetuity. In 1793 an annuity of £2,000 was conferred on Lord Rodney and his heirs. All these pensions were for services rendered, and although justifiable from that point of view, a preferable policy is pursued in the 20th century, by Parliament voting a lump sum, as in the cases of Lord Kitchener in 1902 (£50,000) and Lord Cromer in 1907 (£50,000). Charles II granted the office of Receiver General and Controller of the Seals of the Court of Kings Bench and Common Pleas to the Duke of Grafton. This was purchased in 1825 from the duke for an annuity of £843, which in turn was commuted in 1883 for a sum of £22,714/12/8. To the same duke was given the Office of the Pipe or Remembrancer of First Fruits and Tenths of the Clergy. This office was sold by the duke in 1765 and, after passing through various hands, was purchased by one R. Harrisor in 1798. In 1835 on the loss of certain fees the holder was compensated by a perpetual pension of £62/9/8. The Duke of Grafton also possessed an annuity of £6,870 in respect of the commutator of the dues of butlerage and prisage. To the Duke of St Albans was granted in 1684 the office of Master of the Hawks. The sum granted by the original patent were: Master of Hawks, salary £391/1/5. ; four falconers at £50 per annum each, £200; provision of hawks, £600; provision of pigeons, hens and other meats £182/10/ . ; total, £1373/11/5. This amount was reduced by office fees and other deductions to £965, at which amount it stood until commuted in 1891 for £18,335. To the Duke of Richmond and his heirs was granted in 1676 a duty of one shilling per ton of all coals exported from the Tyne for consumption in England. This was redeemed in 1799 for an annuity of £19,000 (chargeable on the Consolidated Fund), which was afterwards redeemed for £633,333. The Duke of Hamilton, as hereditary keeper of the palace of Holyrood House, received a perpetual pension of £45,105 and the descendants of the heritable usher of Scotland drew a salary of £242/10/
The conclusions of the committee were that pensions allowances and payments should not in future be granted in perpetuity, on the ground that such grants should be limited to the persons actually rendering the service, and that such reward should be defrayed by the generation benefited; that offices with salaries and without duties, or with merely nominal duties, ought to be abolished; that all existing perpetual pensions and payments and all hereditary offices should be abolished: that where no service or merely nominal service is rendered by the holder of an hereditary office or the original grantee of a pension, the pension or payment should in no case continue beyond the life of the present holder and that in all cases the method of commutation ought to ensure a real and substantial saving to the nation (the existing rate, about 27 years purchase, being considered by the committee to be too high). These recommendations of the committee were adopted by the government and outstanding hereditary pensions were gradually commuted, the only ones left outstanding being those to Lord Rodney (£2,000) and to Lord Nelson (£5,000), both chargeable on the Consolidated Fund. Neither of these pensions is currently active, the Rodney Pension was commuted in 1924 for a sum of £42,000, and the Nelson Pension was ended as a result of the Trafalgar Estate Act 1947. This Act allowed for the pension to continue to be paid to the then current recipient and his heir, and provided for payments to cease on the death of the heir.
Саяси зейнетақылар
Бұл ерекше типтес, себебі олар елдік саясаттағы мансапты марапаттауға немесе отаршылдық жағдайда әділеттілік, шарттық қатынас немесе әлеуметтік-экономикалық еңбектері үшін емес, саяси шешім ретінде беріледі. Бұл саяси тұрғыдан маңызды тұлғаны (көбінесе потенциалды саяси қауіп деп саналатын) одан шығарып алу үшін, тәжірибесіне қарамастан, оған сыйақы төлеу арқылы жасалады.
Азаматтық тізімдегі зейнетақылар
Бұл зейнетақылар қазынашылықтың бірінші лордының ұсынысы бойынша азаматтық тізімнен монархтың өкімдігімен тағайындалады. Олар "тек патшалық мейірімге лайық жандарға ғана, немесе патшаға жеке қызмет көрсетуімен, қоғамға қызмет етуімен, ғылымдағы пайдалы жаңалықтарымен, әдебиет пен өнердегі жетістіктерімен елінің алғысына және монархының құрметті назарына ие болған адамдарға берілуі керек еді". 1911 жылдан бастап азаматтық тізімнен жыл сайын 1200 фунт стерлинг қосымша қаражат бөлінді, бұл қолданыстағы зейнетақыларға үстеме болды. 1908 жылы азаматтық тізім бойынша төленген зейнетақылардың жалпы сомасы 24 665 фунт стерлинг құрады. 2012–13 жылдары 53 адамға төленген азаматтық тізім зейнетақыларының жалпы жылдық құны 126 293 фунт стерлинг болды. Орташа зейнетақы сомасы 2383 фунт стерлингті құрады.
Сот, муниципалды және т.б. зейнетақылар
Парламенттің белгілі бір заң актілерімен зейнетақысы реттелетін атқарушы биліктің кейбір лауазымдары бар. Жоғары сот судьялары он бес жыл қызмет еткеннен кейін немесе қызметке қабілетсіз болып қалған жағдайда, қызмет мерзіміне қарамастан, жалақысының үштен екісіне тең зейнетақы алуға құқылы (Жоғарғы сот туралы 1873 жылғы заң). Тарихи тұрғыдан алғанда, Ұлыбританияның Лорд-канцлері, қызмет еткен мерзіміне қарамастан, жалақысының жартысына тең зейнетақы алатын. 2013 жылғы Мемлекеттік қызмет зейнетақысы туралы заң (c. 25) бұл тәртіпті жойды, содан кейінгі Лорд-канцлерлер Министрлік зейнетақы схемасына қатысты. Жергілікті билік органдары 1972 жылғы Зейнетақы туралы заңда қарастырылған өкілеттіктерді пайдалана отырып, Жергілікті өкімет зейнетақы схемасына зейнетақы төлемдерін жасайды.
Дін қызметкерлерінің зейнетақылары
Епископтар, декандар, канониктер немесе жасының немесе денсаулығының нашарлауына байланысты діни қызметтерін атқаруға шамасы келмейтін шіркеу қызметкерлері, қызметтен босаған шіркеудің кірісінен зейнетақы алуға құқылы.
Корольдік теңіз флоты тарихи
Әскери-теңіз зейнетақысын алғаш рет 1693 жылы Англияның III Уильям патшасы енгізді және 1700 жылы королева Аннаның кеңесінде бекітілді. Содан бері зейнетақы мөлшерлемесі әртүрлі өзгерістерге ұшырады; барлық шендерге зейнетақы төлеуге қатысты толық ережелер Адмиралтействоның ресми жариялаған үш айлық Әскери-теңіз тізімінде кездеседі. Қадімгі зейнетақыдан өзге, жақсы қызмет еткендерге берілетін зейнетақы, Гринвич ауруханасының зейнетақысы және жарақат алғандарға төленетін зейнетақы да бар. Әскери шенеунік 45 жасқа толғанда немесе 40 мен 45 жас аралығында өз қалауымен зейнеткерлікке шыққанда зейнетақы алуға құқылы болды, әйтпесе ол жалақысының жартысын ғана алды. Зейнетақының мөлшері оның шеніне, қызмет мерзіміне және жасына байланысты болды. Мысалы, бұрын адмиралдың зейнетақысы жылына 850 фунт стерлинг болған, ол үшін 30 жыл қызмет немесе оған тең жартылай жалақы уақыты қажет болды; оған қоса, ол жылына 300 фунт стерлинг көлемінде жақсы қызмет зейнетақысын алуға құқылы болды. 29 жыл қызмет еткен вице-адмиралдың зейнетақысы 725 фунт стерлинг, ал 27 жыл қызмет еткен контр-адмиралдың зейнетақысы жылына 600 фунт стерлинг болды. 55 жасында зейнеткерлікке шыққан капитан, 50 жасында зейнеткерлікке шыққан командир және 45 жасында зейнеткерлікке шыққан лейтенанттардың зейнетақысы 17 жылдық қызметі үшін жылына 200 фунт стерлингтен бастап, 24 жылдық қызметі үшін 525 фунт стерлингке дейін ауысқан. Басқа офицерлердің зейнетақысы да жас және қызмет мерзіміне сәйкес есептелді. Жақсы қызмет зейнетақысы флаг-офицерлері үшін жылына 300 фунт стерлингтен тұратын он зейнетақыдан тұрады, оның екеуін вице-адмиралдар, екеуін контр-адмиралдар ала алады; капитан үшін 150 фунт стерлингтен он екі; инженер офицерлері үшін жылына 200 фунт стерлингтен екі және 150 фунт стерлингтен екі; теңіз флотының медициналық офицерлері үшін жылына 100 фунт стерлингтен үш; Корольдік теңіз жаяу әскерінің бас офицерлері үшін жылына 200 фунт стерлингтен алты және полковниктер мен подполковниктер үшін жылына 150 фунт стерлингтен екі. Гринвич ауруханасының зейнетақысы флаг-офицерлері үшін жылына 150 фунттан басталып, кезекші офицерлер үшін 25 фунтқа дейін жетеді. Жиырма екі жыл қызмет атқарған барлық теңізшілер мен теңіз жаяу әскерлері, мінез-құлқының жақсылығын көрсететін белгілер мен медальдарына қарай, күніне 1 пенниден бастап күніне 1/2 пенниге дейін зейнетақы алуға құқылы болды. Кіші офицерлер теңізшілер ретінде алатын зейнетақы мөлшерлемесіне қоса, жоғары кіші офицер ретінде қызмет еткен әрбір жыл үшін 15/2 фунт, ал төменгі кіші офицер ретінде қызмет еткен әрбір жыл үшін 7/7 фунт қосымша алатын болды. Жарақаттар, жаралар немесе қызметіне байланысты мүгедектікке байланысты қызметтен босатылғандар күніне 6 пенниден бастап 2 пенниге дейін зейнетақы алды. Сондай-ақ, кейбір жағдайларда офицерлердің жесірлеріне зейнетақы, ал офицерлердің балаларына көмек төленді. 1908-1909 жылдарға арналған Әскери-теңіз күштерінің сметасында жартылай және зейнетақы төлеуге 868 800 фунт стерлинг, ал зейнетақы, сыйлықтар мен көмек көрсетуге 1 334 600 фунт стерлинг, барлығы 2 203 400 фунт стерлинг қажет болды. Әскери-теңіз күштерінің зейнетақысы 1975 жылы Қарулы күштер зейнетақы ережесімен жаңартылды.
Қазіргі заманғы қарулы күштер
Қазіргі заманғы үш қарулі күштің мүшелері Қарулы Күштер зейнетақы жүйесіне мүше болып табылады, ол карьералық орташа есеппен төленетін зейнетақы жүйесі болып табылады және үкімет оны бүгінгі күні Ұлыбританиядағы ең жомарт зейнетақылардың бірі деп сипаттайды. Ағымдағы жүйенің (2015 жылдан бастап) басты ерекшелігі – мүшелер жұмыскерлік жарна төлемейді, зейнетақы толығымен мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылады. Әр жыл сайын жүйе мүшесі өзінің жалақысының 1/47 бөлігін жинақтайды, ал зейнетке шығу жасы 60 жасқа белгіленген. Жылдық зейнетақы төлемі тұтыну бағасы индексіне сәйкес жыл сайын өседі.