Кіріспе

Сандро Боттичеллидің суреті

Лукрецияның трагедиясы – итальяндық Ренессанс шебері Сандро Боттичеллидің 1496 және 1504 жылдар аралығында салған ағаш кассоне немесе спальера тақтасындағы темпера және майлы бояумен салынған суреті. «Боттичелли Лукрециясы» деп белгілі бұл картина Бостон, Массачусетс штатындағы Изабелла Стюарт Гарднер мұражайында сақтаулы, және оның өмірінде Изабелла Стюарт Гарднерге тиесілі болған.

Лукреция апатының суреті

Сурет – Боттичелли байланысты деп санаған әр түрлі кезеңдердегі әртүрлі аңыздық тақырыптардың үйлесімі. Тақырыбы – тирандыққа қарсы көтеріліс, итальяндық республикаларда кең таралған құбылыс. Негізгі көрініс алдыңғы планға шығарылған. Бұл Рим республикасын құрған революцияның бастауы. Аңыз бойынша, асыл әйел Лукреция Римнің соңғы патшасының ұлы Секст Тарквинийден зорлық көреді. Осының салдарынан Люций Юний Брут Тарквинийлерді Римнен қууға және ешкімге билік жүргізуге рұқсат бермеуге ант етеді. Суреттің ортасында Лукрецияның денесі қаһарман ретінде жұртқа көрсетіліп тұр. Брут оның үстінде тұрып, халықты көтеріліске шақырып, жас жігіттерден революциялық армия құрап жатыр. Қылыштарды көптеп көруге болады. Лукреция өзін-өзі өлтіру үшін қолданған қанжар оның кеудесінен шығып тұр. Бруттың артындағы бағананың үстіндегі мүсін – Дәуіт пен Ғолияттың басы, ол кек алуға аса қолайлы емес, бірақ саяси жағдайға сәйкес келеді. Дәуіт пен Ғолият Флоренция Республикасында тирандыққа қарсы көтерілістің символы болған. Лукреция кек алуды талап еткен, ал Брут монархияны құлатуды қалаған, ал жиынның мақсаты оны іске асыру болған. Аңызға сәйкес, жерлеу рәсімі Рим форумында өтеді, бірақ Боттичелли бұл танымал орынды дәл бейнелеуге тырыспайды. Оқиға шағын қалада өтеді, ал фондық пейзаж ауылдық жерге ұласады; кейбіреулер бұл Коллатия болуы мүмкін деп болжайды, бірақ бұл жерде ұлттық революция болған жоқ. Ғимараттардың ешқайсысы классикалық римдік стильде емес, тіпті фондық триумф аркасы да республиканың жеңісін еске алатын басқа аркалардан ерекшеленеді. Гиллиард Т. Голдфарб, «The Isabella Stewart Gardner Museum: A Companion Guide and History» кітабының авторы, оның орнына бұл ойыншылардың театрлық қимылдарымен ойнатылатын драмалық сахна екенін және Боттичеллидің «нақты саяси хабарды» жеткізу ниетін айтады. Дегенмен, сол кездегі ең ұлы суретшілердің біреуін үйлену кешіне немесе орындықтың артына, тіпті сарайда да, саяси хабарлармен безендіру үшін жалдамайды; болжам бойынша, бұл панель қандай да бір қоғамдық орында көрсетуге арналған. Он жылдан кейін Боттичелли бейтаныс және бағаланбайтын кедейлікте қайтыс болды; алайда, ол тіпті сол кезде де ұлы шебер ретінде танылды. Оң жақ галереядағы көрініс – Лукрецияның өлімі. Галереяның үстіндегі фриз Ларс Порсеннаның араласуына қарсы Римді қорғаған жауынгер Хораций Кокл мен Римнің соңғы патшасы Люций Тарквиний Супербусты бейнелейді. Сол жақ галереядағы көрініс – Сексттің Лукрецияны оның келісімін алу үшін қорқытуы. Ол оның плащын жыртып алып, қылышымен шабуға қаупін тудырады. Оның үстіндегі фриз Юдиф пен Холоферннің суретін көрсетеді, ол Ежелгі Заңда азғыру ұсыныстарынан кейін тиранның басын кесіп өлтірген. Бұл суреттегі сәулеттік шешімдер Филиппино Липпидің, Сандроның шәкіртінің, Сандроның ұстазының шәкірті екенін көрсетеді.