Кіріспе

Михаил Ильич Ромм (Михаил Ильич Ромм; 24 қаңтар 1901 [е.с. 11 қаңтар 1901] – 1 қараша 1971) – совет кинорежиссері, сценарист және педагог. КСРО халық әртісі (1950).

Ерте өмір

Ол Иркутск қаласында орыс еврейлері мен орыс немістерінің аралас отбасында дүниеге келген. 1917 жылы гимназияны бітіріп, Мәскеу сурет, мүсін және сәулет колледжіне түсті. 1918-1921 жылдары Ресей азамат соғысы кезінде Қызыл Армияда қызмет етті, бастапқыда сигналшы болып, кейін Республиканың Жоғарғы Әскери Кеңесінің Дала штабының Қызыл Армия мен Флоттың санын есептеу жөніндегі арнайы комиссиясының (орысша: Особая комиссия по вопросам численности Красной Армии и Флота) инспекторы болды. Осылайша ол көп саяхаттап, елдің әртүрлі аймақтарындағы өмірді көру мүмкіндігіне ие болды, кейін ол оны "алғыспен еске алатынын" айтты. Әскери қызметтен кейін Ромм Кеңес үкіметінен стипендия алды. 1925 жылы Жоғары көркемдік-техникалық институтында Анна Голубкинаның класынан мүсінші мамандығын алып, мүсінші және аудармашы болып жұмыс істеді. 1928-1930 жылдары мектептен тыс білім беру әдістемелері институтында кино теориясы бойынша зерттеулер жүргізді. 1931 жылдан бастап "Мосфильм" студиясында көмекші және сценарист болып жұмыс істеді. 1934 жылдың қазан айында кино индустриясының қызметкерлерінен Иосиф Сталинге арналған ұжымдық хатқа қол қойды, онда "біз әртүрлі жолдармен жұмыс істейміз, бірақ біздің барлығымызды адамзаттың ең жақсы бөлігін шабыттандыратын, Маркс пен Лениннің идеяларын, ең ұлы және революциялық партияның ұлы көшбасшысы Иосиф Виссарионович Сталиннің идеяларын білдіруге деген ортақ ниет біріктіреді" деп жазылған.

Кино мансабы

Роммның алғашқы фильмі "Бул де Суиф" (1934) Гю де Мопассанның осы аттас әңгімесінің үнсіз нұсқасы болды. Содан кейін ол "Пик патшайымы" фильмінің нұсқасын жасауға кірісті, оны автор, ақын Александр Пушкиннің өлімінің жүз жылдығына дейін дайындауды жоспарлаған. Фильмде сөзсіз пантомиманың үлкен бөліктері болуы тиіс еді. 1936 жылы ол Сергей Прокофьевке қосымша музыка жазуды тапсырды. Сол уақытта ол "Анка" атты тағы бір фильмді түсіріп жатты. Бұл жоба оны "Мосфильм" компаниясының орынбасары Елена Соколовскаямен дауға ұшыратты және аяқталмады. Содан кейін ол Джон Фордтың режиссерлік жұмысы болған 1934 жылғы американдық "Жоғалған патрульдің" советтік нұсқасы – "Төртінші" фильмін түсіруді тапсырыс алды. Роммның нұсқасы Түрікменстанның шөлінде түсірілді. 1937 жылдың мамырында "Төртінші" фильмі көрсетілгеннен кейін Ромм "Пик патшайымы" фильміне қайта оралды. Бірақ киноиндустрия басшысы Борис Шумяцкийтің бұйрығымен, ол "Қазан айында Ленин" фильмін түсіруге көшті, оны большевик революциясының 20 жылдығына дейін, яғни төрт айдың ішінде аяқтау керек еді. Осыған қарамастан, Ромм фильмді Сталинге 6 қарашада, 1937 жылы көрсетуге үлкерді. Содан кейін ол тағы да "Пик патшайымы" фильміне жұмыс істеуге кірісті, бірақ 1938 жылы киноиндустриясының жаңа басшысы Семен Дукельский, Ромм кейін "ақымақ, жаман адам, кретин, иттің баласы" деп сипаттаған бұрынғы НКВД офицері, жобаны тоқтатты. 1940-1943 жылдары "Мосфильм" киностудиясының көркемдік жетекшісі болды. 1942-1947 жылдары киноактерлер студиясының директоры қызметін атқарды. 1938 жылдан бастап лекция оқыды, ал 1948 жылдан ВГИК-тің актерлік-режиссерлік факультетінің меңгерушісі, профессор (1962 жылдан) болды. Ол Андрей Тарковский, Григорий Чухрай, Василий Шукшин, Никита Михалков, Георгий Данелия, Александр Митта, Игорь Таланкин, Реваз Чхеидзе, Глеб Панфилов, Владимир Басов, Тенгиз Абуладзе, Элем Климов және тағы да көптеген белгілі режиссерлерді тәрбиеледі және оларға әсер етті. Файна Раневская және басқа да танымал актерлер ойнаған "Арман" (1941) фильмі Роммның мансабындағы ең жарқын туындыларының бірі саналады. Фильм "Арман" атты жатақханада тұратын адамдардың терең рухани дағдарысын, материалдық және рухани кемсіздігін көрсетеді. Президент Рузвельт оны әлемдегі ең ұлы фильмдердің бірі деп атады. Роммның тағы бір маңызды фильмі – жас ядролық физиктер туралы "Бір жылда тоғыз күн" (1962). "Зорлық-зомбылыққа қарсы жеңіс" (немесе "Қарапайым фашизм") (1965) деректі фильмі үшінші рейх туралы болды және қырық миллионнан астам көрерменді қамтыды. Ешбір тарихи деректі фильм мұндай үлкен аудиторияға ие болған емес. Ол кинематографиялық өнер теориясы бойынша көптеген кітаптар мен мақалалар, сондай-ақ естеліктер жазды. ГДР өнер академиясының құрметті мүшесі (1967). Ол 1971 жылы Мәскеуде қайтыс болды.