Оклахома-Ситидегі дыбыстық жарылыс эксперименті: "Bongo II" операциясы

Кіріспе

1964 жылы Оклахома қаласының үстінде FAA жүргізген дыбыстық соққы толқынының зерттеуі. Оклахома-Ситидегі дыбыстық соққы толқыны сынақтары, сондай-ақ "Операция Бонго II" деп белгілі, Федералдық авиация басқармасы (FAA) ұйымдастырған, 1964 жылдың ақпанынан бастап алты ай бойы Оклахома штатының Оклахома-Сити қаласының үстінде 1253 дыбыстық соққы толқыны жасалған даулы эксперимент. Эксперименттің мақсаты – континенттер аралық үстінкүмөлдік көлік (SST) ұшақтарының қалаға тигізетін әсерін анықтау, соққы толқындарының ғимараттар мен халықтың пікіріне тигізетін әсерін өлшеу, соққы толқындарын болжау және сақтандыру деректері үшін стандарттарды әзірлеу болды. Оклахома-Сити халқы мұндай экспериментке салыстырмалы түрде төзімді деп есептелді, себебі олар жақын орналасқан Майк Монрони аэронавтикалық орталығы мен Тинкер әуе күштері базасына экономикалық жағынан тәуелді болды; шындығында, жергілікті сауда палатасы Оклахома штаты таңдалған кезде тойлық кеш өткізді. Бұл тұрғысынан, сынақтар зақымдану шағымдарының арқасында ерте тоқтатылды, және соңғы есепте "көпшілік адамдар соққы толқындарының саны мен түріне бейімделе алатынын сезінген" делінгенімен, FAA шағымдарды тиімсіз қарауы АҚШ үкіметіне қарсы топтық сотқа шағымдануға әкелді. Сынақтармен байланысты жағымсыз жариялылық 1971 жылы Boeing 2707 жобасының тоқтатылуына және АҚШ-тың SST жобасынан толықтай бас тартуына ықпал етті.

Сынау

1964 жылдың 3 ақпанында алғашқы дыбыстық соққылар басталды, күніне сегіз соққы, сағат 7-де басталып, түстен кейін аяқталды. Әуе күштері F 104 истребителі мен B 58 бомбалаушы ұшақтарын, сондай-ақ кейде F 101 және F 106 ұшақтарын пайдаланды. Бірінші он екі аптада соққының күші шаршы футқа 1,0–1,5 фунт (48–72 паскаль) аралығында шектелді, ал соңғы он төрт аптада 1,5–2,0 псф (72–96 паскаль) дейін артты. Бұл көрсеткіштер үстінқы дыбыстық жылдамдықтағы ұшақтан күтілетін деңгейге шамамен тең болды. Күніне сегіз соққының күші зор болғанымен, 2,0 псф ең жоғары қысым шыныны сындыру үшін қажетті деңгейден әлдеқайда төмен деп есептелді және жарияланған стандарттар бойынша жеңіл тітіркендіруге ұшырататын деңгейде саналды. Оклахомалықтар бастапқыда сынақтарға бейжай қарады. Бұл соққылардың болжамды және белгілі бір уақытта болатындығымен түсіндірілді. FAA жалдаған түсірілім тобы құрылысшылардың тобын түсіріп алып, соққылардың олардың түскі үзілісін хабарлайтынын байқады. Дегенмен, алғашқы 14 аптада қаланың ең биік екі ғимараты – Бірінші Ұлттық банк пен Либерти Ұлттық банк – 147 терезесі қирады. Көктемнің соңына қарай азаматтық топтар ұйымдасып, іс-қимылға кірісті, бірақ қалалық саясаткерлер олардан заң шығарушылардан қолдау көрсетуді сұрады. Сынақтарға қарсы шағымдану әрекеті аудандық сот судьясы Стивен Чандлер тарапынан қабылданбады, ол талапкерлер қандай да бір психикалық немесе физикалық зиян шеккенін дәлелдей алмағанын және сынақтардың ұлттық қажеттілік екенін айтты. Содан кейін тыйым салу туралы бұйрық сұралды, нәтижесінде сот өкілеттігін арттырып жібергені анықталғанша 13 мамырда сынақтар тоқтатылды. Іштен қысым күшейді. Федералды Бюджет бюросы FAA-ны эксперименттердің нашар жоспарланғаны үшін сынады, ал АҚШ сенаторы Майк Монрони кеңсесіне шағымдар көптеп түсті. Соңында, Шығыс жағалаудағы газеттер бұл мәселені көтеріп, назарды бүкіл елге аударды. 6 маусымда "Saturday Review" журналы "Супердыбыстық мораль дәуірі" деген мақала жариялады, онда FAA жергілікті билікпен кеңеспей-ақ қалаға шабуыл жасағаны сынға алынды. Шілде айында "The Washington Post" газеті Оклахома штатындағы жергілікті және штаттық деңгейдегі алабұдынды жариялады. Оклахома-Сити қалалық кеңесінің мүшелері азаматтардың шағымдарына жауап бере бастады және Вашингтонға қысым көрсетуге кірісті. Бұл қысым сынақтарды мерзімінен бұрын тоқтатуға себеп болды. 30 шілдеде сынақтар аяқталды. "Оклахома-Сити Таймс" газетінің бас жазбасында: "Үнсіздік саңырау!" деп жазылған еді. Ұлттық ғылым академиясының құлақ маманы Живко Ангелущефф еске алды: "Мен алты ай бойы адамдардың күннің шуымен, дыбыстық соққымен өз бауырларын өлтіріп, жер бетіндегі барлық тірі жандарды жазалап жатқанын көрдім".

Starting on February 3, 1964, the first sonic booms began, eight booms per day that began at 7 a. m. and ended in the afternoon. The Air Force used F 104 fighter and B 58 bomber aircraft to produce the booms, along with the occasional F 101 and F 106. The noise was limited to 1.0 to 1.5 pound force per square foot (48 to 72 pascal) for the first twelve weeks, then increased to 1.5 to 2.0 psf (72 to 96 pascal) for the final fourteen weeks. This range was about equal to that expected from an SST. Though eight booms per day were harsh, the peak overpressures of 2.0 psf were supposedly an order of magnitude lower than that needed to shatter glass, and are considered marginally irritating according to published standards. Oklahomans initially took the tests in stride. This was chalked up to the booms being predictable and coming at specific times. An FAA hired camera crew, filming a group of construction workers, were surprised to find that the booms signaled their lunch break. However, in the first 14 weeks, 147 windows in the city's two tallest buildings, the First National Bank and Liberty National Bank, were broken. By late spring, organized civic groups were already springing into action, but were rebuffed by city politicians, who asked them to show legislators their support. An attempt to lodge an injunction against the tests was denied by district court Judge Stephen Chandler, who said that the plaintiffs could not establish that they suffered any mental or physical harm and that the tests were a vital national need. A restraining order was then sought, which brought a pause to the tests on May 13 until it was decided that the court had exceeded its authority. Pressure mounted from within. The federal Bureau of the Budget lambasted the FAA about poor experiment design, while complaints flooded into U. S. Senator Mike Monroney's office. Finally, East Coast newspapers began to pick up the issue, turning on the national spotlight. On June 6 the Saturday Review published an article titled The Era of Supersonic Morality, which criticized the manner in which the FAA had targeted a city without consulting local government. By July, The Washington Post reported on the turmoil at the local and state level in Oklahoma. Oklahoma City council members were finally beginning to respond to citizen complaints and put pressure on Washington. The pressure put a premature end to the tests. On July 30, the tests were over. An Oklahoma City Times headline reported: "Silence is deafening!" Zhivko D. Angeluscheff, a prominent hearing specialist serving with the National Academy of Sciences, recalled: "I was witness to the fact that men were executing their brethren during six long months with their thunder, the sonic boom, they were punishing all living creatures on earth."

Нәтижелер

Қоғамдық пікірді өлшеу Чикаго университетінің Ұлттық пікір зерттеу орталығына (NORC) тапсырылды, ал олардың есебі 1965 жылдың ақпан айынан бастап жарияланды. FAA есептің тым академиялық стильде жазылғанына наразы болды, бірақ оң нәтижелерге баса назар салып, «көпшілік тәжірибедегі жарылыстардың саны мен сипатына бейімделе алатынын сезінді» деді. NORC зерттеуге қатысқандардың 73%-ы күніне сегіз рет сонарлық жарылыс естісе де, оны қабылдай алатынын, ал 25%-ы қабылдамайтынын мәлімдеді. Халықтың шамамен 3%-ы телефон шалып, сотқа жүгініп немесе наразылық хаттарын жазды, бірақ Оклахома-Ситидегі хирургтар мен ауруханалар ешқандай шағым түсірген жоқ. Дегенмен, қала халқы 500 мың адамды құрағандықтан, бұл 3% – 15 мың ашулы адамды білдірді. Ғимараттарға келтірілген зиян туралы 9 594 шағым, 4 629 ресми зиян өтемі туралы талап және жалпы сомасы 12 845,32 доллар болатын 229 талап тіркелді, оның көп бөлігі сынған әйнек пен жарылған сылақ үшін өтемақы сұрағандарға арналған. FAA түскен талаптардың 94%-ын қабылдамады, бұл эксперимент аяқталғаннан кейін де наразылықтың күшеюіне себеп болды. 1965 жылы сенатор Монрони ФАА-ның талаптарды «жарқын тәсілмен» қабылдамауына байланысты сайлаушыларынан келген жүздеген шағымға қатты ашуланды және агенттікке жиі есеп беруді талап ете бастады. 1966 жылдың мамыр айына дейін FAA Монронидің барлық сұрақтарына жауап беруге тырысып жатты. SST бағдарламасы Монронидің қолдауын жоғалтты, ол бастапқыда бағдарламаның маңызды қолдаушысы болған еді. Оклахома-Ситидегі эксперименттер ФАА-ның сонарлық жарылыс мәселелеріндегі беделін әлсіретуге ықпал етті. Тестілерден кейін президент Линдон Б. Джонсонның кеңесші комитеті саясат мәселелерін ФАА-дан Ұлттық ғылым академиясына (NAS) беруге шешім қабылдады. Ішкі істер министрі Стюарт Удалл NAS құрамында қоршаған ортаны қорғаушылардың жоқтығына шағымданып, Оклахома-Ситидегі тестілер SST пайдасына жасалғанына қарамастан, олардың өте теріс нәтижелер бергенін атап өтті. Шындығында, 1966 жылға қарай сонарлық жарылысқа қарсы ұлттық науқандар қоғамдық саясатқа әсер ете бастады. FAA талаптарды нашар басқарғаны және тек 123 000 доллар төлегені АҚШ үкіметіне қарсы топтық сотқа апарып соқты. 1969 жылдың 8 наурызында үкімет апелляциялық шағымын қабылдамады. Тестілермен байланысты жағымсыз жариялылық 1971 жылы Boeing 2707 жобасының тоқтатылуына және АҚШ-тың SST жобасынан толықтай бас тартуына ықпал етті.

Public opinion measurement was subcontracted to the National Opinion Research Center (NORC) of the University of Chicago, and their report was released beginning in February 1965. The FAA was displeased by the overly academic style of the report, but stressed the positive findings, saying "the overwhelming majority felt they could learn to live with the numbers and kinds of booms experienced." Indeed, the NORC reported that 73% of subjects in the study said that they could live indefinitely with eight sonic booms per day, while 25% said that they couldn't. About 3% of the population telephoned, sued, or wrote protest letters, but Oklahoma City surgeons and hospitals filed no complaints. However, with the city population at 500,000, that 3% figure represented 15,000 upset individuals. There were 9,594 complaints of damage to buildings, 4,629 formal damage claims, and 229 claims for a total of $12,845.32, mostly for broken glass and cracked plaster. The FAA rejected 94% of all the claims it received, fueling a rising tide of anger that soared even after the experiment's conclusion. By 1965, Senator Monroney had grown extremely upset over hundreds of letters from his constituents complaining about the FAA's "cavalier manner" of dismissing claims, and began demanding frequent reports from the agency. As late as May 1966, the FAA was still attempting to respond to all of Monroney's inquiries. The SST program lost all support from Monroney, who had initially been a key supporter. The Oklahoma City experiments were partly to blame for weakening the FAA's authority in sonic boom issues. After the tests, President Lyndon B. Johnson's presidential advisory committee transferred matters of policy from the FAA to the National Academy of Sciences. Secretary of the Interior Stewart Udall complained that the NAS did not include one environmental preservationist, and pointed out that although the Oklahoma City tests were stacked in favor of the SST, they were still extremely negative. Indeed, by 1966, national grassroots campaigns against sonic booms were beginning to affect public policy. The FAA's poor handling of claims and its payout of only $123,000 led to a class action lawsuit against the U. S. government. On March 8, 1969, the government lost its appeal. The negative publicity associated with the tests partially influenced the 1971 cancellation of the Boeing 2707 project and led to the United States' complete withdrawal from SST design.