Кіріспе
Оңтүстік Уэльстегі екінші ағылшын азаматтық соғысы шайқасы – Сент-Фаганс шайқасы. 1648 жылдың 8 мамырында Оңтүстік Гламоргандағы Сент-Фаганс ауылының жанында Екінші ағылшын азаматтық соғысы барысында болған шайқас. Жаңа үлгідегі армиядан бөлінген жасақ, көбінесе бүлік көтерген бұрынғы парламенттік әскерлерден құралған роялистерді жеңді. Бұл жеңіс Уэльстегі роялистердің маңызды қарсылығын тоқтатты.
The Battle of St Fagans took place near the village of St Fagans in South Glamorgan on 8 May 1648 during the Second English Civil War. A detachment from the New Model Army defeated a Royalist force largely composed of mutinous former Parliamentarian soldiers. Victory largely ended significant Royalist resistance in Wales.
Өмірбаян
Уэльс Парламент тарапынан сезімтал аймақ деп есептелді, себебі Бірінші ағылшын азаматтық соғысы кезінде оның көп бөлігі роялисттердің жағында болды. Ирландия Конфедерациясының Карл I-ге қолдау көрсету туралы хабарламалары ұсталғаннан кейін олардың алаңдаушылығы күшейді. Кардифф пен Милфорд-Хейвенді роялисттер бақылауына алса, Ирландиядан Англияға әскерлерді тасымалдау мүмкін болар еді. Сонымен қатар, Жаңа армияның басшылары жергілікті қолбасшылар Джон Пойер мен Роуленд Логарнды Парламенттегі қарсыластарына жақын көріп, оларға сенімсіздік танытты. Шілде айында полковник Томас Хортон 3000 сарбазбен Логарнның орнын басып алып, бұл позицияны нығайту үшін жіберілді. Көтеріліс 1643 жылдың басынан бері Парламент бақылауында болған Пемброкширде басталды. Жаңа армиядағы әріптестері сияқты, сарбаздар бірнеше ай бойы жалақы алмады және жалақысыз таратылып кетеді деп қорқып жүрді. 1648 жылдың наурыз айының басында Пемброк қамалының губернаторы Пойер мен Тенби қамалының иесі Райс Пауэлл оларды Жаңа армия офицерлеріне тапсырудан бас тарды, ал Логарн оларды қолдады. Жалақы төлеу туралы даудан басталган нұсқау, Парламенттік көтерілісшілер Карлмен байланысқа шыққанда саяси мәселеге айналды. Керісінше, бұрынғы роялисттердің көпшілігі Парламентке қарсы қару қолдануға ант бергеннен кейін босатылды, сондықтан олар қатыспады, бірақ сэр Николас Кемейс патша үшін Чепстоу қамалын ұстап тұрды. Сәуірдің соңына қарай Логарн 8000-ге жуық әскерді жинап, Кардиффке қарай жорыққа шықты. Хортон бастапқыда Кармартенге бет алды, бірақ кейін Кардиффті басып алып, әскерін қаланың батысындағы Сент-Фаганс және оның төңірегіне орналастырудан бұрын Брекондағы көтерілісті басуға мәжбүр болды. Оливер Кромвель басқаратын күштердің келе жатқанын білген Логарн, олар келгенге дейін Хортонға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Хортонның 3000 сарбазының саны жеткіліксіз болғанымен, 8000 көтерілісшінің көп бөлігі нашар даярланған және тәжірибелі әскерлерге тең келе алмады.
Royalist control of Cardiff and Milford Haven would potentially allow them to ship troops from Ireland to England. At the same time, the leaders of the New Model Army viewed the local commanders, John Poyer and Rowland Laugharne, as sympathetic to their opponents in Parliament, and thus unreliable. In July, Colonel Thomas Horton was sent with around 3,000 men to replace Laugharne, and secure these positions. The revolt began in Pembrokeshire, an area that had been controlled by Parliament since early 1643. Like their New Model colleagues, the soldiers had not been paid for months, and feared being disbanded without their wages. In early March 1648, both Poyer, Governor of Pembroke Castle, and Rice Powell, who held Tenby Castle, refused to hand them over to officers of the New Model, and were supported by Laugharne. What began as a dispute over pay turned political when the Parliamentarian mutineers made contact with Charles. Conversely, most former Royalists had been released after swearing not to bear arms against Parliament, and thus did not participate, one exception being Sir Nicholas Kemeys, who held Chepstow Castle for the king. By the end of April, Laugharne had assembled around 8,000 troops, and was marching on Cardiff. Horton initially moved on Carmarthen, but then had to put down an uprising in Brecon, before occupying Cardiff and quartering his troops in and around St Fagans, west of the town. Learning that reinforcements led by Oliver Cromwell were on their way, Laugharne decided to attack Horton before they could arrive. Although Horton's 3,000 men were outnumbered, many of the 8,000 rebels were poorly trained and little match for experienced veterans.
Шайқас
Нант-Долле деп аталатын ағыс екі әскерді бөліп тұрды. Ерте таңда Лаухарн 500 жаяу әскерін ағыстан өткізіп, Хортонның орталық бөліміне шабуыл жасады, парламентарийлерді ауыл ішінде күтпеген жерден шабуылдауға үміттенеді. Бұл алғы шеп Хортонның әскерлерінің шабуылымен жеңіліске ұшырады, соның арқасында парламентарийлер ашық жерде орналаса алды. Шабуыл ауылдың солтүстік-батысындағы ашық кеңістікте жалғасты. Орталықта биік қоршаулар Хортонның атты әскеріне кедері келтірді, бірақ Окидің драгун әскері екі роялистік қанатты да кері шегіндірді. Соңында майор Бетелдің басқаруымен парламентарийлік атты әскер роялистік сол және артқы қанатқа шабуыл жасады. Роялистер қорқып, қашқан. Лаухарнның 200-ден астам әскері қаза тауып, тағы 3000-ы тұтқынға алынды. Елі өзенінің қанға боялып ағып кеткені туралы әңгіме шығындарды ескерсек, шамадан тыс болуы мүмкін, бірақ жылқыдағы парламентарийлердің тәжірибесі роялистердің сандық артықшылығына қарамастан, оларды қайта-қайта жеңуге мүмкіндік берді.
Салдары
Лаугарн армиясының қалған бөлігімен Пемброкта Пойерге қосылды, ал Хортон Тенби қамалында Райс Пауэллді қоршауға алды. Кромвель шайқас күні Глостерге жетіп, одан кейін Уэльске өтті. Полковник Айзек Ивер мен шағын күш Чепстоу қамалын қоршау үшін қалды, ал Кромвель 15 мамырда Тенбиде Хортонмен қосылды. Хортонды Пауэллмен айналысуға жеткілікті күшпен қалдырып, Кромвель армияның қалған бөлігін Пемброкты қоршауға аттандырды. Бұл қамалдар түскен соң, Кромвель Англияға қайтып, Престон шайқасында басып келген шотланд әскерін жеңді. Кромвель Лаугарнмен айналысуда қатты кешікті, бірақ Лаугарнның дала әскері Сент-Фаганста толығымен жойылмаса, одан да көп уақыт кешігер еді.