Кіріспе

Оңтүстік Уэльстегі екінші ағылшын азаматтық соғысы шайқасы – Сент-Фаганс шайқасы. 1648 жылдың 8 мамырында Оңтүстік Гламоргандағы Сент-Фаганс ауылының жанында Екінші ағылшын азаматтық соғысы барысында болған шайқас. Жаңа үлгідегі армиядан бөлінген жасақ, көбінесе бүлік көтерген бұрынғы парламенттік әскерлерден құралған роялистерді жеңді. Бұл жеңіс Уэльстегі роялистердің маңызды қарсылығын тоқтатты.

Өмірбаян

Уэльс Парламент тарапынан сезімтал аймақ деп есептелді, себебі Бірінші ағылшын азаматтық соғысы кезінде оның көп бөлігі роялисттердің жағында болды. Ирландия Конфедерациясының Карл I-ге қолдау көрсету туралы хабарламалары ұсталғаннан кейін олардың алаңдаушылығы күшейді. Кардифф пен Милфорд-Хейвенді роялисттер бақылауына алса, Ирландиядан Англияға әскерлерді тасымалдау мүмкін болар еді. Сонымен қатар, Жаңа армияның басшылары жергілікті қолбасшылар Джон Пойер мен Роуленд Логарнды Парламенттегі қарсыластарына жақын көріп, оларға сенімсіздік танытты. Шілде айында полковник Томас Хортон 3000 сарбазбен Логарнның орнын басып алып, бұл позицияны нығайту үшін жіберілді. Көтеріліс 1643 жылдың басынан бері Парламент бақылауында болған Пемброкширде басталды. Жаңа армиядағы әріптестері сияқты, сарбаздар бірнеше ай бойы жалақы алмады және жалақысыз таратылып кетеді деп қорқып жүрді. 1648 жылдың наурыз айының басында Пемброк қамалының губернаторы Пойер мен Тенби қамалының иесі Райс Пауэлл оларды Жаңа армия офицерлеріне тапсырудан бас тарды, ал Логарн оларды қолдады. Жалақы төлеу туралы даудан басталган нұсқау, Парламенттік көтерілісшілер Карлмен байланысқа шыққанда саяси мәселеге айналды. Керісінше, бұрынғы роялисттердің көпшілігі Парламентке қарсы қару қолдануға ант бергеннен кейін босатылды, сондықтан олар қатыспады, бірақ сэр Николас Кемейс патша үшін Чепстоу қамалын ұстап тұрды. Сәуірдің соңына қарай Логарн 8000-ге жуық әскерді жинап, Кардиффке қарай жорыққа шықты. Хортон бастапқыда Кармартенге бет алды, бірақ кейін Кардиффті басып алып, әскерін қаланың батысындағы Сент-Фаганс және оның төңірегіне орналастырудан бұрын Брекондағы көтерілісті басуға мәжбүр болды. Оливер Кромвель басқаратын күштердің келе жатқанын білген Логарн, олар келгенге дейін Хортонға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Хортонның 3000 сарбазының саны жеткіліксіз болғанымен, 8000 көтерілісшінің көп бөлігі нашар даярланған және тәжірибелі әскерлерге тең келе алмады.

Шайқас

Нант-Долле деп аталатын ағыс екі әскерді бөліп тұрды. Ерте таңда Лаухарн 500 жаяу әскерін ағыстан өткізіп, Хортонның орталық бөліміне шабуыл жасады, парламентарийлерді ауыл ішінде күтпеген жерден шабуылдауға үміттенеді. Бұл алғы шеп Хортонның әскерлерінің шабуылымен жеңіліске ұшырады, соның арқасында парламентарийлер ашық жерде орналаса алды. Шабуыл ауылдың солтүстік-батысындағы ашық кеңістікте жалғасты. Орталықта биік қоршаулар Хортонның атты әскеріне кедері келтірді, бірақ Окидің драгун әскері екі роялистік қанатты да кері шегіндірді. Соңында майор Бетелдің басқаруымен парламентарийлік атты әскер роялистік сол және артқы қанатқа шабуыл жасады. Роялистер қорқып, қашқан. Лаухарнның 200-ден астам әскері қаза тауып, тағы 3000-ы тұтқынға алынды. Елі өзенінің қанға боялып ағып кеткені туралы әңгіме шығындарды ескерсек, шамадан тыс болуы мүмкін, бірақ жылқыдағы парламентарийлердің тәжірибесі роялистердің сандық артықшылығына қарамастан, оларды қайта-қайта жеңуге мүмкіндік берді.

Салдары

Лаугарн армиясының қалған бөлігімен Пемброкта Пойерге қосылды, ал Хортон Тенби қамалында Райс Пауэллді қоршауға алды. Кромвель шайқас күні Глостерге жетіп, одан кейін Уэльске өтті. Полковник Айзек Ивер мен шағын күш Чепстоу қамалын қоршау үшін қалды, ал Кромвель 15 мамырда Тенбиде Хортонмен қосылды. Хортонды Пауэллмен айналысуға жеткілікті күшпен қалдырып, Кромвель армияның қалған бөлігін Пемброкты қоршауға аттандырды. Бұл қамалдар түскен соң, Кромвель Англияға қайтып, Престон шайқасында басып келген шотланд әскерін жеңді. Кромвель Лаугарнмен айналысуда қатты кешікті, бірақ Лаугарнның дала әскері Сент-Фаганста толығымен жойылмаса, одан да көп уақыт кешігер еді.