Кіріспе

Чарльз Шелдонның 1896 жылғы "In His Steps" кітабы – Чарльз Монро Шелдон жазған, көптеп сатылған діни көркем әдебиет. Алғаш рет 1896 жылы жарық көрген бұл кітаптың 50 миллионнан астам данасы сатылып, барлық уақыттағы ең көп сатылған кітаптардың бірі саналады. Кітаптың толық атауы – "Оның ізімен: Иса не істеген болар еді?". "Иса не істеген болар еді?" деген сөз тіркесінің түрлі нұсқалары христиандар ғасырлар бойы Құдайды еліктеу (imitatio dei) нысаны ретінде қолданып келген, бірақ кітап жарық көргеннен кейін оның маңызы арта түсті. Алғашқы баспагер "Chicago Advance" авторлық құқықты тиісінше тіркемеген. Басқа баспагерлер бұл мүмкіндікті пайдаланып, авторға роялти төлемей кітапты басып шығарды. Бұл кітап бағасының төмендеуіне, бірақ көптеген баспагерлердің болуы сатылымның өсуіне әкелді.

Тарих

1896 жылы Чарльз Монро Шелдон жексенбі күнгі кешкі құлшылықтары үшін кітап жазуды бастады. Әңгіме апта сайын бір тараудан жарияланып, түрлі кейіпкерлердің өмірінде "Иса не істер еді?" деген сұраққа тоқталды. Оның еңбегі жарық көргеннен кейін көп ұзамай танымал болды, ал Advance баспасы оның толыққанды нұсқасын бұрынғыдай, апта сайын бір тараудан жариялады. Оның он центтік кітапшасы 100 000 данамен сатылды.

Сюжет

"Оның қадамдары" оқиғасы Топекадан батысқа қарай орналасқан Реймонд қаласында өтеді. Басты кейіпкер – пастор Генри Максвелл, Реймондтың Бірінші шіркеуінің дін қызметкері. Ол қауымдастарына: "Егер Иса болғанда не істер еді?" – деген сұрақ қоймайынша, бір жыл бойы ештеңе жасамауға шақырады. Басқа кейіпкерлердің арасында Реймонд Daily Newspaper газетінің бас редакторы Эд Норман, талантты әнші Рейчел Уинслоу және бай қыз Вирджиния Пейдж бар. Роман жұма күні таңертең, жұмыссыз ер адам (кейін Джек Мэннинг екені анықталады) Генри Максвеллдің үйіне келіп, ол сол күні уағыз дайындап жатқанда басталады. Максвелл оның жалбарынуын қысқа ғана тыңдап, оны кері қайтарады да есікті жабады. Сол ер адам жексенбі күнгі уағыз аяқталған соң шіркеуге келіп, "ғибадатхана алдындағы бос орынға" шығып, адамдарға қарайды. Оны ешкім тоқтамайды. Ол қауымға үнсіз, бірақ ашық түрде сөйлейді: "Шағымданып жатқан жоқпын, тек фактіні айтып отырмын" – Реймондтағы оған ұқсас жұмыссыздарға деген олардың қайырымдылығы немесе оның жоқтығы туралы. Ол қауымға айтқан сөзін аяқтаған соң, бірнеше күннен кейін есінен танып, қайтыс болады. Келесі жексенбіде өткен аптадағы оқиғаларға қатты тиген Генри Максвелл қауымға: "Егер бір нәрсе жасасаң, алдымен: "Иса не істер еді?" – деп сұраңыз", – деген кеңес береді. Бұл романның негізгі тақырыбы және сюжеттің қозғаушы күші. Осы сәттен бастап романның қалған бөлігі жекелеген кейіпкерлерге назар аударатын эпизодтардан тұрады, олардың өмірі осы шақыру арқылы өзгереді. Норман жүлделі жұдырықшайыс жарысын басып шығармауға және жексенбілік басылымды тоқтатуға шешім қабылдайды, нәтижесінде таралым азаяды. Александр Пауэрс теміржолшылармен кішкентай жиналыс ұйымдастырады, сонымен қатар теміржолдың ICC-ге қарсы жасаған алаяқтығын ашады. Ол лауазымынан кетіп, телеграф операторы болып жұмыс істейді. Роллин Пейдж Рейчел Уинслоуға ұсыныс жасайды, бірақ ол оны қабылдамайды, себебі ол өзінің жолын таба алмаған. Кейін Рейчел мен Вирджиния Грей мырза мен Грей ханымға "Төртбұрыш" (салондармен қоршалған аудан) ішінде кездесулерге көмектеседі, ал Роллин дінге қайта оралады. Кейін Вирджиния бұрын маскүнем болған Лоренді үйіне алып келеді, бұл оның әжесінің жоғары қоғамға кетіп қалуына себеп болады. Жаспер Чейз "Иса не істер еді?" деген сертіне қайшы келіп, өзінің романын басып шығаруға шешім қабылдайды. Вирджиния кейін мұрасын "Төртбұрыш" жерін сатып алуға және Норманның газетіне көмектесуге жұмсайды. Адамдарға көмектесу арқылы өміріне мағына тапқан Роллин Рейчелге деген сезімін білдіреді. 16–24 тарауларда оқиға Чикагоға көшеді, Чикаго тұрғыны доктор Кальвин Брюс Реймондқа келіп, көргендерін жазады. Содан кейін ол өзі де осы сертіні орындауға шешім қабылдайды. Доктор Брюс де осыған ұқсас серт береді. Оның епископы, епископ Эдвард Хэмптон да оны көріп кетеді. Рейчелдің туыстары Фелисия мен Роза әкесі өзіне-өзі қол жұмсағаннан және анасы шоктан қайтыс болғаннан кейін жетім қалады. Олар қысқа мерзімге Реймондқа көшіп кетеді. Доктор Брюс және епископ Фелисияның көмегімен "Елді мекенде" (Төртбұрыш сияқты) жұмыс бастайды. Епископ қарақшылардың қолына түседі, бірақ қарақшы епископтың өзіне көмектескен адам екенін түсінеді және жақсылыққа бет бұрады. Алдыңғы тараулардағы кейіпкерлер, мысалы Генри Максвелл, Рейчел Уинслоу, "Елді мекендегі" жұмысты көруге келеді. Соңғы тарауда Генри Максвелл көрініс көреді, кітаптағы көптеген кейіпкерлердің болашағын болжайды.

Иса осында

Шелдон "Иса келді" атты "Оның қадамдарымен" романына жалғас жазды, онда Мәсіх "Оның қадамдарымен" романының кейіпкерлерін бірнеше жылдан кейін тағы да келіп көреді. Кітап "Оның қадамдарымен" романымен ұқсас тілмен және стильмен жазылған, көптеген сол кейіпкерлер (және жаңадан қосылған кейіпкерлер де бар). Бұл кітапта Исаның сипаттамасында қайталап қолданылатын сөз: "Қарапайым адам сияқты. Бірақ ерекше".

Сюжет

Иса алғашқыда бір адамға, содан кейін Раймонд деген шағын қаладағы адамдар тобына сырттай көрінеді. Ол бірте-бірте көбірек және көбірек назар аударады, тіпті көпшіліктің назарына да ілігеді. Иса Раймондтан Нью-Йорк қаласына, содан кейін Вашингтонға барады, кейбір жерлерде жаңалықтарда кеңінен танылады, соның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарының назарына да ілігеді. Исаның қалыпты емес бейнесі табиғаттан тыс күшке толыққанды ие (мысалы, суреттерге түспейді), бірақ өзін қарапайым түрде көрсетуді таңдайды. Ол керемет айрықша істер жасамайды, мысалы, емдемейді, бірақ көңіл көтеріп сөйлейді немесе тұрмыстық көмек көрсетеді. Оның көзқарастары бар, бірақ оларды тым әдемілеп айтпайды. Ол қарапайым кеңсе киімдерін киеді, кейде көпшілікке араласып, естен шығарылмайтын сыртқы келбеті жоқ. Ол қарапайым, іс жүзіндегі және жақсы мінезді. Оның адамдарға әсері айқын кереметтер арқылы емес, ескіше мейірімділік, қамқорлық және қолдау арқылы тиеді.

Әдеби техника

Шелдон өзінің замандағы қазіргі шіркеуге ерекше мейірімді, рақым мен игілік туралы жомарт сөздермен сөйлейтін Иса образын жасайды. Шелдон, Реймондтың бас редакторы – христиан емес, шіркеуге бармайтын адамның күмәнді көзқарасы арқылы керемет қарсылық көрсетеді, ол кітаптың сюжетін анықтайды. Шелдон өзінің ойдан шығарған идеясының құпиясын және реализмін тиімді түрде ашпау арқылы күшейтеді – үшінші тұлғадан баяндауды пайдалану және кітаптың жартысынан астамын бірінші қолдан келтірілген цитаталарды кешіктіру және шектеу арқылы, куәгерлердің көргендерін сипаттау. Сонымен қатар, Исаның құдіретімен нұрланған, тартымды және жылдам дамитын екі кейіпкердің махаббат оқиғасы бар. Бұл жалғастық «Оның іздерімен» кітабынан гөрі заманауи сезім береді, себебі бұл туындыда өзінің қарсы мақсаттарын ашық білдіретін және Мәсіхке деген өшпенділікке толы күмәнді көзқарас білдіретін кейіпкерлер бар. Кітап өзінің қарсы тұрушы адвокатын тағайындау арқылы, күмәнділікке орын беру арқылы және сюжетті белгісіз ету арқылы қызықтырақ болады. Христиан оқырман бұл оқиғаны тек XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы денелі Мәсіх туралы аңыз қанша уақытқа дейін сақталады білу үшін оқуы мүмкін. Дегенмен, кітапта оны өткенге тән ететін мәселелер біртіндеп пайда болады; кітапта темекі, алкоголь, студенттік ағайындықтар және сол кезеңнің басқа да мәселелеріне қатысты қатаң тыйым салушылық және сабырлылық көзқарастары бейнеленген, бұл қазіргі заманғы көзқарастардан өзгеше.

Дау

Шелдонның "Иса келді" атты жалғасы сол кезде қатты дау тудырды. Автордың кітабына жазған алғы сөзінде осы даудың бір бөлігіне сіңісілген. Мүмкін болатын келіспеушіліктердің арасында дінбауырлардың пікірлері де болуы мүмкін: Кітапта 18 рет айтылғандай, Мәсіхтің жолымен жүру және әлеуметтік өзгерістер жасау үшін Киелі Рухтың қатысуы аса маңызды, бұл талап христиан емес реформаторлардың наразылығын тудыруы мүмкін. Кітапта Жаңа өсиеттегі Аян, 1 Жохан және 2 Жохан кітаптарында айтылған Антихрист туралы ештеңе жазылмаған. Басқа христиандық кітаптар, әсіресе Фрэнк Переттидің "Қонақ" (1999) кітабы, көркем әдебиет арқылы Антихрист сияқты күштің кішкентай ауқымда қалай көрінуі мүмкін екенін зерттейді. "Иса келді" кітабында оқырманға "Бұл кім?" және "Неліктен ол жалғаншы емес?" деген сұрақтар туады.

Бастапқы шығарманың жаңартылған басылымы

Чарльз М. Шелдон, Белл, Джеймс С., Кiшi (редактор) Оның қадамдарымен. Кук баспасы. "Қазіргі тілге аударылған, мәңгілік классика".