Альфред Бэумлер: Нацистік идеолог және философ

Кіріспе

Неміс философы (1887–1968)

Альфред Баумлер (кейде Bäumler; 19 қараша 1887 – 19 наурыз 1968), Австрияда туған неміс философы, педагог және көрнекті нацистік идеолог. 1924 жылдан бастап ол Дрездендегі Техникалық университеттің штаттан тыс лекторы ретінде сабақ берді. 1928 жылы Баумлер доцент (Extraordinarius) болып тағайындалды, ал бір жылдан кейін профессор (Ordinarius) болды. 1933 жылдан бастап Берлинде Саяси педагогика институтының директоры ретінде философия және саяси білімнен сабақ берді.

Өмірбаян

Берлинде және Боннда философия мен өнер тарихын оқығаннан кейін Баумлер 1914 жылы Мюнхенде Канттың эстетикасындағы жалпы жарамдылық мәселесі туралы диссертация қорғап, доктор ғылымының кандидаты атағын алды. 1924 жылдан бастап Дрезден техникалық университетінде оқытты, онда абилитациядан өтіп, 1928 жылы доцент, ал 1929 жылы профессор болды. 1933 жылы ол Бернхард Русттың, ұлттық-социалистік Пруссияның мәдениет министрінің тағайындауымен Берлин университетінде философия және саяси педагогика кафедрасын басқарды, бұл шешім факультет мүшелерімен келісілмеді. Сонымен қатар, ол жаңадан құрылған Саяси Педагогика институтының директоры болды. "Кешіріңдер, Берлиндегі факультет: Баумлер – олардың философы, Нойберт – олардың романына маманы", – деп түсіндірді Виктор Клемпер. Өте жақын досы болған Эрнст Ниекишпен бірге, ол "Widerstand" журналының алғашқы томдарына материалдар қосты. "Leopold Martin" және "Wolf Ecker" аттарымен Zeitschrift für nationalrevolutionäre Politik журналында жарияланды. Баумлер бастапқыда "Бюндше" және "Жас консерваторлар" қозғалыстарына жақын болды, бірақ кейіннен ұлттық-социализмге қатысты. 1930 жылы ол халықтық антисемиттік "Kampfbund für deutsche Kultur" ұйымын құруға бірге қатысты. 1930 жылдардың басынан бастап Гитлермен және "нацистік бас идеолог" Альфред Розенбергпен жеке байланыста болды. 1932 жылғы Рейхстаг сайлауында Баумлер басқа философтармен бірге НСДАП-қа адал екенін ашық жариялады, бірақ партия билікке келгеннен кейін ғана оған мүшелікке түсуге өтініш берді.

Нацистік режим

1933 жылғы 10 мамырда Баумлер өзінің «Ғылым, университет, мемлекет» («Wissenschaft, Hochschule, Staat») колледжінің аясында Берлин университетінің 38-ші лекциялық залында «Неміс емес рухқа қарсы» («Wider den undeutschen Geist») атты тұсаукесерлік лекциясын оқыды. Көптеген студенттер СА формасында келген. Лекция басталғанда, студенттерден құралған делегация нацистік суасты белгісі бар туды алып шеру тартты. Осы лекциядағы маңызды цитата мынадай болды: «Саясатты тек оған жауапты адамдар ғана жасай алады. Саясаттың философиясы мен ғылымы бар, бірақ ғылыми саясат жоқ, саяси ғылым да жоқ. Ой, ойға жауап беруі керек». Баумлер былай түсіндірді: «Бір сөзбен айтқанда, ұлттық социализмнің интеллектуалды мағынасы осында: білімді адамды әскер адамдарымен алмастыру». «Адамның сана бостандығы мен жекелігінің» дәуірі аяқталды. «Олар енді бізге жат рухпен бізге қарсы неміс тілінде күрескен кітаптарды өртеуге шығады. [ ] Бүгін өзімізден бас тартатын нәрсе – жалған төзімділік кезінде жиналған у». Кейін, шамшырақтар шеруі, Баумлерсіз, Оперн алаңына дейін жүрді. «Völkischer Beobachter» газетінің мәліметінше, онда «неміс рухы» 20 000 кітапты өртеу арқылы символдық түрде тазартылатын болды. 1934 жылы Баумлер «саяси сарбазды» студенттік идеал деп талап етті, «ерлер үйлерін» құруды және «әйелдер демократиясын» жоюды ұсынды. Мартин Хайдеггер Баумлер мен Эрнст Крикте тереңдіктің жетіспеуін сынады, сондай-ақ екеуі де сыртқы оқу бағдарламалары мен әскери дайындық арқылы «саяси сарбаздың» ұлттық педагогикалық моделін іске асыруды қалайтынын айтты. 1934 жылдың шілдесінен бастап Баумлер НСДАП-тың Жоғары білім беру комиссиясының мүшесі болды. 1934 жылы рейхслейтер Розенберг оны «Фюрердің НСДАП-тың зияткерлік білім беру мен тәрбиелеуді бақылау жөніндегі комиссарының ғылым кеңсесінің басшысы» етіп тағайындады, ал 1941 жылы ол қызмет басшысы болды. Баумлер негізінен Розенбергтің университеттермен байланысын қамтамасыз етті, сонымен қатар «Интернациональді Zeitschrift für Erziehung» журналын және 1936 жылдан бастап Ханс Карл Лейтрицтің редакторы болған «Weltanschauung und Schule» журналын редакциялады. Розенберг кеңсесінің ғылым бөліміндегі оның міндеті, ең алдымен, «университеттерге тағайындалатын гуманитарлық ғылымдар ғалымдарын бағалау және педагогиканың негізгі мәселелерін қарастыру» болды. 1939 жылы Адольф Гитлердің 50 жылдық мерейтойына арналған «Deutsche Wissenschaft» жинағында Баумлер мақала жазды. Сол кезде Эрнст Крик пен Баумлер «ұлттық социализмнің екі жетекші философы» деп есептелді. 1942 жылдың сәуірінен бастап Баумлер «Aufbauamt der Hohen Schule» партиялық университетінің, «НСДАП-тың жоғары мектебі» деп аталатын жоспарланған университетінің басшысы болды.

On 10 May 1933, Baeumler gave his inaugural lecture, "Wider den undeutschen Geist" ("Against the Un German Spirit"), as part of his college "Wissenschaft, Hochschule, Staat" ("Science, University, State") in the crowded lecture hall 38 of Berlin University. Most of the students had turned up in SA uniforms. At the beginning of the lecture, a student flag delegation marched in with the swastika banner. The little noticed key quote from this lecture was as follows: "Politics can only be made by those who are responsible for it. There is indeed a philosophy and science of politics, but not a scientific politics and just as little a political science. Thought must answer to thought." Baeumler went on to explain: "In a word, it can be said here what National Socialism means intellectually: the replacement of the educated by the type of soldier." The "epoch of freedom of conscience, of individualism" was over. "They are now going out to burn books in which a spirit foreign to us has used the German word to fight us. [ ] What we dismiss from ourselves today are poisons that have accumulated in the time of a false toleration." Later, the procession of torchbearers but without Baeumler at the head formed up to the Opernplatz. There, according to the Völkischer Beobachter, the "German spirit" was to be symbolically purified by burning 20,000 books. In 1934, Baeumler demanded the "political soldier" as a student ideal, the establishment of "men's houses" and the exclusion of the "feminine democratic". Martin Heidegger criticised what he perceived as a lack of depth in both Baeumler and Ernst Krieck, and that both wanted to realise the national pedagogical model of the "political soldier" through external training programmes and military training. Since July 1934, Baeumler had been a member of the NSDAP's Higher Education Commission. In 1934, Reichsleiter Rosenberg also appointed him "Head of the Office of Science of the Führer's Commissioner for the Supervision of Intellectual Training and Education of the NSDAP", and in 1941 he was promoted to Head of Service. Baeumler worked there primarily as Rosenberg's liaison to the universities and also edited the Internationale Zeitschrift für Erziehung and, from 1936, the journal Weltanschauung und Schule, whose editor was Hans Karl Leistritz. His task in the Rosenberg Office, Science Department, was in particular "to work on the assessment of humanities scholars to be appointed to universities and to deal with the fundamental questions of pedagogy." For Adolf Hitler's 50th birthday in 1939, Baeumler wrote an article in the Festschrift Deutsche Wissenschaft. At that time, Ernst Krieck and Baeumler were considered "the two leading philosophers of National Socialism". From April 1942, Baeumler was head of the "Aufbauamt der Hohen Schule", a planned party university called the NSDAP's Hohe Schule.

Соғыстан кейін

1945 жылдан кейін Баумлер үш жыл бойы Хаммельбург және Людвигсбург лагерьлерінде ұсталды. Ол университеттегі қызметіне оралмаған санаулы нацистік профессорлардың бірі болды.

"Гелас және Германия"

Баумлердің ең белгілі туындыларының бірі – "Эллада мен Германия", ол 1937 жылы жарық көрген "Германия зияткерлік тарихындағы зерттеулер" кітабында жарияланды. Бұл мәтіннің негізгі тезисі мынадай: Германияның және жалпы Батыстың жаңаруы үшін ежелгі Элладаға тән құндылықтарды қайта жаңғырту қажет. Баумлер көптеген еңбектеріндегідей, бұл мақаланың тезисін күшейту үшін Ницшенің мұрасын пайдаланды. Баумлер өзінің тезисін былай қорытындылады:

"Біз тек грек құндылықтар жүйесіне ұқсас жүйе ғана Еуропаны құндылықтардың анархиясынан құтқара алатынына сенімдіміз. Эллада әлемінің ашылуы – готика мен ағартушылықтан асқан жаңа дәуірдің алғысынан келуден басқа ештеңе емес. Біз үшін грек – басқа құндылықтардың бірі емес, римдік, парсы немесе үнді мәдениеттерімен салыстыруға келмейтін құндылық. Біздің біліміміз Винкельман, Hölderlin және Ницшенің біздің тағдырымыз Элладаға қарап шешілетіні туралы интуитивті сезімін растайды."

"Германия мектебі мен оның мұғалімі"

1942 жылы жазылған бұл жазбасында Баумлер саяси педагогиканы қалай түсінетінін түсіндіреді. Осы ретте, ол "Мейірімді махаббат сөздігі" ұлттық-социалистерге қол жетімді болмайтынын айтады. Ол "жаңа" деген сөзді интерпретациялайды, бұл қарапайым түсіндірмеде ешқашан болмаған мазмұнды қамтиды деп мәлімдейді. Оның ойынша, Песталоцци мен Гербарт – "жаңа дәуір" келгенше ғана үстемдік еткен классикалық үлгілер. Мұғалімнің рөлі саяси тұрғыдан "қозғалысқа келтірілуі" керек. Педагогика бұл рөлді өзіне қабылдай алмайды. Оның пікірінше, тарихи дәуірлердің өнімді кезеңдері тек ақыл-ой мазмұнының "оқытуға қолайлы деңгейге жеткеніне" ғана жарамды. "Ұлттық-социалистік дәуір де өз рухынан туған рухты мектеп жасайды, бірақ біз жаңа білім берудің бастапқы сатысында екенімізді есте ұстауымыз керек". Жаңа дүниетаным суретшілер мен ойшылдардың "қалыптастыруынан" өткеннен кейін ғана оқу материалы ретінде мектепке беріледі. Дегенмен, мектеп өзінің дүниетанымын қалыптастыру процесінен шетте қалады. Осылайша, Баумлер мектепті кешегі қалыптасқан дүниетанымның нысаны және делдалы деп қарастырады. Екінші жағынан, ол үшін мектеп ұлттық қауымдастықтан мағына мен мазмұн алады, соның салдарынан өмірден тәуелсіздікке ие болмайды, ұлттық және тарихи өмірдің бір бөлігіне айналады және оның заңдарынан қашып құтыла алмайды.

"Жаңа оқытушылар"

1942 жылғы бұл еңбекте Баумлер Фюрер жарлығымен соңғы түрін алған мұғалімдер даярлау колледжін "ұлттық тіршілік қажеттіліктерімен" және "істің мән-жайларымен" негіздеді. Осылайша ол педагогиканы тек қана нацистік идеологияның туындысы ретінде қарастырады. Оның пікірінше, мұғалімдерді даярлауда ең бастысы – "педагогикалық атмосфера" орнаған "лагерь" болып табылады. Бұл NS тұжырымын толық сипаттамай, қолданылған лексиканы атап өту жеткілікті: "қоғамдық өмір", "тәжірибе", "ішкі қатысу", "мектеп лагері", "дайындық", "шынайы құлшыныс", "ғажайыптар", "сөйлеу – бұл бөлінуге алып келеді", "тәрбиелік өмірдің рухы" және т.б.

Баумлер мен Ницше

1920-ші жылдардың соңында Баумлер Фридрих Ницшені ұлттық социализмнің философы ретінде таныта бастады. Нацистік Германияның ықпалды философы ретінде Баумлер Фридрих Ницше философиясын нацизмді заңды ету үшін пайдаланды. Томас Манн 1930-шы жылдардың басында Баумлердің Ницше туралы еңбегін оқып, оның кейбір бөлімдерін «Гитлер болжауы» деп сипаттады. Ол 1931 жылы «Reclams Universal Bibliothek» баспасында жарық көрген және кеңінен таралған «Ницше, философ және саясаткер» (Nietzsche, der Philosoph und Politiker) атты кітап жазды. Кітапта Баумлер былай деді: text=Ницшенің еңбектерінде мемлекеттік теорияны табуға болмайды, бірақ оның еңбегі мемлекеттік теорияның жаңа түріне жол ашты. Оның «Рейхке» жасаған шабуылы – бізді күтіп тұрған тарихи миссияны сезінуден туындады. Ол Гегельдің түсінігіндегі мемлекетті моральдық организм ретінде қабылдауға да, Бисмарктің христиандық «Кіші Германиясы» («Kleindeutschland») туралы естігісі де жоқ. Оның көзі алдында біздің нәсіліміздің міндеті тұрды: Еуропаға жетекшілік ету. Германдық Солтүстік болмаса Еуропа не болар еді? Германиясыз Еуропаның жағдайы қандай болар еді? Римдік колония. Германия тек әлемдік тарихта ғана ұлылыққа жете алады. Оның таңдауы – Еуропаның Римге қарсы күші болу немесе болмау. Болашақтағы неміс мемлекеті Бисмарктің мұрасының жалғасы болмайды, ол Ницшенің және Ұлы соғыстың рухынан туындайды (180–183 беттер. Бастапқы мәтіндегі басымдық сақталған). Ницшені ұлттық социализмді заңды ету үшін пайдаланудан басқа, Баумлер Ницше туралы зерттеулерге де үлес қосты. Ол 1932 жылы «Ницше өз хаттарында және замандастарының баяндамаларында» (Nietzsche in seinen Briefen und Berichten der Zeitgenossen) атты ауқымды жинақты құрастырды, «Альфред Кроннер Verlag»: «Ницшенің өмірбаяны құжаттарда» (Die Lebensgeschichte in Dokumenten); сондай-ақ ол Ницшенің жазбаларының 12 томдық басылымын редакциялады, ол 1930 жылдан бастап «Альфред Кроннер» баспасында жарық көрді және бүгінгі күнге дейін (2009) жаңа басылымдарда қолжетімді. Баумлер басылымның жеке томдарына кіріспелер мен эпилогтар жазды, олар 1945 жылдан кейін де жаңа басылымдарда жарық көрді. Мартин Хайдеггер Баумлердің «Вилль заур махт» басылымын «Толық жинақтың XV және XVI томдарының адал қайта басылымы, түсінікті түсіндірмелермен және Ницшенің өмірбаянының қысқаша, жақсы тұжырымымен» деп бағалады. Кейін Баумлердің мәтіндері біртіндеп Вальтер Гебхардтың мәтіндерімен алмастырылды. Ницшенің мұрасынан алынған материалдармен Баумлер құрастырған «Die Unschuld des Werdens» (Болудың кінәсіздігі) атты екі томдық жинақ «Кроннер» баспасының бағдарламасында 1931 жылғы түпнұсқа нұсқасында сақталды.

At the end of the 1920s, Baeumler began to present Friedrich Nietzsche as a philosopher of National Socialism. As an influential philosopher in Nazi Germany, Baeumler used Friedrich Nietzsche's philosophy to legitimize Nazism. Thomas Mann read Baeumler's work on Nietzsche in the early 1930s, and characterized passages of it as "Hitler prophecy". He wrote a book entitled "Nietzsche, der Philosoph und Politiker" (Nietzsche, the Philosopher and Politician), which appeared in Reclams Universal Bibliothek in 1931 and was widely read. In the book, Baeumler states:

text=A theory of the state is not to be found in Nietzsche's work – but this work has opened all paths towards a new theory of the state. His attack on the "Reich" arises from the feeling of a world historical task that awaits us. He wanted to hear nothing of the state as a moral organism in Hegel's sense, he also wanted to hear nothing of Bismarck's Christian Lesser Germany ("Kleindeutschland"). Before his eyes stood the task of our race: the task of being leader of Europe. What would Europe be without the Germanic North? What would Europe be without Germany? A Roman colony. Germany can only exist world historically in the form of greatness. It has the choice to exist as the anti Roman power of Europe, or not to exist. The German state of the future will not be a continuation of Bismarck's creation, but will be created out of the spirit of Nietzsche and the spirit of the Great War (from pp. 180–183. Italics in the original). Aside from using Nietzsche to legitimize National Socialism, Baeumler made other contributions to Nietzsche studies. He compiled an extensive volume, "Nietzsche in seinen Briefen und Berichten der Zeitgenossen" (Nietzsche in his Letters and Reports of Contemporaries) in 1932 for Alfred Kröner Verlag: Die Lebensgeschichte in Dokumenten (Nietzsche's Life Story in Documents); and he edited a 12 volume edition of Nietzsche's writings, which was also published by Alfred Kröner from 1930 onwards and is still available today (2009) in new editions. Baeumler wrote introductions or epilogues to the individual volumes of the edition, which continued to be printed in new editions after 1945. Martin Heidegger praised Baeumler's edition of Der Wille zur Macht as a "faithful reprint of Volumes XV and XVI of the Complete Edition, with an intelligible afterword and a concise and good outline of Nietzsche's life story." Later, Baeumler's texts were successively replaced by texts by Walter Gebhard. Only the two volumes compiled by Baeumler under the title Die Unschuld des Werdens (The Innocence of Becoming) with materials from Nietzsche's estate are still in the original version from 1931 in the programme of the Kröner publishing house.

Шығармалары

Дүниежүзілік демократия және ұлттық социализм. Берлин: Дункер және Хумблот, 1943. Альфред Розенберг және 20-шы ғасырдың мифтері. Мюнхен: Хохенейхен Verlag, 1943. Білім және қауымдастық. Берлин: Junker und Dünnhaupt Verlag, 1943. Немец рухани тарихы бойынша зерттеулер. Берлин: Юнкер және Дюннхаупт, 1937. Саясат және білім беру. Сөздер мен мақалалар жинағы. Берлин: Юнкер және Дюннхаупт, 1937. Ерлер одағы және ғылым. Берлин: Юнкер және Дюннхаупт, 1934. Эстетика, "Философия туралы нұсқаулық" кітабында. Мюнхен, 1934. Герман Вирт ғылым үшін не білдіреді? Лейпциг: Кёлер және Амеланг, 1932. Ницше, философ және саясаткер. Лейпциг: Реклам, 1931. Ницше философиясы өз мойындауларында. Альфред Баумлер таңдап, шығарған. Лейпциг: Реклам, 1931. Туудың кінәсіздігі (Die Unschuld des Werdens). "Мұра", Альфред Баумлер таңдап, реттеген. Лейпциг: Кронер, 1931. (Ницшенің жарияланбаған жазбаларының жинағы). Бахофен және Ницше. Цюрих: Verlag der Neuen Schweizer Rundschau, 1929. Бахофенге кіріспе, Шығыс және Батыс мифі. Мюнхен: Манфред Шрётер, 1926. Канттың мінез-құлық талқылауына сын, оның тарихы және жүйесі. 2 томдық. Халле (Саале): Нимейер, 1923. Канттың эстетикасындағы жалпылама мәселе. Диссертация. Мюнхен, 1914.