Кіріспе

6 ғасыр б.з.д. Херсонес қаласының грек тираны

Мильтиад Ескі (шамамен 590 – 525 ж.б.з.б.) – Филаид әулетінен шыққан афиналық саясаткер. Ол ең әйгілісі Тракиялық Херсонеске (қазіргі Галлиполи) саяхат жасауымен, онда жергілікті халықтың өтінішімен тиран ретінде билік еткенімен танымал. Билік құру кезеңінде Мильтиадтың ең маңызды ісі – түбек бойына қорғаныс қабырғасын тұрғызу болды. Мильтиад – Марафон шайқасында көрнекті қолбасшы болған Кіші Мильтиадтың інісі.

Жас шағы мен отбасы

Үлкен Милтиад шамамен б.з.б. 590 жылы Афинада дүниеге келді. Оның әкесі Кипсел архонт болған; Мильтиад сондай-ақ мифологиялық патша Эактың ұрпағы екенін айтқан. Осы кезде Филаидтар қаладағы ең бай отбасылардың бірі болды. Афинада тұрған кезінде Мильтиад сәтті спортшы болды. Ол төрт аттан тұратын көлікке ие болды және б.з.б. 560 жылы көлік жарысында Олимпиада жеңімпазы атанды. Олар кеңес алу үшін Дельфи оракулына барды, олар грек отаршысымен бірге Фракияға оралуға бұйырылды, ол олардың қолбасшысы болсын деді. Долонкилер Мильтиадтан осы рөлді орындауын өтінді, себебі ол Афина арқылы қайтып келгенде оларға қонақжайлық көрсеткен. Мильтиад афиналық қоныс аударушылар тобымен бірге, шамамен б.з.б. 556 және б.з.б. 550 жылдар аралығында Тракия Херсонесіне келді. Мильтиадқа бірнеше фракиялық қалаларды, оның ішінде Пакти, Агора және Критот қалаларын құрғандығы да жатқызылды. Мильтиадтың ең танымал құрылысы – Кардиядан Пактиге дейін созылған Ұзын қабырға болды. Бұл қабырға Мильтиадтың билігінің басында салынып бітті, көп болмаса б.з.б. 546 жылға дейін, және оның мақсаты апсинфийлерді жарты аралдан тыс ұстау болды. Өкіметтік кезеңінде Мильтиад Лампсак қаласына қарсы соғысқа да қатысты. Бұл соғыс көбінесе сәтсіз аяқталды, және Мильтиад Лампсак тұтқынына қысқа мерзімге алынды. Алайда Лидиялық Крез Мильтиадтың ісіне араласып, Лампсак тұрғындарын оны зардапсыз босатуға мәжбүр етті. Тракиялық Херсонесде жыл сайын жылқы жарыстары мен гимнастикадан жарыс Мильтиадтың құрметіне ашылды.

Үш Мильтиад теориясы

Н. Г. Л. Хаммонд Мильтиад ақсақалдың тұлғасы есімдері бірдей екі мемлекет қайраткерінің біріктірілген бейнесі екенін айтады: Мильтиад I, ол алғашқы афиналық қоныс салушыларды Фракия Херсонесіне жетекшілік еткен, және Мильтиад II, ол сол жерде Херсонес қаласын (сондай-ақ Агора деп аталған) құрған. Хаммондтың пікірінше, Мильтиад II, Мильтиад I-нің б.з.д. 560 жыл шамасында туған ұлы болған; Мильтиад II-ден кейін ғана Стесагор билікке келген. Ол сондай-ақ, Мильтиад II-нің құрметіне ойындар өткізілген билеуші екенін де қабылдайды.