Кіріспе

Fiat G.55 Centauro (италия: "Centaur") – 1943-1945 жылдары Регия Аэронаутика және Аэронаутика Национале Республикасы қолданған Екінші дүниежүзілік соғыстағы бір қозғалтқышты, бір орындық ұшақ. Ол Турин қаласында Fiat компаниясымен жобаланып және құрастырылды. Fiat G.55, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италияда жасалған ең жақсы ұшақ түрі деп есептеледі (бұл Macchi C.205 Veltro және Reggiane Re.2005 Sagittario үшін де жиі айтылатын субъективті пікір), бірақ ол 1943 жылға дейін сериялық өндіріске енгізілген жоқ. Messerschmitt Bf 109G және Focke Wulf Fw 190 ұшақтарымен салыстыру сынақтарынан кейін, Люфтваффе оны "Ось державаларының ең жақсы истребителі" деп бағалады. 1943 жылдың 8 қыркүйегіндегі қару тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін, көбінесе Repubblica Sociale Italiana таңбасымен, қызметінде, бұл қуатты, берік және жылдам ұшақ жоғары биіктікте тиімді кәсіптік истребитель екенін көрсетті. 1944 жылы Солтүстік Италияда Centauro британдық Supermarine Spitfire, P-51 Mustang, P-47 Thunderbolt және P-38 Lightning ұшақтарымен қақтығысты, қарсыласуға оңай ұшақ емес екенін дәлелдеді. Италиялық ұшқыштар Centauro ұшағын жақсы көріп, соғыс аяқталғанға дейін 300-ден аз санда ғана құрастырылды.

Жобалау және әзірлеу

1939 жылға қарай, барлық негізгі итальяндық ұшақ зауыттары жаңа моноплан истребительдер қатарын жобалай бастады, олар екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарында қолданылған бірінші буын итальяндық истребительдерін (мысалы, Fiat G.50 және Macchi C.200) қуаттандырған радиалды қозғалтқыштардың орнына қатарлы қозғалтқыштарды пайдаланды. Бұл процесте алғашқы буын радиалды қозғалтқыштармен жабдықталған истребительдер Daimler Benz DB 601 қозғалтқышының итальяндық көшірмесімен жабдықталды, ол Serie 1/2 деп аталды, оның ең көрнекті өкілі Macchi C.202 Folgore болды (аэродинамикалық жағынан жаңартылған Macchi C.200, сондай-ақ радиалды қозғалтқыш орнына V12 желілі қозғалтқышы бар Macchi C.201 ретінде де белгілі). Осы сериядағы ұшақтарға "2" санымен аяқталатын әріп-сандық белгілер берілді. Бірақ процесс тоқтаған жоқ, және 1941 жылға қарай конструкторлар назарын жаңа, үлкен және қуатты Fiat RA.1050 машинасына аударды, ол Daimler Benz DB 605 машинасының лицензиялық көшірмесі болды. Бұл жаңа қозғалтқышпен жабдықталған ұшақтар "Serie 5" деп аталды, олардың барлығының әріп-сандық белгілері "5" санымен аяқталды (Macchi C.205, Reggiane Re.2005, Fiat G.55). Fiat конструкторы Джузеппе Габриелли өзінің Fiat G.50 истребителінің DB 601 қозғалтқышымен жабдықталған жаңа нұсқасын сынақтан өткізе отырып, DB 605 қозғалтқышымен жабдықталған жаңа жобаны бастады. Бірінші G.55 прототипі 1942 жылдың 30 сәуірінде ұшты, оны командир Валентино Кус ұшқыншақтап, бірден жақсы өнімділігі мен ұшу сипаттамаларын көрсетті. Ол 20 мм MG 151/20 зеңбірегімен және 200 оқпен жабдықталған, алдыңғы фюзеляжға орнатылған және цилиндрлер арасынан өтетін, винт ортасынан атуға арналған. "Sottoserie O" ұшақтарында сондай-ақ төрт 12,7 мм (.5 дюйм) Breda SAFAT пулеметі болды; екісі жоғарғы қозғалтқыш қаптамасында және екісі төменгі қаптамада, 300 оқпен, винт доғасы арқылы ату. Бұл орналасу тез арада төменгі қаптамаға орнатылған пулеметтерді қайта қаруландыру және қызмет көрсету үшін қиындық тудырды: осы себепті төменгі екі пулемет алынып тасталды және кейінгі өндіріс сериясында, Serie 1-де әр қанатта 20 мм MG 151/20 зеңбірегімен ауыстырылды (барлығы үш зеңбірек және екі 12,7 мм пулемет болды, бірақ бұл әртүрлі болды; кейбіреулерінде қанаттарда пулеметтер болды, зеңбіректердің орнына). Прототип Guidonia-ға ұшып, онда ол басқа Serie 5 истребительдерімен сынақтан өтті: Macchi C.205V Veltro және Reggiane Re.2005 Sagittario, олардың барлығы қуатты, лицензиялық Daimler Benz DB 605 қозғалтқышымен жасалған. Сынақтар Centauro-ның жалпы көрсеткіш бойынша екінші орында екенін көрсетті және Regia Aeronautica тендерінде жеңіске жетті. C.205V төмен және орташа биіктікте жақсы болды, жылдам және жақсы маневрлік қасиеттерімен, бірақ оның өнімділігі 8000 м (26,250 фут) биіктігінен, әсіресе басқару кезінде айтарлықтай төмендеді. Re.2005 биіктікте ең жылдам және истребительдер шайқасында ең жақсы болды, бірақ тербелістен зардап шекті, бұл теңгерімсіздік проблемасы болып шықты. Бұл түзетілді, бірақ ол әлі де техникалық жағынан ең озық, күрделі және сондықтан үштің өндірісіне ең көп уақыт кетті, бұл соғыстың сол кезеңінде тартымсыз болды. G.55 сериялық өндіріске C.205 сериялық өндірісімен бірге таңдалды. G.55 прототипі 620 км/сағ жылдамдыққа жетті, толық жүктемемен, WEP (соғыс жағдайындағы қуат) пайдаланбастан, 7000 м (22,970 фут) биіктікте. Бұл күткеннен сәл аз болды, бірақ оның мықты ұшақ корпусы болды және кез келген биіктікте басқару мен тұрақтылық тұрғысынан ең жақсы ұшақ болды. G.55 ұшқыштарының бірден-бір жағымсыз бағасы - қозғалтқыштың күшті айналу моментыне байланысты ұшу кезінде сол жаққа қарай ауытқу болды. Бұл жайтты тік стабилизатордың сәл ығыстырылуымен түзетуге болады, қозғалтқыштың айналу моментын теңестіру үшін. 1943 жылдың басында Италияға жасалған одақтастардың бомбалау шабуылдары жоғары биіктікте тиімді күресе алатын истребительдің жоқ екенін көрсетті. Macchi C.202 истребителінің өнімділігі 8000 м биіктігінен төмендеді, бомбалаушылардың әдеттегі биіктігі, ал екі 12,7 мм (.5 дюйм) және екі 7,7 мм (.31 дюйм) пулеметтерінен тұратын жеңіл қару-жарақ ауыр бомбалаушыларды түсіруге жеткіліксіз болды. Serie 5 истребительдерінің ішінде Centauro үлкен қанат ауданына байланысты ең жақсы биіктіктегі өнімділікті көрсетті. Сондай-ақ, оның қуатты қару-жарағы, сондай-ақ, өндіріс I сериясында стандартталған оқ-дәрінің көп мөлшері (G.55 орталық зеңбірегінде 20 мм-лік 250 оқ болды, Re.2005-те 120 оқ болды) АҚШ-тың ауыр бомбалаушыларын түсіруге жеткілікті болды. Regia Aeronautica 1800 G.55 ұшағын шығаруға тапсырыс берді, кейін бұл санды 2400-ге дейін көтерді. 34 үлгіден тұратын алдын ала өндіріс сериясы тапсырылды: бұл ұшақтар негізінен ұшақтардың ұшу сипаттамаларын жақсарту үшін шағын өзгерістермен, жоғарыда айтылғандай, екі төменгі қаптамадағы пулеметтерді қанаттарға көшіру. 34 тапсырыс берілген ұшақтың тек 19-ы салынды, ал олардың алтауы зауытта Serie I стандартына айналдырылды. Өндіріс нұсқасы, Serie I деп аталды, үш 20 мм MG 151/20 зеңбірегінен және екі 12,7 мм (.5 дюйм) Breda SAFAT пулеметінен, сондай-ақ екі қанат астындағы бекіткіштерден тұрды, олар екі бомбаны (160 кг/350 фунтқа дейін) немесе екі құюлық бактыны (100 л/26 АҚШ галлоны) тасуға мүмкіндік берді. 1943 жылдың 8 қыркүйегіндегі қару тоқтату күніне барлық сериялардан 35 G.55 ұшағы жеткізілді, оның ішінде үш прототип болды. Олардың ішінде тек біреуі Италияның оңтүстігіне, Италияның соғысқа қатысушы әуе күштеріне (бір G.55, MM.91150, 1944 жылдың жазында одақтастарға түсті, сынақ ұшқышы Серафино Агостини қашқан британдық әскери тұтқынмен бірге, оның тізесінде отырған RAF офицерімен бірге. Ұшақ содан кейін RAF-қа қабылданды және 1945 жылдың 17 наурызында Тангмердегі Орталық истребитель мекемесіне жіберілді, идентификациялық нөмірі VF204 болды, Фордтағы қоймаға қойылды; оның соңғы тағдыры белгісіз). Осы күннен бастап Centauro Aeronautica Nazionale Repubblicana (ANR), Солтүстік Италияда Муссолинидің, немістердің көмегімен құрылған жаңа фашистік мемлекеттің әуе күштерімен қызмет етті. "Centauro" ұшақтарының нешеуі Люфтваффеге тартылғаны немесе ANR-мен алынғаны әлі дәл белгілі емес. ANR шамамен 18 ұшақты экспроприациялады, ал 12-20 (кейбір ресми есептерге сәйкес, тіпті 42) немістерден тартылды. Өндіріс айтарлықтай баяулады және 1944 жылдың қыркүйегінде неміс билігімен тоқтатылды. ANR-ға 148 G.55 ұшағы жеткізілді, ал зауыт басып алынған кезде тағы 37 данасы дайын болды, ал 73-і әртүрлі дайындық деңгейінде өндіріс желісінде болды.

Пайдалану тарихы

Бірінші Centauro операциялық қолданысқа түскені үшінші прототип болды. 1943 жылғы 21 наурызда ұшақ операциялық бағалау үшін Рома Чиампинодағы 20° Gruppo (эскадрилья), 51° Stormo (қанат) CT-ге тағайындалды. Мамыр айында G.55 Кальяри маңындағы Капотерраға жеткізілді және 1943 жылғы 5 маусымда Сардинияға шабуыл жасаған одақтас ұшақтарына қарсы алғашқы ұрысқа түсті. Алғашқы екі сынақ сериясы 1943 жылғы 10 сәуірде және мамыр айында ұшты. Маусымның басында олар Умбриядағы Фолиньо қаласында орналасқан 353a Squadriglia (эскадрилья) CT-ге тағайындалды, тамыз айына дейін тағы тоғыз ұшақ жеткізілді. 1943 жылғы жазда ұшқыштар жаңа истребительдерді ала бастады. Маусым айында бірінші Serie I Перуджа маңындағы Фолиньодағы 51° Stormo-ның қосымша тобына (Gruppo Complementare) тағайындалды, бірақ шілдеде қосымша топтың 11 G.55 ұшағы бұрыннан «алдын ала сериялы» машиналарын пайдаланып жүрген 353a Squadriglia-ға ауыстырылды, олар Roma Ciampino Sud әуежайынан ұшуларын жалғастырды. Капитан Эгео Питони басқаратын 353a Squadriglia американдық бомбалаушыларға қарсы көптеген миссияларды орындады, бірақ Рим «ашық қала» (Città aperta) деп жарияланғаннан кейін ұшулар тоқтатылды. 27 тамызда 351a және 352a эскадрильялары Сардиниядан Фолиньоға G.55 ұшақтарымен қайта жарақтандыру үшін келді. Бірақ 8 қыркүйекте G.55 әлі жеткізілмеген еді. Қыркүйектің бірінші аптасында 12 Centauro Торино Мирафиоридегі 153° Gruppo-ның 372a Squadriglia-сына тағайындалды. 1943 жылғы 8 қыркүйекте, соғыс тоқтатылған күні, Regia Aeronautica 35 G.55 ұшағын алған. Олардың біреуі ғана Италияның оңтүстігіне ұшып, Италия маршалы Пьетро Бадольоның шақыруын қабыл алып, одақтас күштерге берілді.

ANR қызметі

G.55 ұшақтарының Люфтваффеге түскені немесе Aeronautica Nazionale Repubblicana-ға өткені туралы нақты деректер жоқ. ANR шамамен 18 G.55 ұшағын алған, ал Люфтваффе кейбір мәліметтер бойынша 12-ден 20-ға дейін, тіпті 42-ге дейін реквизициялаған. Оның құрамында үш эскадрилья болды (4-ші, Gigi Tre Osei, 5-ші, Diavoli Rossi және 6-шы, Gamba di Ferro). Бұл бөлім 1944 жылдың сәуір айына дейін Милан және Варезе маңында, содан кейін Парма және Павия маңында, ал кейін Гарда көліне жақын (Бреша және Верона) орналасқан. Мамыр айының соңында 2° Gruppo өзінің G.55 ұшақтарын 1° Gruppo-ға берді және 46 дана бұрынғы I./JG 53 және II./JG 77 Bf 109G 6/R6 ұшақтарымен қайта жабдықталды.

ANR құрамында G.55 ұшақтары одақтас авиациясына, соның ішінде Spitfire және Mustang-қа қарсы жақсы нәтижелер көрсетті.

Германияның мүддесі

1942 жылдың желтоқсан айында Регия Аэронавтиканың техникалық комиссиясы Люфтваффе тарапынан Рехлинде неміс ұшақтарын сынауға шақырылды. Бұл шақыру Остік державалардың ұшақ өндірісін стандартизациялау жоспарының бір бөлігі болды. Сонымен қатар, Люфтваффе офицерлері Guidonia-ға сапар шегіп, Serie 5 истребительдерінің мүмкіндіктеріне қызығушылық танытты. 9 желтоқсанда осы әсерлер Люфтваффе штаб-кеңесінде талқыланды және Герман Герингтің назарын аударды. 1943 жылдың ақпанында Италияға жаңа итальяндық истребительдерді бағалау үшін неміс сынақ комиссиясы жіберілді. Комиссияны оберст Петерсен басқарды, оның құрамында Люфтваффе офицерлері мен ұшқыштары, техникалық персонал және Flugbaumeister Малц болды. Немістер бірнеше ұшақтарды, оның ішінде Fw 190 A 5 және Bf 109 G 4-ті тікелей салыстыру үшін, имитациялық түскен кезде қолдану сынақтарына алып келді. Сынақтар 1943 жылдың 20 ақпанында басталды, неміс комиссиясы итальяндық ұшақтарға, әсіресе G.55-ке қатты әсерленді. Жалпы алғанда, Serie 5 истребительдерінің барлығы төмен биіктікте жақсы көрсеткіштерді көрсетті, бірақ G.55 жоғары биіктікте жылдамдық және жылдам көтерілу тұрғысынан неміс қарсыластарымен бәсекелесе білді, сонымен қатар жоғары басқару қабілетін сақтап қалды. Неміс комиссиясы G.55-ті "керемет", Re.2005-ті "керемет", бірақ өндірісі қиын, ал C.205-ті "орташа" деп бағалады. Петерсен G.55-ті "Остік державалардың ең жақсы истребителі" деп атап, Герингке дереу хабарлама жіберді. Петерсен, Милх және Галландтың ұсыныстарын тыңдағаннан кейін, 1943 жылдың 22 ақпанында Геринг басқарған отырыста G.55 Германияда өндірілсін деп шешім қабылданды. G.55 және Re.2005-тің даму перспективалары немістердің қызығушылығын тудырды, бұдан бөлек, сынақтардың жақсы нәтижелері де маңызды болды. G.55 үлкен және ауыр болғандықтан, Bf 109 корпусына сыймайтын жаңа, қуатты DB 603 қозғалтқышына лайықты деп есептелді. 1943 жылдың наурыз және мамыр айларында Рехлин мен Берлинде тағы да сапарлар ұйымдастырылды. G.55 тағы да Рехлинде Милхтың қатысуымен сынақтан өтті. Габриелли және FIAT қызметкерлері неміс зауыттарына шақырылып, ұшақтың дамуы талқыланды. Неміс G55/II спецификацияларында DB 603 қозғалтқышы, бес 20 мм пушка және герметикалық кабина болды. Қанатқа 20 мм пушканы орнату туралы ұсыныс Serie I-нің түпкілікті конфигурациясын қалыптастырды, ал DB 603 қозғалтқышы G.56 прототипіне сәтті орнатылды. G.55-ке деген неміс қызығушылығын көрсете отырып, Люфтваффе бағалау және тәжірибелер үшін үш толық G.55/0 ұшағын (MM 91064, 65, 66) сатып алды, сондай-ақ DB 603 қозғалтқыштарын және DB 605 итальяндық көшірмесінің өндіріс желісін құруға қажетті жабдықтарды ұсынды. Екі G.55 ұшағы Туриндегі Aeritalia зауытында қалды, онда неміс және итальяндық инженерлер жоспарланған өзгерістерді және өндіріс процесін оңтайландыруды зерттеді. Кейін бұл екеуі Serie I-ге айналдырылып, ANR-ге тапсырылды. Үшіншісі Рехлинге сынақтар мен тәжірибелер үшін жіберілді. DB 603 қозғалтқыштары G.56 прототиптерін жасауға пайдаланылды. Соғыс аяқталғаннан кейін де G.55 бағдарламасына қызығушылық жоғары болды. 1943 жылдың қазан айында бұрын Рехлинде G.55-ті сынаған және оған жоғары баға берген Курт Танк G.55 өндірісін талқылау үшін Туринге келді. Алайда, соғыс жағдайы мен өндіріс процесінің толыққанды оңтайландырылмауы G.55 бағдарламасының Люфтваффе тарапынан тоқтатылуына әкелді. G.55-тің алғашқы өндірісіне шамамен 15 000 адам-сағат жұмыс уақыты кетті, ал оны 9 000 адам-сағатқа дейін төмендету жоспарланған. Бірақ неміс зауыттары Bf 109-ды бар болғаны 5 000 адам-сағатта құрастыра алды. Ал DB 603 қозғалтқыштары Танктің Ta 152C ұшағында қолданылатын болды.

Торпедолық истребитель

Regia Aeronautica жиі торпедалық бомбалаушыларды торпедаларды әуеден тастау үшін пайдаланды, мысалы, үш моторлы SIAI Marchetti SM.79 Sparviero орта бомбалаушысын. Олар соғыстың алғашқы жылдарында біршама сәттілікке жетіп, Жерорта теңізіндегі одақтас кемелерге елеулі шығын келтірді. 1942 жылдың соңына қарай қартайып бара жатқан Sparviero үздіксіз жақсарып келе жатқан одақтас әскерлерінің және әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелеріне тап болды, бұл итальяндық бас штабты жақсы қуатты, бір моторлы ауыр истребительдерді торпеда жеткізу үшін пайдалану идеясын зерттеуге итерді – кейін «торпедалық истребитель» деп аталған концепция. Мұндай ұшақтар Италия жағалауына жақын орналасқан жерде, потенциалды түрде 300–400 км (190–250 миль) қашықтықта ұшуға қабілетті, SM.79 ұшағында тасымалданған қарудың қысқартылған және ықшамдалған нұсқасы болған 680 кг (1500 фунт) торпеданы салыстырмалы түрде жоғары жылдамдықпен тасымалдай алатын, сондай-ақ жау истребительдерінен жақсы қашып құтылуға және/немесе олармен тең жағдайда күресуге қабілетті болар еді. G.55-ті бейімдеуді қарастырған кезде, Fiat G.57-ні жобалауды бастады, бұл 930 кВт (1250 л.с.) қуаты бар Fiat A.83 R. C.24/52 радиалдық қозғалтқышымен жабдықталған, торпеда тасымалдауға арналған жекелеген жоба. Кейіннен, G.57 жобасы тоқтатылғаннан кейін және ANR-дың SM.79-ды алмастыратын ұшаққа үнемі қажеттілігі болғандықтан, ANR инженерлері Centauro-ны торпедалық шабуыл рөліне түрлендіру жұмысын қолға алды. G.55 (әскери сериялық нөмірі MM. 91086) 920 кг (2030 фунт), 5,46 м (17,91 фут) ұзын торпеданы тасымалдау үшін модификацияланды. Әдетте, кабинаның астындағы фюзеляждың ішкі бөлігінде орналасқан қозғалтқыш суытқыш радиаторы қанат тамырының астында орналасқан екі бөлікке бөлінді (Bf 109-да қолданылған орналасуға ұқсас), бұл торпеданы тасымалдауға арналған екі тіреуішті орнатуға мүмкіндік берген 90 см (35 дюйм) кеңістік қамтамасыз етті. Құйрық тірегінің ұзындығы ұзартылды және торпеданың құйрық қанаттары жерге тимеуі үшін күшейтілген серіппелік амортизатормен жабдықталды, ал ұзартылған тіректің соққысын азайту үшін құйрық тірегінің алдына аэродинамикалық қаптама қосылды. G.55/S G.55/I-ге ұқсас қару-жарақ жүйесіне ие болды, оған үш MG 151/20 және екі Breda SAFAT пулеметі кірді. G.55/S деп аталған ұшақ 1944 жылдың тамызында алғаш рет ұшырылды және 1945 жылдың қаңтарында сәтті сынақтан өтті. Ресми ең жоғары жылдамдығы 685 км/сағ болды және ұшақ үш 20 мм MG 151/20 зеңбірегімен қаруланды, біреуі пропеллер білігі арқылы, ал қалған екеуі қанаттарға орнатылды. Өнімділік өте жақсы болды, ұшақ сынақтарда Bf 109K, Bf 109G және Fw 190A-дан басымдық танытты, барлық типтерді озып кетті. Алайда, неміс билігі өндіріске рұқсат бермеді. 1951 жылдың қыркүйегінде Аргентинаның Әскери-теңіз күштері мен Армиясы Хуан Перон үкіметіне қарсы әскери төңкеріс жасауға тырысты. Аргентина Әуе күштерінің Grupo 2 de Caza тобына қарасты G.55 және жалғыз аргентиналық G.59 көтерілісшілер тарапына өтуге тырысты, Пунта-Индио Әскери-әуе базасына ұшты. Ұшқыштар келген кезде тұтқындалды және ұшақтар қолданысқа жарамсыз деп жарияланды, бірақ олар лоялист күштері жеңіске жеткен көтеріліске қатыспады.