Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сибирь, шығыс немесе азиялық қара елік (Capreolus pygargus) – Азияның солтүстік-шығысында таралған қара елік түрі. Сибирь және Моңғолиядан басқа, Қазақстанда, Қырғызстанның Тянь-Шань тауларында, шығыс Тибетте, Корея түбегінде және Солтүстік Қытайдың орманды аймақтарында кездеседі. Оның түрлік атауы, сөзбе-сөз "ақ қылтық", ежелгі заманда белгілі болған пигарг антилопасымен ортақ. Бұл атауды 18 ғасырдың соңында неміс биологы Питер Симон Паллас берген. Сибирь қара елігінің мүйізі ұзын болады.
Species of deer
The Siberian roe deer, eastern roe deer, or Asian roe deer (Capreolus pygargus), is a species of roe deer found in northeastern Asia. In addition to Siberia and Mongolia, it is found in Kazakhstan, the Tian Shan Mountains of Kyrgyzstan, eastern Tibet, the Korean Peninsula and forested regions of northern China. Its specific name , literally "white rumped", is shared by the pygarg, an antelope known in antiquity. The name was chosen by the German biologist Peter Simon Pallas in the late 18th century. The Siberian roe deer has long antlers.
Таксономия
Сибирь елігі бір кезде Еуропа елігімен (Capreolus capreolus) бір түр деп есептелген, бірақ қазір ол жеке түр деп саналады. Сибирь елігінің екі түрі бар: C. p. pygargus және C. p. tianschanicus (екіншісі Тянь-Шань тауларының атымен аталған).
The Siberian roe deer was once considered to be the same species as the European roe deer (Capreolus capreolus), but it is now considered to be a separate species. The two subspecies of the Siberian roe deer are C. p. pygargus and C. p. tianschanicus (the latter is named for the Tian Shan mountains).
Сипаттама
Сібірлік елік – орташа денелі метакарпальді елік, ұзын мойны және үлкен құлақтары бар. Дене ұзындығы және салмағы әдетте C. capreolus-тан артық, ең ірілері Урал және Солтүстік Қазақстандағы популяцияларда кездеседі, одан кейін – Трансбайкал, Амур және Приморье аймақтарында. Оның мүйіздері еуропалық еліктен ірі әрі көп бұтақты. Сібірлік елік әдетте 8–12 жыл өмір сүреді, ең көбі 18 жылға дейін. Қыста солтүстік популяциялары ақшыл сұр түске боялады, ал оңтүстік популяциялары сұрғылт қоңыр және сары түсті болады. Еркектері ірілеу, үш тісті мүйіздері кең аралықта орналасып, жоғары қарай иілген, олар күзде немесе қыс басында түсіп, бірден қайта өсе бастайды.
The Siberian roe deer is a medium sized metacarpalian deer, with a long neck and large ears. It is typically up to in body length and in weight, making it larger than C. capreolus where populations from Ural and Northern Kazakhstan are the largest on average, followed by those from Transbaikal, Amur, and Primolskil regions. It has larger antlers with more branches than those of European roe deer. Siberian roe deer generally live about 8–12 years, with a maximum of about 18 years. In winter the northern populations exhibit light gray coloring, but their southern counterparts are grayish brown and ochraceous. Males are larger and have three tined antlers, widely spaced and slanting upward, which are shed in the autumn or early winter and begin to regrow shortly thereafter.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Сібірлік еліктер Шығыс Еуропа мен Орталық және Шығыс Азияның қоңыржай аймақтарында таралған. Қазба жәдігерлері олардың бұрынғы ареалының солтүстік Кавказ тауларына және Украинаның шығысына дейін жеткенін көрсетеді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Шығыс Еуропа, солтүстік Қазақстан, Батыс Сібір және Шығыс Сібірдің солтүстік облыстарында тым көп аулау салдарынан олардың саны азайды. Ареалдың бөлінуі нәтижесінде екі морфологиялық ерекшеліктерімен ажыратылатын (Тянь-Шань және Сібірлік) түрше пайда болды. Олар орман және далалық жерлерде мекендейді, ал биік шөпті жайылымдар мен су тасқынына ұшырайтын жерлерде тығыз қоныстанады. Олар қатал ауа-райы жағдайларына бейімделген. 20 ғасырдың басында Уобурннен қашып шыққандары Англияда қысқа мерзімге табиғи түрде бейімделуі мүмкін, бірақ 1945 жылға дейін толық жойылды.
Siberian roe deer are found within the temperate zone of Eastern Europe and Central and East Asia. Fossil records show their territory once stretched to the northern Caucasus Mountains, as well as eastern Ukraine. In the late 19th and early 20th centuries, their range was diminished by overhunting in Eastern Europe, northern Kazakhstan, western Siberia, and the northern regions of eastern Siberia. Due to a division in their range, two morphologically different subspecies resulted (Tian Shan and Siberian). They live in forest and steppe habitats and develop high densities in tall grass meadows and floodplains. They are adapted to severe weather extremes. It may have become naturalized in England for a short period in the early 20th century as an escapee from Woburn, but it was extirpated by 1945.
Қалдық деректері
Денисова үңгірі, Денисовтардың табылуымен әйгілі орын, сонымен қатар сибірлік еленнің қаңқа қалдықтарын да сыйлады.
Denisova Cave, the famous site of the discovery of Denisovans, has also yielded fossils of the Siberian roe deer.
Диета
Сібірлік еліктердің рационы 600-дан астам өсімдік түрінен тұрады – көбінесе шөптесін екіжарнақтылар (58%), біржарнақтылар (16%) және ағаш тәрізді өсімдіктер (22%). Қыс айларында, тиісті тамақтанбағандықтан, олардың метаболизмі төмендейді. Жазда олардың натрийге деген қажеттілігі табиғи тұздықтарға баруға итермелейді. Суды әдетте тікелей көздерден емес, ылғалға толы тағамдар арқылы алады.
The diet of the Siberian roe deer consists of over 600 species of plants – mostly herbaceous dicotyledons (58%), monocotyledons (16%), and woody species (22%). In winter, without proper sustenance, they have a lowered metabolic rate. In summer, their dietary need for sodium necessitates visits to natural salt licks. Water is usually obtained through moisture rich foods as opposed to directly from the source.
Мінез-құлық
Сібірлік еліктері 200 метрге дейін секіре алады, ал көбейтілу тамыз және қыркүйек айларында жүзеге асады. Сибирь елігі – ұрықтық тоқтау кезеңін бастан өткерген жалғыз тұяқты жануар. Эмбрионның жатырға енуі қаңтар айында болады және жүктілік 280–300 күнге созылады. Аналық еліктер әдетте бір ретте екі жас туады, олар 4–5 айдан кейін емшек сүтінен айырылады. Аналықтары жыныстық пісілігіне бірінші жылында жетеді, бірақ көбінесе екінші жылына дейін көбеймейді. Аталықтары әдетте өмірінің үшінші жылында жұптасады. Аталық еліктер өз аумағын иістік белгілермен көрсетеді, басының терісіндегі секреция бездерін пайдаланып, ағаштарға, бұталарға және биік шөптерге сүртіп немесе мүйіздерімен ағаштардың қабығын сызып визуальды белгілер қояды. Дауыстық сигналдар да Сібір еліктеріндегі байланыс құралы болып табылады. Олардың алты түрі бар: сықылдау немесе үскірік, сыбдыру, қабылдау, зарлау, айқайлау және дауыссыз дыбыстар. Кейбір Сібір еліктері жаппай көші-қон жасайды.
Siberian roe deer can jump distances up to , and mating occurs in August and September. Female Siberian roe deer are the only ungulates to undergo embryonic diapause. Embryonic implantation takes place in January and gestation lasts 280–300 days. Females usually have two young at a time, which are weaned after 4–5 months. Females reach sexual maturity in their first year of age but usually do not breed until their second. Males usually mate in their third year of life. Males mark their territory with olfactory marks, using secretion glands on the head skin, which they rub against trees, shrubs, and high grasses, or with visual marks, by fraying trees with their antlers. Vocal signals are also a form of communication in Siberian roe deer. They have six signals: squeaking or whistling, rasping, barking, whining, screaming, and nonvocal sounds. Some Siberian roe deer perform mass migrations.
Жауыздық
Сибирь елігі Амур барысы, Сибирь сүңгісі, қар барысы, Гималай қасқыры және Сибирь жолбарысының аң болады.
The Siberian roe deer is preyed upon by the Amur leopard, Siberian lynx, snow leopard, Himalayan wolf, and Siberian tiger.