Кіріспе

Кіруді бақылау ғимараты – нығайтылған немесе әсемдеу қақпалары.

Қақпа ғимараты – нығайтылған қақпаның бір түрі, кіруді бақылау пункті ғимараты, қала, діни орын, қамал, сарай немесе басқа да маңызды нығайтылған құрылыстың қақпасын қоршап тұрады немесе оны сүйемелдейді. Қақпа ғимараттары әдетте нығайтудың ең жақсы қаруланған бөлігі болып табылады, себебі олар құрылымдық тұрғыдан ең осал және жау шабуылдауы мүмкін нүкте. Франция, Австрия, Германия, Англия және Жапонияда осы құрылыстардың көптеген сақталған мысалдары бар.

Тарих

Қақпа үйлері алғаш рет ерте заманда пайда болды, қамалдың немесе қаланың басты кіреберісін қорғау қажеттілігі туған кезде. Мұндай қақпалардың алғашқы танымал мысалдары – Вавилон қаласындағы Иштар қақпасы сияқты еді. Уақыт өте келе олар көптеген қорғаныс шебі бар, өте күрделі құрылымдарға айналды. Римдіктер бүкіл Еуропа бойынша қамалды қабырғалар мен құрылыстар салды, мысалы Римнің Аврелий қабырғалары, сондай-ақ Porta San Paolo және Германиядағы Трирдің ежелгі қорғанысынан Porta Nigra сияқты қақпалар. Мықты қорғалған қақпа үйлері әдетте көтерме көпір, бір немесе бірнеше қорғағыш тор, махикуляция, садақ тесіктері және тіпті шабуылдаушыларға тас лақтыруға арналған ойықтарды қамтитын. Кейбір қамалдарда қақпа үйлері соншалықты мықты қорғалған еді, олар "қақпа қақпасы" деп аталатын қақпаның өзінің функциясын атқаратын. Орта ғасырдың соңында мұндай садақ тесіктерінің кейбіреулері зеңбірек тесіктеріне (немесе зеңбірек порттарына) айналдырылған болуы мүмкін. Қалалардың қорғанысына кейде Монмуттағы Монноу көпірі сияқты қақпа үйлері кіретін. Йорк қаласының қабырғаларында "Барлар" деп аталатын төрт маңызды қақпа үйі бар, оның ішінде Миклгейт Бар да бар. Француз тілінде қақпа үйі logis porche деп аталады. Бұл қақпа және тұру орны ретінде қызмет ететін үлкен, күрделі құрылым болуы мүмкін, немесе ол қоршау қабырғасы арқылы кіреберістен тұруы мүмкін. Өте үлкен қақпа үйін шато (кішкентай қамал) деп атауға болады. Орта ғасырдың соңында Англия мен Францияда көптеген қақпа үйлері сарайлардың әсем, сәнді кіреберіс құрылымдарына айналдырылды. Олардың көптегені жеке тұрған немесе сарайға немесе үйге тек қоршау қабырғасымен жалғасқан ерекше құрылымдарға айналды. Осы кезде қақпа үйлері қорғаныс мақсатын жоғалтып, сарайға немесе үйге үйлесетін ескерткіштік құрылымға айналды.

Англия

Баргейт, Хэмпшир – Англияның Саутгемптон қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық қақпа үйі. 1180 жылы Саутгемптон қала қабырғасының бір бөлігі ретінде салынған. Кенттегі Игтем Мотте 13 және 14 ғасырлардағы әсерлі қақпа үйіне ие. Дарем қаласындағы Дарем замогында 11 ғасырда салынған қақпа үйі бар, қазір ол Дарем университетінің колледжінде оқитын студенттерге жатақхана ретінде пайдаланылады. Лейер Марни мұнарасы – Тюдор стиліндегі қақпа үйінің көрнекті үлгісі. Шропширдегі 13 ғасырлық бекінілген сарай – Стоксей қамалында Якобин стиліндегі жартылай ағаштан жасалған қақпа үйі бар. Стэнвей үйі, Стэнвей, Глостерширде қақпа ғимараты 44 футқа 22 фут және үш қабаттан тұрады. Вествуд үйі, Вурчестерширде 54 футтық екі қабатты фасады бар. Бёртон Агнес Холл, Йоркширдің шығыс бөлігінде үш қабатты ғимарат, бұрыштарында үлкен сегізбұрышты мұнаралар орналасқан. Хилтон замогы, Хилтон, Сандерленд – нағыз қамал болғанымен, ол классикалық қақпа үйінің стилінде салынған (мұның себебі, қамал қорғану үшін емес, жайлылық үшін салынған).

Америка Құрама Штаттары

Latrobe Gate, 1806 жылы салынған грек тіршілігі мен итальяндық стильдегі қақпа үйі, Вашингтон, Колумбия округі. Lorraine Park қорымының Gate Lodge, 1884 жылы салынған королева Анна стиліндегі тас және ағаштан жасалған ғимарат, Вудлоун, Балтимор округі, Мэриленд штаты.