Кіріспе

1960-шы жылдарға қатысты АҚШ Әскери Әуе Күштерінің жерден ұшырылатын ядролық қанатты зымыраны

АҚШ-тың тактикалық қанатты зымыраны

Martin Mace – бұрынғы Martin TM 61 Matador зымыранынан дамытылған жерден ұшырылатын қанатты зымыран. Ол жердегі радиостанциялардан жаңартуларды алу қажеттілігін жойған жаңа, дербес навигациялық жүйеге ие болды, соның арқасында ол майдан шебінен әлдеқайда ұзаққа ұшуға мүмкіндік алды. Осы ұзын қашықтықты пайдалану үшін Mace, Matador-дан үлкен болды және жалпы қашықтықты ұзағырақ жүре алды. Бастапқы А үлгісі зымыранның төмен және орташа биіктікте ұшуын талап ететін жерді картаға түсіретін радиолокациялық жүйені қолданды. 1959 жылы ұқсас дәлдікті ұсынатын, бірақ биіктік шектеулері жоқ жаңа инерциялық навигациялық жүйе енгізілді. Зымыран жоғары биіктікте ұшқанда оның қашықтығы ешқандай өзгеріссіз екі есеге жуық ұлғайды. Бұл 1961 жылғы B үлгісіне әкелді, ол А үлгісінің жылдамды тіркемелерінен өзгеше, тек бекітілген ұшыру алаңдарында ғана қолданылатын. Mace сол кездегі Қорғаныс министрі Роберт Макнамараның тапсырмасымен MGM 31 Pershing зымыранымен, ал кейіннен Батыс Германия үшін қанатты зымыран ретінде BGM 109G Ground Launched Cruise Missile зымыранымен ауыстырылды. Номенклатура өзгерісі кезеңінде енгізілген бұл зымырандар бастапқыда 1963 жылға дейін «тактикалық зымыран» деп TM 76A және TM 76B деп белгіленді, содан кейін MGM 13A – Жылдамды жерден ұшырылатын зымыран және CGM 13 – Coffin жерден ұшырылатын зымыран деп аталды.

Матадор

MGM 1 Matador негізінен V1 ұшқыш бомбасының жаңартылған нұсқасы болды, V1 пульсжет қозғалтқышын әлдеқайда тиімді турбожеттік қозғалтқышпен алмастырды. Бұл зымыранға әлдеқайда ұзақ қашықтықтарға ұшуға мүмкіндік берді. Сол кезде инерциялық навигациялық жүйелер (ИНС) осы қашықтықтарда қажетті дәлдікті қамтамасыз ете алмады, сондықтан Matador қарапайым автопилотты пайдаланды, ол жолында орналасқан жердегі радар станцияларынан радиоарна арқылы жіберілген түзетулермен жаңартылып отырды. Бұл жүйенің айқын кемшілігі – ол тек жердегі станциялардың белгілі бір радиусы шегіндегі нысаналарға шабуылдай алатындығы еді; зымыран соңғы қадамдарына жеткен сайын дәлдігі төмендеп, қателіктері арта түсетін. Бұл оны майданға жақын нысаналарға, мысалы әскерлердің шоғырлану орындарына шабуыл жасау үшін пайдалы болғанымен, майданнан тыс жердегі маңызды нысаналар, мысалы әуе базалары, тиімді шабуылға қол жеткізу үшін тым алыс болуы мүмкін еді. Сонымен қатар, жүйе қарсы жақтан кедергіге ұшырауымен қатар, радио байланыс қабылдауында да қиындықтар туындауы мүмкін еді.

А-қаптамасы

1950 жылдардың басында Goodyear Aircraft Corporation компаниясы ATRAN (Автоматты жер бедерін тану және навигация) навигациялық жүйесін әзірлеуді бастады. Бұл радармен жабдықталған ұшақтың ұшу жолындағы маңызды нүктелерде радарлық дисплейдің суреттерін түсіруге негізделген. Фотосуреттер 35 мм-лік кинокамера арқылы белгілі бір уақыт интервалымен автоматты түрде түсірілді. Содан кейін фильм, дәл осындай радар жүйесімен жабдықталған зымыранға орналастырылды. Радар дисплейінің алдында фильм кадрлар бойынша жылжып, жарық шығару максималды болатын сәтте тоқтатылды. Бұл фильмнің дисплеймен ең жақын сәйкес келетін орнын көрсетті. Фильмнің бұл сәттегі бұрышы зымыранның алдын ала жоспарланған бағытына оралу үшін қандай бағытта бұрылу керектігін анықтады. ATRAN-ның артықшылығы – оның максималды қашықтығына немесе қарсы әрекет етуге шектеуі болмады, теориялық тұрғыдан алғанда, зымыранның қашықтығындағы кез келген нысананы жоюға болатын. Бірақ, оның маңызды кемшілігі – радио жүйесінен айырмашылығы, ол тек алдын ала таңдалған нысаналарға ғана шабуылдай алатын. Кез келген зымыранды фильмді ауыстыру арқылы белгілі бір нысанаға бағыттауға болады, бірақ жағдай туғандағы нысаналарға, егер олар қолданыстағы маршрут бойында болмаса, шабуыл жасау мүмкін емес еді. Сонымен қатар, радарлық суретті ұшу алдындағы суретпен салыстырғандықтан, бейбіт уақыттағы шекарадан тыс жерлерді картаға түсіру қиын болды. Бұл мәселе кейіннен топографиялық карталарға негізделген шағын модельдерді пайдаланып, кез келген ұшу үшін фильмдер жасау әдісімен шешілді, бұл зымыранға алдын ала ұшуға болмайтын маршруттарды ұшып өтуге мүмкіндік берді. ATRAN жүйесі 1952 жылдың тамызынан бастап Matador зымыранына тәжірибелік түрде орнатылды. Бұл 1954 жылдың маусымында бастапқыда TM 61B Matador B деп аталған өндіріс келісімшартына әкелді. Зымыранның ұшу қашықтығын арттыру үшін Matador-дың фюзеляжы ұзартылып, көбірек отын сыйымдылығы жасалды, ал қанаттары қысқартылды. Жалпы салмағы артты және қашықтығы ұлғайды. Көшкіштігін арттыру үшін Martin компаниясы Mace зымыранының қанаттарын тасымалдау үшін бүктелетіндей етіп жасады, ал Matador зымыранының қанаттары бөлек тасымалданып, ұшу алдында бекітілді. Ұшу сынақтары 1956 жылы басталды, ал зымыран 1958 жылдың басында жаңа атауын алды. 1959 жылы АҚШ Әскери-әуе күштері "Mace "A" зымырасын Батыс Германиядағы Сембах әуе базасында орналастырды. 38-тактикалық зымыран қанатының жанындағы Сембах және Хан әуе базаларында жалпы 6 белсенді зымыран эскадрильясы "Mace "A" зымырасымен жабдықталды. Оңтүстік Кореяда 58-тактикалық зымыран тобы 1959 жылдың қаңтарында 60 TM 61 зымырасымен жауынгерлік дайындыққа келді. 1961 жылдың желтоқсанында 498-ші тактикалық зымыран тобы Окинавадағы жартылай қатаң нысандарда орналасқаннан кейін бірнеше ай өткен соң, 1962 жылдың наурыз айында ол жұмысын тоқтатты.

Б-кеңес

Бағыттауыш жүйелердің қарқынды дамуы АТРАН-ды жылдам ескіртіп жіберді. 1959 жылы ATRAN-ды AC Spark Plug AChiever INS-пен алмастыратын өзгертілген нұсқа TM 76B ретінде әзірленді. Басты артықшылығы – ATRAN радар жүйесі зымыран алдындағы көкжиекті сканерлегендіктен, жеткілікті вертикальді рельеф жасау үшін төмен биіктікте ұшуға мәжбүр болды. Таза INS жүйесіне көшу арқылы биіктік шектеулері жойылды және биік ұшу арқасында қашықтық басқа өзгерістерсіз артты. INS тәсілінің кемшілігі – ол ұшыру нүктесінің нақты координаттарын қажет етеді, сондықтан жүйе енді жылдамдылыққа ие болмады. Осының салдарынан "B" модельдері нығайтылған "көміршекті" типтегі ұшыру құрылғыларынан ұшырылды. TM 76B-нің алғашқы сынақ ұшырылымы 1960 жылдың 11 шілдесінде өтті. Mace "B" зымырандары 1961 жылы Окинаваға орналастырылды және Еуропа мен Тынық мұхитында қолданыста болды. TM 76B/CGM 13C эскадрильясының екеуі 1969 жылдың желтоқсанына дейін USAFE құрамында активті қызметте болды. Қызметтен алынғаннан кейін, кейбір зымырандар олардың өлшемі мен мүмкіндіктері ұшқышсыз ұшақтарға ұқсас болғандықтан, мақсаттық ұшақ ретінде пайдаланылды.