Кіріспе
Ішек синдромын және электролиттік тепе-теңдікті жиі тудыратын ісік – VIPома немесе випома (/v//ɪ/'/p//oʊ//m//ə/) – сирек кездесетін эндокриндік ісік, ол вазоактивті ішек пептидін (сол себепті VIP + ома) шамадан артық өндіреді. Кездесу жиілігі шамамен жылына 10 миллион адамға 1 жағдайды құрайды. VIPомалар көбінесе (шамамен 90%) бүйрек үсті безінің β-жасушалары емес аралдық жасушаларынан пайда болады. Кейде олар 1-типті көптеген эндокриндік неоплазиямен байланысты болуы мүмкін. VIPомалардың шамамен 50-75% қатерлі, бірақ олар қатерсіз болған жағдайда да проблема тудырады, себебі олар белгілі бір синдромды тудырады: VIP-тың көп мөлшері терең және созылмалы сулы диареяға және одан туындайтын дегидратацияға, гипокалемияға, ахлоргидрияға, ацидозға, қызаруға және вазодилатация салдарынан гипотензияға, гиперкальциемияға және гипергликемияға әкеледі. Бұл синдром Вернер-Моррисон синдромы (ВМС), WDHA синдромы (сулы диарея – гипокалемия – ахлоргидрия аббревиатурасы) немесе панкреатикалық холера синдромы (ПХС) деп аталады. Эпоним синдромды алғаш сипаттаған дәрігерлердің есімдерін көрсетеді.
A VIPoma or vipoma (/v//ɪ/'/p//oʊ//m//ə/) is a rare endocrine tumor that overproduces vasoactive intestinal peptide (thus VIP + oma). The incidence is about 1 per 10,000,000 per year. VIPomas usually (about 90%) originate from the non β islet cells of the pancreas. They are sometimes associated with multiple endocrine neoplasia type 1. Roughly 50–75% of VIPomas are malignant, but even when they are benign, they are problematic because they tend to cause a specific syndrome: the massive amounts of VIP cause a syndrome of profound and chronic watery diarrhea and resultant dehydration, hypokalemia, achlorhydria, acidosis, flushing and hypotension (from vasodilation), hypercalcemia, and hyperglycemia. This syndrome is called Verner–Morrison syndrome (VMS), WDHA syndrome (from watery diarrhea–hypokalemia–achlorhydria), or pancreatic cholera syndrome (PCS). The eponym reflects the physicians who first described the syndrome.
Симптомдар мен белгілер
Негізгі клиникалық белгілері – ұзаққа созылған сулы диарея (ашар кездегі нәжіс көлемі > 750-1000 мл/тәулік) және гипокалемия мен дегидратация белгілері. Пациенттердің жартысында салыстырмалы түрде тұрақты диарея байқалады, ал қалғандарында ауыр және орташа диареяның кезектесіп қайталануы мүмкін. Диагноз қойылғанға дейін үштен бірінде диарея 1 жылдан кем, ал 25 пайызында 5 жыл немесе одан да ұзаққа созылған. Әлсіздік, бұлшықет әлсіздігі, лоқсып құсу, жүрек айну және іштің талмалау сияқты белгілер жиі кездеседі. Пациенттердің 50%-дан кемінде гипокалемия және глюкозаға төзімділіктің бұзылуы анықталады. Ахлоргидрия да осы аурудың белгісі. Диарея шабуылы кезінде карциноидты синдромға ұқсас бетке қызыл түс сирек кездеседі.
Емдеу
Емдеудің бірінші мақсаты – сусыздануды жою. Диарея кезінде жоғалған сұйықтықты толықтыру үшін көбінесе вена арқылы (интравенді сұйықтықтар) сұйықтықтар беріледі. Келесі мақсат – диареяны баяулату. Кейбір дәрілер диареяны бақылауға көмектеседі. Октреотид, ол табиғи соматостатин гормонының жасанды түрі, ВИП-тің әсерін тоқтатады. Емдеудің ең жақсы мүмкіндігі – ісікті хирургиялық жолмен алып тастау. Егер ісік басқа органдарға таралмаса, операция жасау арқылы жағдайды толығымен емдеуге болады. Метастаздық аурулар үшін пептид рецепторлық радионуклидтік терапия (PRRT) өте тиімді болуы мүмкін. Бұл емдеуге радионуклидті (лютеций-177 немесе иттрий-90) соматостатин аналогына (октреотат немесе октреотид) қосу кіреді. Бұл ісіктерді жою үшін жоғары дозадағы бета-сәулеленуді жеткізудің жаңа тәсілі. Кейбір науқастар капецитабин және темозоломид қосылған химиотерапияға жақсы жауап береді, бірақ ВИПоманы толығымен емдеген жағдайлар туралы ешқандай хабарлама жоқ.
Болжам
Әдетте ВИПоманы хирургиялық жолмен емдеуге болады. Бірақ, науқастардың үштен бірінен жартысына дейін ісік диагноз қойылғанда тараған болады және оны толығымен емдеу мүмкін емес.