Кіріспе

Голландиялық заманауи суретші (1919–1998)

Франсискус Йоханнес Гисбертус ван ден Берг (15 желтоқсан 1919 жылы Роттердамда дүниеге келген, 6 қараша 1998 жылы Флюракта қайтыс болған) немесе жай ғана Джофра Босшарт – голландиялық заманауи суретші. Джофра мен оның әйелі Эллен Лориен 1962 жылы Флюракқа (Дордонь, Франция) қоныстанды. Олар бұрын Нидерландыда тұрған. Джофра өзінің туындыларын "психология, дін, Киелі кітап, астрология, ежелгі тарих, сиқыр, колдовство, мифология және оккультизмді зерттеуге негізделген сюрреализм" деп сипаттады.

Ерте өмір

1919 жылы 15 желтоқсанда, дүйсенбі күні, Франсис Йоханнес Гисбертус ван ден Берг, Франс деп аталған, Роттердамдағы Шепстимермансланда таңғы сағат 10:30-да дүниеге келді. Франсискус Хубертус Бернардус ван ден Бергтің (Рурмонд, 4 сәуір 1890 жыл) және Жанна Босшарттың (Роттердам, 3 наурыз 1884 жыл) ұлы. 1922 жылы отбасы Гаагадағы Анна Пауловна көшесіне көшіп келді. Осы кезеңде ол жиі сурет салуды бастады. Бастауыш мектепте бос уақытында оған тақтаға сурет салуға рұқсат берілді. 12 жасында бастауыш мектепті бітірді. Сол кезден бастап ол Гаагадағы Бейнелеу өнері академиясына түсуге дейінгі кезеңді толтыру үшін үлкен ағасынан қазіргі заманғы тілдер мен математикадан жеке сабақтар алды. Бір кезде отбасы 1938 жылдың жазынан кейін Гаагаға қайта оралу үшін Вассенаарға көшіп, Безуйденхаут ауданындағы Ван Линшотен көшесіндегі үйге қоныстанды. 14 жасында Франс Бейнелеу өнері академиясында сәрсенбі және сенбі күндері түстен кейін дайындық курсына қатысты. Оны Ян Гизен оқытты. Бір жылдан кейін ол күндізгі курсқа қабылданды, оны Хенк Мейер, Пол Ситроен, Арт ван Доббенбург, Аренд Хендрикс, Виллем Шрофер, Цес Болдинг, Дирк Хартинг, Серк Шредер және Джордж Хогерваард сияқтылар оқытты. Академияда оқыған кезінде Леонардо да Винчидің туындыларына қызығушылық таныта бастады. Осы кезеңде ол Ханс Крузен және Жерард Латцпен достық қарым-қатынас орнатты. 1938 жылдың 24 қыркүйегінде ол күнделік жазуды бастады.

1940 жылдар

1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Сол жылы ол гравировка және литографияда шеберлікке жетті. Ол неміс нацилерінің пропагандалық журналына қол жеткізді, онда «бүлінген өнер» туралы мақала жарияланған еді. Журналда Макс Эрнст, Рене Магритт, Андре Массон, Джорджо де Кирико және тағы басқалардың көптеген туындыларының суреттері келтірілген. 1943 жылы Ханс Крозенмен бірге алғашқы көрмесін ұйымдастырды. Көрмеде шамамен 250 сурет және акварель жұмыстары қойылды. Осы кезеңде неміс оккупациялық билігінің қысымы күшейді. Германияға жұмысқа жіберілмеу үшін ол жасырынуға мәжбүр болды. Рийсвик қаласында уақытша баспана тауып, бірнеше айдан кейін Гаага қаласының Безуйденхаут ауданындағы Ван Линшотенстрааттағы ата-анасының үйіне жасырынды. 1945 жылдың 1 наурызынан бастап одақтастардың Гаагадағы Хагсе Бос орманды бомбалауы салдарынан отбасы ата-анасының үйін тастап кетуге мәжбүр болды, олар тек бірнеше құжатты, соның ішінде күнделіктерін алып қана шықты. 1945 жылдың 3 наурызында ата-анасының үйі бомбадан толығымен қирады. Оның суреттерінің және картиналарының көбі жоғалып кетті. Нидерланды азат етілгеннен кейін көп ұзамай, 1945 жылдың 17 шілдесінде ол Гаагадағы Виллемстрааттағы аула үйіне көшіп келді. Ол суретші ретінде танылып, JOHFRA деген атқа ие болды. Бұл оның туған атының – Франсискус Иоханнес – әріптерінің кері ретпен жазылуынан құралған. 1946 жылдың басында достарының арқасында Жофра Диавола атты суретшімен танысты. Бұл Анжель Тереза Бломжустың (Гаага, 1923 жылдың 1 сәуірі – Гаага, 1997 жылдың 3 қазаны) лақап аты еді. Диавола кейіннен өзінің есімін аңшылық құдайы Диана деп өзгертті. Жофра мен Диана жиі кездесіп, араларында қарым-қатынас пайда болды. 1946 жылдың жазында ол Диананы Парижге еріп барды. Диана Парижде бала күтуші болып жұмыс істеді. 1947 жылы Жофра тағы да Парижге келді, онда Диана әлі де жұмыс істеп тұрды. Бұл жолы олар бір-біріне көбірек уақыт бөліп, көптеген мұражайлар мен қызықты орындарды аралады. Гаагаға оралған соң, олар Жофраның ата-анасының пәтеріндегі шатырға көшіп орналасты. 1948 жылы олар Италияға, Римге саяхат жасады. Диана оны Альп, Доломит, Пиреней, Швейцария көлдері, Флоренция және Венецияға жасаған бірнеше сапарларына алып жүрді. Соғыстан кейінгі кезеңде Жофра Гаагадағы Бенневиц галереясында бірнеше жеке көрме ұйымдастырды.

Еңбек жолы

1952 жылдың 21 наурызында Джофра мен Диана үйленді. Олар Америкаға көшіп баруды жоспарлады, ал некеге тұру виза алуды жеңілдетеді. Бірақ көп ұзамай олар көшіп-қонудан бас тартып, Нидерландыда қалуға шешім қабылдады. Олар Харлемдегі Lectorium Rosicrucianum-ның негізін қалаушылардың бірі Кор Даммемен танысты. 1953 жылы Джофра мен Диана розенкрейсерлер қатарына қосылды. 1954 жылы олар Ласко үңгірлерін аралады. Сонымен қатар, әртүрлі жеке көрмелер Нидерландыда ғана емес, Лос-Анджелесте және Кливлендте (1956) және Брюссельде (1957) өтті. 1959 жылдың 7 тамызында олар Порт-Ллигатта Сальвадор Далимен кездесті. 1957 жылы Диана Джофраны өзінің досы Элс де Йонгемен (Элен Лориен) таныстырды. 1961 жылы Джофра мен Диана Гаагадағы Мадуэрастраат 7-дегі ғимаратқа көшіп барды, бірақ Джофра Диананы 1962 жылы тастап кетті. Джофра мен Элленнің арасында қарым-қатынас дамыды. 1962 жылдың соңында ол Элленмен бірге Амстердамға көшіп барды, ал Дианамен болған кезең аяқталды. Диана 1970 жылы ғана ажырасуға келісті. 1959 жылдың сәуір айында Джофра мен Диана Ванденберг Сальвадор Далидің туған жері, Испанияның Фигерас қаласына сапар шекті. Ол сол күні күнделігіне: «Қаншалықты қайғылы ел! Адам қалай жағажайдың ондаған метріндегі балықшылардың бірнеше лашықтарының арасында өмір сүре алады?» – деп жазды. 1959 жылдың 6 тамызында Джофра мен Диана тағы да Порт-Ллигатқа барды, бірақ бұл жолы Сальвадор Далимен кездесу мақсатымен. Сол күні түстен кейін олар Далидің үйіне соқты. Олар ертең қайта келуге келісті. Келесі күні олар Далиге уақытында келді. Олар Далидің студиясына барып, оған дайындықтап жатқан суреттерін көрсетті. Олар Далидің «Ланса» деп атаған суреті туралы әңгімелесті (ескертпе: соңғы атауы – Кристофер Колумбтың Американы ашуы). Дали осындай үлкен сурет салу үшін студиясында қандай түзетулер жасағанын көрсетті. Жофра күнделігіне: «Біздің сапарымыздан кейін қарама-қайшы ойлар мен сезімдердің қызылы қалды. Мен оны жағымсыз, сонымен бірге жанашыр және қайғылы деп таптым. Өзінің жасаған кейіпкері болуға мәжбүр болған тұтқын. Ол – әлемнің және өзінің шексіз мақтандығының құрбаны, сондықтан ол осы жағдайдан шығу мүмкін емес. Мен бақыт пен әзілдің ізін таппай қалдым» – деп жазды. 1998 жылдың қаңтар айында Джофра күнделігіне: «Қазір мен бұл адам (Дали) туралы мүлдем басқаша ойлаймын, одан да көп нюанстар бар. Егер сапар қазір орын алған болса, онда жағдай мүлдем басқаша болар еді. Бірақ бұл әрқашан осылай болады. Шындығында, ешбір нәрсені жазып алу жақсы емес. Сіз қандай да бір жағдайды немесе адамды сипаттасаңыз да, жеке пікір білдіресіз. Біз өзімізді де білмейміз, енді басқаны қалай білеміз? Мен Далидің шығармаларын 55 жылдан бері білемін және олар менің өмірімде тұрақты орын алды. Қазір мен ол туралы көбірек білемін және оның шығармаларында бұрынғыдан көп нәрсені көремін. Леонардо да Винчи сияқты (Дали оны «құдай» деп мойындады), Дали де маған үлкен әсер етті. Ол мені қатты таңғалдырды, бірақ сонымен қатар мені жиі ренжітті және ашуландырды, бұл менің рухани әкем Леонардомен ешқашан болған емес» – деп жазды. 1953 жылдың 20 наурызында Джофра мен Диана Гарлемдегі Lectorium Rosicrucianum-ға, гностикалық рухани мектепке қосылды. Олар Гаагадағы бөлімнің кездесулеріне, Харлемдегі ғибадатханалық қызметтерге және Лаге Вуршедегі және шетелдегі конференцияларға үнемі қатысты. Мистерия мектебінің мақсаты – трансформация, яғни «ескі адамның» тұлғасын рухани санаға біртіндеп сіңіру, оны бастапқы құдайлық өмірмен қайта біріктіру. Lectorium Rosicrucianum-мен байланысқан кезеңінде Джофра розенкрейцерлердің ілімі мен символикасына негізделген көптеген суреттер жасады. Дианамен бірге Джофра қоғамға қызмет көрсетті, оның Еуропаның әртүрлі елдерінде, кейіннен Солтүстік және Оңтүстік Америкада филиалдары болды. 1960 жылдары Джофрадан Кристиан Розенкруйстің екі бөлімді «Алхимикалық үйлену тойы» атты шығармасына суреттер салуды сұрады. 1957 жылы Диана өзінің досы Элс де Йонгемен (Утрехт, 16 наурыз 1924 – Плазак, 22 мамыр 2016) Жофраны таныстырды. Ол суретші болған, кейінірек өзінің суреттеріне Элен Лориеннің қолтаңбасын қойған. Джофра мен Элленнің қарым-қатынасы дамыды. 1962 жылы Джофра Диананы тастап, Амстердамға Элленмен бірге тұрады. 1970 жылы Диана Ванденбергпен ажырасып, 1973 жылдың 11 мамырында Джофра мен Эллен үйленді. 1963 жылы Жофра өзінің қолжетімді жұмыстарының көп бөлігін американдыққа сата алды. Ол бұл ақшаға Францияның оңтүстігіндегі Альп теңіздері департаментіне қарасты Аспремонт деген жерде жер сатып алды. Келесі жылы Джофра мен Эллен Аспремонтқа сапар шегіп, алғашқы үйлерін салды. Бірнеше жылдан кейін олар екінші үй салды, ол негізгі тұратын жеріне айналды. Бірнеше жыл бойы Джофра өзінің жұмысына Джофра Босшарт деген қолтаңба қойды. Ол өзінің суреттерін қолтаңбалау кезінде анасының тегін (Босшарт) пайдаланды. Жаңа тұру ортасын іздеуде Джофра мен Эллен Дордоньға келді. Олар Ле Мустье және Ла Рок Сен-Кристоф қалаларынан өтті. Олар сол жерден алыс емес жерде ескі су шаруашылығын, Moulin du Peuch-ты тапты, оны сатып алуға шешім қабылдады. Ол Ле Вимонт өзенінің Плазак және Флёрак ауылдары арасында орналасқан. Осы кезеңде Джофраның жұмысы Амстердамдағы Galerie Kamp арқылы сатылды. Кейіннен Элленнің жұмысы да осы галерея арқылы сатылды. Вальтер Камп 1983 жылы галереясын жабуға мәжбүр болғанда, Джофра мен Эллен өзінің суреттерін сату үшін француз жұртшылығына сене бастады. 1984 жылы олар үйде Galerie La Licorne галереясын ашты. Джофра мен Эллен Францияның әртүрлі жерлерінде көрмелер ұйымдастырды. 1980 жылдардың соңында Джофра өзінің жұмысын голланд жұртшылығына қайтадан таныстыра алды, Jester Art Galerie (Амстердам) арқылы. 1990 жылдардың басында Jester Art Galerie банкротқа ұшырады. Джофра өзінің «Симфония Фантастикалық» автобиографиясында былай деп жазды: «Эллен – біздің қоғамдастығымыздың қозғаушы күші және шабыты. Ол мені ішкі хаостан қорғайды. Ол бизнес байланыстарын күтіп бағады, өйткені практикалық тұрғыдан мен осы қатал қоғамға сай келмеймін. Ол болмаса мен көп бұрын жалғыздыққа ұшырар едім және қазір Амстердам шатырында сурет салып отырған болар едім». 1963 жылы Жофра барлық қолжетімді жұмыстарын бірден Мистер Гринбергке, американдыққа сатуға мүмкіндік алды. Осы сатудан түскен қаражатпен Жофра мен Эллен Лориен Францияның оңтүстігіндегі Альп теңіздері департаментіне қарасты Аспремонтта жер сатып алады. 1964 жылы олар әртүрлі бұзу материалдарын сатып алып, Аспремонтқа тасыды. Осы материалдардан ағаш үй салынды. 1960 жылдардың соңында Джофраның бірнеше жеке көрмелері өтті, соның ішінде Париж және Канн қалаларында. Жофра мен Эллен осы уақытта жер учаскесінде үй салуды бастады. Бұл үй 1969 жылы аяқталды. 1970 жылы Жофраның Лондонда жеке көрмесі өтті. Осы жылы Пьер Борггемен, «Жофра, шытырман оқиғаның шегінде» авторымен алғашқы байланыс жасалды. Осы жылы Жофра Нидерландыда, Galerie Eijlders (Зандворт) галереясында көрме өткізді. 1971 жылы Гарлемдегі өнер сыншысы Хейн Стехувермен, Metarealists тобының ойлап табушысы және негізін қалаушысымен алғашқы байланыс жасалды. 1972 жылдың желтоқсанында Гарлемдегі өнер сыншысы Хейн Стехувер Жофраға Metarealism терминін хабарлады. Ол рухани және материалдық әлемдердің қатар өмір сүретінін көрсету үшін осы терминді пайдаланғысы келді. Сондай-ақ ол осы топқа қатысты суретшілерді біріктіру және осы топпен гастрольдік көрме ұйымдастыру туралы идеясын айтты. 1973 жылдың 20 мамырында «7 Metarealists» тобы ресми түрде құрылды, оған Франс Эркеленс, Йохан Гермсен, Жофра, Хан Конинг, Виктор Линфорд, Элен Лориен және Диана Ванденберг суретшілері кірді. Ян Блок топ көрмелерін басқарушы болып тағайындалды. 1974 жылдың 3 мамырында «7 Metarealists» тобының жеті топ көрмесінің басталуы өтті. Алғашқы үлкен...

Өлім

1998 жылы Жофраға ішек қатерлі ісігі диагнозы қойылды. 1998 жылдың 31 мамырында ол "Отанына оралу" деген соңғы суретін аяқтады. Жофра 1998 жылдың 6 қарашасында сағат 2:30-да қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін De Verbeelding Foundation қоры құрылды және Геррит Луидинга жазған "Жоғары жарықтар мен ең терең көлеңкелер" кітабы жарияланды. Кітапта Жофраның өнер туындыларынан көптеген суреттер, сондай-ақ оның жиырма томдық (1938-1998 жылдар) күнделігінен, барлығы шамамен алты мың беттен тұратын үзінділер енді.